Dấu hiệu sớm của bệnh lao phổi và cách phòng tránh

Bệnh lao phổi lây qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi, khạc nhổ và có thể lây cho những người tiếp xúc gần. Vi khuẩn này cũng có thể lan đến các bộ phận khác của cơ thể như não, thận, xương... Lao phổi không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, khả năng lao động, sinh hoạt của người bệnh mà còn đe dọa sức khỏe cộng đồng.

Bác sĩ Chuyên khoa II Đặng Văn Khiêm (Phòng khám đa khoa An Sinh, số 75 Đốc Ngữ, Ngọc Hà, TP Hà Nội) - nguyên Trưởng khoa Ung bướu, Bệnh viện Phổi Trung ương cho biết: “Bệnh lao phổi rất nguy hiểm, tuy nhiên bệnh có thể chữa khỏi hoàn toàn nếu được phát hiện và điều trị đúng, kịp thời, sau điều trị người bệnh sẽ khỏe mạnh bình thường. Tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis, còn gọi là trực khuẩn lao, vi khuẩn này có đặc điểm ưa môi trường nhiều oxy, do đó phổi là nơi trú ngụ và gây bệnh phổ biến nhất. Bệnh lây qua đường hô hấp là chủ yếu. Khi người mắc bệnh lao phổi ho, hắt hơi, khạc đờm hoặc nói chuyện, các hạt nước bọt nhỏ li ti chứa vi khuẩn lao sẽ bắn ra không khí, người lành hít phải những hạt chứa vi khuẩn lao này có nguy cơ cao bị nhiễm bệnh”.

Ghi nhận của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho thấy, ước tính có khoảng 10,8 triệu người mắc lao mới hằng năm, mặc dù đã có những nỗ lực đáng kể trong phòng chống bệnh lao, nhưng bệnh lao vẫn gây ra khoảng 1,5 triệu ca tử vong mỗi năm, đứng đầu trong các bệnh truyền nhiễm gây tử vong. Dịch bệnh Covid-19 làm gia tăng tình hình mắc lao tại các nước có tình hình dịch tễ mắc lao nặng. Tình hình kháng thuốc lao cũng gia tăng ảnh hưởng lớn tới kiểm soát dịch bệnh này. Việt Nam đứng thứ 12/30 quốc gia có tỷ lệ người mắc bệnh lao mới cao nhất thế giới, đứng thứ 10/30 quốc gia có số lượng bệnh nhân lao kháng thuốc cao nhất toàn cầu. Theo ước tính của WHO, mỗi năm ở Việt Nam có khoảng 182 nghìn người mắc lao mới và khoảng 11 nghìn người tử vong do lao. Con số này cao hơn số người tử vong vì tai nạn giao thông.

Bác sĩ Khiêm cho hay: “Các triệu chứng của bệnh thường xuất hiện từ từ và có thể dễ nhầm lẫn với các bệnh hô hấp thông thường khác. Tuy nhiên, nếu có những triệu chứng sau kéo dài, cần đến cơ sở y tế để khám và chẩn đoán kịp thời: Ho kéo dài trên 2 tuần, ban đầu là ho khan, sau đó có thể ho có đờm, thậm chí ho ra máu lẫn đờm. Sốt nhẹ về chiều dai dẳng, có thể kèm cảm giác ớn lạnh. Cảm giác mệt mỏi, chán ăn, sụt cân không rõ căn nguyên, đổ mồ hôi trộm ban đêm. Ở giai đoạn bệnh nặng, tổn thương nhu mô phổi nhiều, người bệnh sẽ ho khạc đờm thường xuyên hơn, có thể có ho ra máu số lượng nhiều, đau ngực, khó thở, cơ thể suy kiệt... khám có thể phát hiện rì rào phế nang giảm, ran nổ, ran ẩm tại vùng phổi bị tổn thương”.

Theo bác sĩ Khiêm, nguyên nhân chủ yếu khiến cho số người mắc lao phổi tăng là do trong cộng đồng còn có nhiều nguồn lây là những người mắc lao phổi chưa được phát hiện và điều trị đúng. Bệnh lao phổi lây từ người sang người, do đó nếu không kiểm soát tốt nguồn lây thì sẽ khó giảm tỷ lệ mắc mới lao phổi.

“Bệnh lao phổi do vi khuẩn lao gây ra, đây là một bệnh truyền nhiễm lây lan qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi, khạc nhổ, nói chuyện....làm phát tán vi khuẩn lao ra môi trường do đó bệnh lao phổi là một bệnh truyền nhiễm không phải là bệnh di truyền”, Bác sĩ Khiêm khẳng định.

