Truyền thông đúng, mở cánh cửa hoà nhập cho người khuyết tật

Phát biểu tại Hội nghị, ông Phạm Quang Khoát - Phó Chủ tịch Hội Người khuyết tật TP. Hà Nội nhấn mạnh: “Có nhiều phương thức thay đổi nhận thức xã hội về người khuyết tật, truyền thông là một công cụ có sức mạnh đặc biệt. Một bài báo, một bức ảnh, thậm chí một từ trong tiêu đề cũng có thể tác động đáng kể đến cách cộng đồng nhìn nhận về người khuyết tật. Người làm truyền thông cần chủ động rà soát cách sử dụng ngôn từ, hình ảnh và góc tiếp cận; qua đó góp phần thay đổi những định kiến vốn tồn tại lâu nay trong xã hội về người khuyết tật. Hiện nay, nhiều bài báo viết về người khuyết tật quá đáng thương, hoặc quá phi thường, tuy nhiên trong thực tế người khuyết tật cũng có những khó khăn, thuận lợi nhất định giống như tất cả những người không khuyết tật. Mong các anh chị em nhà báo từ góc nhìn thực tế hãy kể những câu chuyện rất đỗi bình thường của người khuyết tật, giúp họ hoà nhập với cộng đồng tốt hơn, đỡ bị kỳ thị hơn”.

Tham dự Hội nghị, bà Nguyễn Thị Thục Hạnh - nguyên Tổng biên tập Báo Phụ nữ Việt Nam - nguyên Uỷ viên Ban Chấp hành Hội Nhà báo Việt Nam chia sẻ: “Khi viết về người khuyết tật các nhà báo hãy kể sự thật, đừng “bán” nước mắt, phỏng vấn đúng cách, đúng người và tôn trọng người phỏng vấn. Hiện nay, AI hiện diện ở nhiều công việc, với báo chí các nhà báo phải là người kiểm duyệt AI, nhất là khi viết về người khuyết tật, hãy quan tâm đến rào cản của người khuyết tật, cùng nhau tháo gỡ rào cản. Món quà thực sự mà mọi người có thể trao đi là mạng lưới gắn kết chân thành”.

Bà Nguyễn Thị Thục Hạnh đã hướng dẫn các nhà báo kỹ năng phỏng vấn và tác nghiệp báo chí đối với các nhóm khuyết tật phổ biến. Cụ thể, với người khuyết tật vận động khi phỏng vấn nên đảm bảo nơi phỏng vấn có thang máy, lối đi đủ rộng, ngồi ghế khi trò chuyện để mắt ngang tầm với người ngồi xe lăn; với người khuyết tật thị giác phóng viên nên tự giới thiệu bản thân, thông báo khi có người khác bước vào hoặc rời khỏi phòng, thông báo vị trí ghế ngồi, vật cản hoặc ly nước; khi phỏng vấn người khuyết tật thính giác, luôn nhìn thẳng vào mặt nhân vật, ngay cả khi có phiên dịch Ngôn ngữ ký hiệu, nói chậm và rõ ràng nếu họ nhìn khẩu hình; với người khuyết tật trí tuệ phỏng vấn nên dùng câu ngắn, đơn giản, tránh thuật ngữ chuyên ngành, đợi nhân vật suy nghĩ, không vội ngắt lời; khi chụp ảnh nhân vật nên chọn góc máy ngang tầm giúp nhân vật thể hiện được bình đẳng, tự nhiên và có sự kết nối với người xem... Các nhà báo phải luôn ưu tiên phỏng vấn và lấy ý kiến trực tiếp từ chính người khuyết tật thay vì chỉ khai thác qua lời kể của cha mẹ, người chăm sóc hay cán bộ xã hội.

Trong khuôn khổ Hội Nghị, nhiều khách mời đã được tham gia trải nghiệm là người khuyết tật. Chia sẻ sau khi trải nghiệm làm người khiếm thị, em Thảo Vy - sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền xúc động nói: “Mới đầu em rất run và sợ, em cố gắng đi, cuối cùng cũng về được đây, em thấy các anh chị khuyết tật rất đáng thương”. Cùng tham gia trải nghiệm làm người khuyết tật, sinh viên Nguyễn Thuỳ Dương xin đi xe lăn, em đóng vai một người khuyết tật phải đi xe lăn. Thuỳ Dương di chuyển xe lăn xuống cầu thang và vào nhà vệ sinh nhưng em không thể di chuyển xuống cầu thang được, khi em điều khiển xe lăn vào nhà vệ sinh cũng rất khó vì cửa nhà vệ sinh quá nhỏ, em bảo em không thể đi vệ sinh được nếu không có người giúp đỡ. Tiếp đó, một bạn nam thử nghiệm làm người khiếm thính cũng chia sẻ gặp rất nhiều khó khăn, nhất là trong giao tiếp, khi không nghe được giao tiếp dễ gây hiểu lầm và không truyền tải được thông điệp muốn nói.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Hà - Quản lý Dự án MIC, tổ chức HI tại Việt Nam bày tỏ: “Chúng tôi mong muốn có sự đồng hành của các cơ quan báo chí cùng chung tay giúp cho sự hoà nhập của người khuyết tật với cộng đồng được thuận lợi hơn. Thông qua những chiến dịch truyền thông mà người khuyết tật triển khai tôi hy vọng các cơ quan báo chí ghi nhận những cố gắng của họ. Báo chí là kênh giúp đưa ra những bằng chứng về vai trò của người khuyết tật để các cơ quan chức năng có những chính sách hỗ trợ giúp giảm rào cản, khó khăn cho người khuyết tật. Mong các cơ quan báo chí cùng đồng hành giúp cho người khuyết tật được sống hoà đồng cùng cộng đồng và để xã hội ghi nhận những cố gắng của người khuyết tật, họ có thể làm được mọi việc như người bình thường”.

Em Hồ Minh Quang (26 tuổi), sống ở Hà Nội xúc động tâm sự: “Em bị khiếm thị từ nhỏ, khó khăn nhất của em là đi lại, em không thể tự đi bộ hay đi xe được, mỗi khi muốn đi đâu phương tiện di chuyển của em là xe công nghệ hoặc người nhà đưa đón. Mỗi bữa ăn em phải nhờ mọi người lấy thức ăn cho mình vì em không nhìn được, em không biết trên bàn ăn có những món gì, mọi người gắp cho em như nào em ăn như thế. Ước mơ của em là có thể xây dựng được cộng đồng mà ở đó người khiếm thị có thể giúp đỡ lẫn nhau. Em mong mọi người hãy đối xử công bằng với tất cả chúng em”.

Thông qua các hoạt động trải nghiệm và thảo luận, người làm truyền thông có cơ hội hiểu rõ hơn những rào cản mà người khuyết tật đang đối mặt, từ đó lựa chọn ngôn từ, hình ảnh và cách kể chuyện phù hợp; qua đó, góp phần thay đổi nhận thức xã hội và thúc đẩy sự tham gia thực chất của người khuyết tật, hướng tới xây dựng một xã hội hòa nhập và bình đẳng.