“Thượng tôn pháp luật - Trách nhiệm công vụ: Nhìn từ vụ Brotex Việt Nam kiện Hải quan Tây Ninh”

Kỳ II: Trách nhiệm công vụ đặt đâu trong cuộc “tranh lý” giữa Brotex Việt Nam và Hải quan Tây Ninh?

Cách thức xác định trị giá tính thuế, phương pháp nghiệp vụ và việc xử lý khiếu nại của cơ quan hải quan trong vụ việc liên quan đến Công ty TNHH Thương mại Brotex (Brotex Việt Nam) đang đặt ra nhiều câu hỏi về tính phù hợp, khách quan và trách nhiệm công vụ.

Bước sang lần giải quyết khiếu nại thứ hai, thay vì làm rõ những thắc mắc trọng yếu của doanh nghiệp, Cục Hải quan Tây Ninh (cũ), nay là Chi cục Hải quan Khu vực XVII tiếp tục ra quyết định sửa đổi, bổ sung các quyết định ấn định thuế trước đó. Việc này dựa trên các phương pháp xác định trị giá nhập khẩu mà phía doanh nghiệp cho rằng chưa thật sự phù hợp và thiếu cơ sở rõ ràng. Từ đây đặt ra vấn đề: Trách nhiệm công vụ của cơ quan nhà nước đã được thực hiện đến đâu, và liệu việc giải quyết đã hướng tới “cái đúng thực chất” hay mới dừng ở “cái đúng hình thức”?

Áp dụng phương pháp tính thuế: Những dấu hỏi về căn cứ và thẩm quyền

Trọng tâm tranh chấp giữa Brotex Việt Nam và Hải quan Tây Ninh nằm ở việc áp dụng các phương pháp xác định trị giá hải quan từ 1 đến 6. Trong lần giải quyết khiếu nại lần hai, Cục Hải quan tỉnh Tây Ninh (cũ) đã bác bỏ gần như toàn bộ trị giá giao dịch (phương pháp 4), với lý do doanh nghiệp chưa đủ điều kiện áp dụng do thiếu hồ sơ chứng minh.

Tuy nhiên, theo Điều 6 Thông tư 39/2015/TT-BTC và các văn bản hướng dẫn, trị giá giao dịch là phương pháp ưu tiên khi doanh nghiệp có đủ hồ sơ, hóa đơn thương mại, hợp đồng, chứng từ thanh toán... Brotex Việt Nam khẳng định đã cung cấp hồ sơ đầy đủ và có giải trình, nhưng vẫn bị bác bỏ mà không có biên bản đối chiếu cụ thể.

Đáng chú ý, có tới 8.505 dòng hàng được xác định là “không đủ hồ sơ” để áp dụng phương pháp 1-3 nhưng lại được định giá theo phương pháp 5 (trị giá tính toán) - vốn đòi hỏi sự phối hợp với nhà sản xuất để xác định giá thành thực tế. Trong khi đó, Brotex Việt Nam không phải nhà sản xuất, mà chỉ nhập khẩu từ công ty mẹ. Điều này khiến cách áp dụng phương pháp 5 đặt ra những băn khoăn về tính khả thi và cơ sở pháp lý.

Ngoài ra, còn có 14 dòng hàng được định giá theo phương pháp 6 (suy luận), nhưng chưa thấy có bảng chi tiết về công thức hay tham chiếu giá thị trường. Điều này khiến tính minh bạch và cơ sở của việc áp dụng phương pháp cần được làm rõ hơn.

Quyền lợi doanh nghiệp và thủ tục hành chính: Đã đảm bảo đúng luật và công bằng, minh bạch?

Một văn bản phản hồi do đại diện Brotex Việt Nam (ông Zhu Xuo Kun ký) thể hiện sự không đồng tình với quyết định của Cục Hải quan Tây Ninh, với lý do: Chưa có khảo sát thực tế, chưa có đối chiếu cụ thể, và quá trình giải trình chưa phản ánh đầy đủ bản chất sự việc.

Từ đây có thể thấy, doanh nghiệp cho rằng mình chưa được đối thoại trực tiếp và minh bạch, cũng như chưa được cung cấp biên bản xác minh dữ liệu. Trong giải quyết tranh chấp hành chính - đặc biệt ở lĩnh vực thuế và hải quan - tính công khai, minh bạch và đối thoại luôn là yêu cầu then chốt.

Về tài chính, tổng số tiền Brotex Việt Nam đã nộp theo quyết định ấn định thuế ngày 17-11-2023 là hơn 21 tỷ đồng; sau điều chỉnh, còn hơn 20,8 tỷ đồng, tức chênh lệch hơn 261 triệu đồng. Tuy nhiên, số tiền truy thu và xử phạt lại lên tới gần 47,4 tỷ đồng. Doanh nghiệp khiếu nại, cho rằng cơ quan hải quan đã bỏ qua phương pháp khấu trừ theo Luật Quản lý thuế, dẫn đến việc tính toán chưa phù hợp.

Nếu các khoản nộp thừa này xuất phát từ việc áp dụng phương pháp định giá chưa chính xác ngay từ đầu, thì không chỉ liên quan đến hoàn thuế, mà còn ảnh hưởng tới cơ hội kinh doanh, dòng tiền và niềm tin của doanh nghiệp vào cơ quan công quyền.

Bên cạnh đó, những điểm thiếu nhất quán trong quá trình giải quyết khiếu nại, việc thay đổi phương pháp định giá qua các lần xử lý, cũng như cách trả lời khiếu nại còn thiên về thủ tục, đã phần nào cho thấy những khoảng trống trong thực thi công vụ.

Trong bối cảnh này, doanh nghiệp và người dân không chỉ cần một quyết định đúng biểu mẫu, mà quan trọng hơn là một quy trình hành chính công bằng, minh bạch và đúng luật. Trách nhiệm công vụ không chỉ nằm ở việc ban hành văn bản, mà còn thể hiện ở sự cầu thị, đối thoại và bảo đảm công bằng cho mọi đối tượng.

Nếu thiếu cơ chế giám sát độc lập và sự minh bạch trong xử lý, câu hỏi đặt ra là: Liệu doanh nghiệp có dám tiếp tục lên tiếng để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình như Brotex Việt Nam đã làm?

Trong kỳ tiếp theo, Báo CCB Việt Nam sẽ tiếp tục phân tích góc độ pháp lý và vấn đề niềm tin trong thực thi công vụ: Đã thực sự minh bạch và công tâm hay chưa.