Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức Họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Đồng chí Cấn Đình Tài - Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước chủ trì cuộc họp. Cùng tham dự có các đồng chí: Nguyễn Văn Hiển - Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội; Nguyễn Thị Hà - Thứ trưởng Bộ Nội vụ; Nguyễn Văn Tiến - Phó chánh án Tòa án nhân dân tối cao.

Các Pháp lệnh vừa được Uỷ ban Thường vụ Quốc hội Khoá XVI thông qua gồm: Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng; Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Chi phí tố tụng; Pháp lệnh Trình tự, thủ tục Tòa án nhân dân xem xét, quyết định việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc.

* Ngày 8-7-2026, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng. Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung đã thể chế hóa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 42-NQ/TW, Chỉ thị số 14-CT/TW, Kết luận số 57-KL/TW và chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm tại Thông báo kết luận số 466-TB/VPTW về ưu đãi đối với người có công với cách mạng. Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2027.

Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung năm 2025 đã có nhiều điều chỉnh quan trọng nhằm khắc phục những bất cập trong quá trình thực hiện Pháp lệnh năm 2020, bảo đảm chính sách ưu đãi ngày càng toàn diện, công bằng và sát với thực tiễn.

Trước hết, Pháp lệnh bổ sung khái niệm "người có công với cách mạng" theo hướng khái quát, thống nhất hơn. Nếu Pháp lệnh năm 2020 chủ yếu quy định theo từng nhóm đối tượng, thì quy định mới xác định rõ người có công là những người có cống hiến, hy sinh trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và thực hiện nghĩa vụ quốc tế. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để thống nhất trong việc xác định, công nhận và thực hiện chính sách đối với người có công.

Một điểm mới có ý nghĩa lớn là mở rộng đối tượng được xem xét công nhận người có công. Theo đó, Pháp lệnh bổ sung việc xem xét công nhận đối với những người trực tiếp làm nhiệm vụ chiến đấu, phục vụ chiến đấu bảo vệ chủ quyền biên giới, biển đảo sau ngày 30-4-1975 và người tham gia làm nhiệm vụ quốc tế tại Lào, Campuchia, nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Bên cạnh việc mở rộng đối tượng, Pháp lệnh cũng hoàn thiện các tiêu chuẩn, điều kiện xác nhận người có công, nhất là đối với các trường hợp còn thiếu hồ sơ, giấy tờ do điều kiện chiến tranh hoặc lịch sử để lại. Quy định mới tạo hành lang pháp lý thuận lợi hơn cho việc giải quyết tồn đọng, đồng thời vẫn bảo đảm tính chặt chẽ, minh bạch, tránh trục lợi chính sách.

Một nội dung quan trọng khác là mở rộng chính sách điều dưỡng, chăm sóc sức khỏe. Nếu trước đây một số nhóm đối tượng chỉ được điều dưỡng theo chu kỳ 2 năm/lần thì Pháp lệnh sửa đổi đã mở rộng thêm các trường hợp được điều dưỡng hằng năm, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe, nhất là đối với người có công tuổi cao, sức khỏe giảm sút.

Đặc biệt, Pháp lệnh tiếp tục khẳng định nguyên tắc bảo đảm mức sống của người có công và thân nhân người có công từ mức trung bình khá trở lên so với cộng đồng dân cư nơi cư trú, đồng thời tăng cường chính sách hỗ trợ nhà ở, phục hồi chức năng, chăm sóc sức khỏe, giáo dục, đào tạo và các chế độ ưu đãi khác.

Pháp lệnh cũng bổ sung đối tượng được công nhận là người có công, trong đó có những người làm nhiệm vụ tại biên giới, hải đảo hoặc thực hiện nghĩa vụ quốc tế tại Lào, Campuchia và được Nhà nước khen thưởng theo quy định.

Bên cạnh đó, chính sách ưu đãi tiếp tục được nâng cao thông qua việc mở rộng đối tượng được điều dưỡng hằng năm, tăng cường hỗ trợ cải thiện nhà ở và khẳng định nguyên tắc bảo đảm đời sống người có công ngày càng tốt hơn. Những điều chỉnh này phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong giai đoạn mới, đồng thời thể hiện trách nhiệm, sự tri ân và lòng biết ơn sâu sắc đối với những người đã hy sinh, cống hiến vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

* Ngày 15-7-2026, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh số 04/2026/UBTVQH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Chi phí tố tụng, có hiệu lực từ ngày 1-8-2026.