Bác sĩ Khiêm nhấn mạnh, muốn hạn chế lây nhiễm bệnh lao phổi thì phải cắt nguồn lây, phải phát hiện người bị lao phổi sớm để cách ly và điều trị kịp thời giúp người bệnh khỏi bệnh, không phát tán vi khuẩn lao ra môi trường. Những người tiếp xúc thường xuyên với nguồn lây là đối tượng có nguy cơ cao mắc lao phổi cần có biện pháp bảo vệ (đeo khẩu trang) và hạn chế tối đa tiếp xúc nguồn lây. Để giải quyết bài toán cắt nguồn lây, cần có sự chung tay của y tế các cấp và cả cộng đồng. Mọi người cần ăn uống đủ chất dinh dưỡng để nâng cao sức đề kháng của cơ thể. Bên cạnh đó, cần chủ động phòng bệnh lao phổi bằng cách tiêm vắc xin cho trẻ nhỏ, để sau này trẻ lớn có một hệ miễn dịch tốt đối với bệnh lao phổi. Phải có điều tra dịch tễ xem tỷ lệ mắc hằng năm để có những chính sách đề phòng bệnh lao, giúp chủ động kiểm soát dịch bệnh. Người dân cũng cần khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm bệnh và đi khám ngay nếu có dấu hiệu nghi ngờ lao phổi để được điều trị kịp thời.

Hiện nay, có nhiều phương pháp chẩn đoán bệnh lao phổi tốt như chụp XQ phổi tiêu chuẩn, đặc biệt là chụp cắt lớp vi tính phổi sẽ đánh giá những tổn thương phổi rõ ràng hơn. Thứ hai là lấy đờm của người bệnh, một số ít qua nội soi phế quản lấy dịch phế quản làm xét nghiệm tìm vi khuẩn lao, bằng các phương pháp như: soi đờm trực tiếp, cao cấp hơn là làm xét nghiệm gen Xpert của vi khuẩn lao, nuôi cấy vi khuẩn lao trên các môi trường đặc Lowenstein-Jensen, môi trường lỏng MGIT, BACTEC, hệ thống nuôi cấy tự động (đây là phương pháp hiện đại, có khả năng nuôi cấy vi khuẩn lao nhanh, chính xác, ngay cả khi mẫu xét nghiệm có rất ít vi khuẩn lao). Ngoài phát hiện ra vi khuẩn lao, các phương pháp nuôi cấy và xét nghiệm gien Xpert có thể phát hiện được các chủng vi khuẩn lao kháng thuốc, giúp cho bác sĩ lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp cho bệnh nhân. Phát hiện vi khuẩn lao có trong đờm là tiêu chuẩn vàng chẩn đoán bệnh lao phổi.

Bác sĩ Khiêm khuyến cáo, với một liệu trình điều trị thông thường cho một bệnh nhân bị lao phổi có thể được chữa khỏi hoàn toàn chỉ trong vòng 6 tháng. Điều trị đúng cách giúp người bệnh nhanh chóng phục hồi và giảm nhanh nguy cơ lây nhiễm cho cộng đồng. Đối với những bệnh nhân lao phổi mới phát hiện, không có kháng thuốc, các thuốc đặc trị hiện nay là: Rifampixin (R), Pyrazinamid (Z), INH (H), Thambutol (E). Trong điều trị phải có sự phối hợp nhiều loại thuốc lao này, chia làm 2 giai đoạn, tấn công và duy trì. Ví dụ công thức thuốc 6 tháng sau: 2RZHE/4RHE. Bệnh nhân phải tuân thủ uống đúng liều, đúng thời gian và khám, xét nghiệm theo lịch hẹn của bác sĩ, bất thường phải đi khám ngay. Bệnh nhân cần chú ý ăn uống thật tốt, bổ sung nhiều đạm và rau xanh, tập thể dục thường xuyên phù hợp với sức khỏe. Các bệnh nhân mắc lao phổi kháng lại thuốc lao, có công thức điều trị riêng tuỳ loại kháng với thuốc gì.

Bệnh lao phổi có thể phát hiện dễ dàng và chữa khỏi hoàn toàn, vậy nên rất cần cả xã hội cùng chung tay chủ động phòng tránh và không kỳ thị bệnh nhân lao phổi.