Việc sửa đổi Pháp lệnh được xây dựng trên cơ sở quán triệt các chủ trương, đường lối của Đảng về cải cách tư pháp; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của hệ thống pháp luật và phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời, những quy định mới được ban hành nhằm khắc phục những bất cập phát sinh trong quá trình áp dụng pháp luật, tạo hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch trong việc xác định, quản lý và thanh toán các khoản chi phí tố tụng.

Một trong những điểm nổi bật của Pháp lệnh là sửa đổi, bổ sung các quy định về nguồn kinh phí và cơ chế thanh toán chi phí giám định tư pháp. Theo đó, việc lập dự toán, quản lý, thanh toán và quyết toán chi phí giám định được quy định cụ thể hơn, bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn ngân sách nhà nước, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức giám định công lập và cơ quan tiến hành tố tụng trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Bên cạnh đó, Pháp lệnh mở rộng các trường hợp được miễn, giảm chi phí tố tụng, đặc biệt đối với người bị thiệt hại phải thực hiện giám định theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Quy định này thể hiện tính nhân văn của pháp luật, góp phần giảm bớt gánh nặng tài chính cho người dân khi tham gia tố tụng, đồng thời bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận công lý của các đối tượng yếu thế. Các quy định về miễn, giảm chi phí giám định trong tố tụng hình sự cũng được sửa đổi để thống nhất với Bộ luật Tố tụng hình sự, bảo đảm sự đồng bộ trong hệ thống pháp luật.

Ngoài ra, Pháp lệnh tiếp tục hoàn thiện quy định về trách nhiệm nộp tiền tạm ứng, thanh toán và quyết toán các khoản chi phí giám định, định giá tài sản, xem xét, thẩm định tại chỗ và các chi phí tố tụng khác. Việc quy định rõ trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng và các tổ chức có liên quan sẽ góp phần hạn chế những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, nâng cao hiệu quả giải quyết các vụ án, vụ việc.

* Ngày 8-7-2026, Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XVI đã thông qua Pháp lệnh số 03/2026/UBTVQH16 về trình tự, thủ tục Tòa án nhân dân xem xét, quyết định việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc. Pháp lệnh có hiệu lực từ ngày 1-8-2026, gồm 5 chương, 48 điều, thay thế Pháp lệnh số 01/2022/UBTVQH15 nhằm bảo đảm thống nhất với Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, đồng thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong công tác phòng, chống ma túy và bảo vệ người chưa thành niên.

Việc ban hành Pháp lệnh xuất phát từ cả cơ sở pháp lý và thực tiễn. Về pháp lý, Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 đã giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định trình tự, thủ tục để Tòa án xem xét, quyết định việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc. Đồng thời, các nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã giao Tòa án nhân dân tối cao chủ trì xây dựng Pháp lệnh theo trình tự, thủ tục rút gọn. Về thực tiễn, các quy định hiện hành đã bộc lộ một số hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu xử lý kịp thời, thống nhất và phù hợp với những thay đổi của hệ thống pháp luật cũng như yêu cầu chuyển đổi số trong hoạt động tư pháp.

Pháp lệnh được xây dựng trên những quan điểm xuyên suốt, bảo đảm cụ thể hóa chủ trương của Đảng về hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; bảo vệ quyền con người, quyền công dân và quyền trẻ em theo Hiến pháp cũng như các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Đồng thời, Pháp lệnh hướng đến xây dựng thủ tục thân thiện, bảo đảm lợi ích tốt nhất cho người chưa thành niên, giải quyết vụ việc nhanh chóng, công khai, minh bạch, đúng pháp luật; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính trong hoạt động của Tòa án.

Một trong những điểm mới nổi bật của Pháp lệnh là thay đổi tên gọi từ "đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc" thành "đưa đi cai nghiện bắt buộc", thống nhất với Luật Phòng, chống ma túy năm 2025. Pháp lệnh cũng quy định rõ phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng; bổ sung, hoàn thiện nguyên tắc xem xét, quyết định của Tòa án; xác định cụ thể thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp huyện; quy định rõ trình tự thụ lý, chuẩn bị, mở phiên họp, ban hành quyết định và thi hành quyết định. Đặc biệt, Pháp lệnh nhấn mạnh việc bảo đảm quyền tham gia của người chưa thành niên, người đại diện hợp pháp, luật sư, trợ giúp viên pháp lý và các cơ quan, tổ chức có liên quan trong suốt quá trình giải quyết vụ việc.