Những bông hoa nở từ ký ức chiến tranh

Trong không khí tri ân, uống nước nhớ nguồn của cả nước vào dịp tháng bảy, họa sĩ Mai Đại Lưu đã xúc động chia sẻ về các tác phẩm anh đang thực hiện: “Bộ tranh này nằm trong dự án “Hoa đêm – Tỉnh giấc bình minh”. Đây là dự án chia làm 2 phần. “Hoa đêm” diễn tả sự hồi tưởng của tôi về thời kỳ chiến tranh chống Pháp, chống Mỹ cứu nước cũng như chiến tranh Biên giới bảo vệ lãnh thổ của dân tộc ta. Sở dĩ có tên là “Hoa đêm” vì khi lớn lên, là một đứa trẻ thời hậu chiến tôi đã chứng kiến một phần đau thương của dân tộc do chiến tranh để lại. Những nghĩa trang liệt sĩ mọc lên khắp nơi, bao nhiêu người mẹ, người vợ phải khóc, đợi chờ mòn mỏi tin chồng, tin con. Nhiều chiến sĩ ra đi khi tuổi đời còn quá trẻ. Tôi thực sự xúc động trước nỗi đau của họ, của dân tộc mình. Tôi ước những bom đạn đó có thể biến thành những loài hoa đẹp rải xuống dải đất hình chữ S này, sẽ không có nhiều đau thương, mất mát đến thế. Nhưng điều đó là không thể, tôi chỉ là một cá nhân nhỏ bé muốn dâng lên anh linh của các chiến sĩ những bông hoa do mình vẽ ra bằng cả tâm hồn thay lời tri ân của một người sinh ra trong hòa bình gửi tới những người đã ngã xuống. Phần sau, “Tỉnh giấc bình minh” mang thông điệp tươi sáng hơn, của hy vọng, của niềm tin vào sự đổi thay từng ngày của đất nước. Những thế hệ trẻ sau này nhiều người giỏi và yêu quê hương mình lắm. Tôi đang thực hiện song song cả hai phần và vẫn chưa kết thúc”.

Ý tưởng để thực hiện dự án này của họa sĩ Mai Đại Lưu đến rất tình cờ vào năm 2019 khi anh nhận lời lên một bản vùng cao ở Hà Giang để vẽ tranh tường cho một trường mầm non. Anh cho biết để đi tới ngôi trường này, anh đã đi qua một con đường tên là đường Thanh Niên. Con đường này là do rất nhiều nam thanh, nữ tú trẻ tuổi cùng góp sức xây dựng để tặng lại cho bà con. Họa sĩ kể, nhiều đôi bạn trẻ sau những ngày cùng làm đường đã nên duyên vợ chồng. Đó là một câu chuyện đẹp của tuổi trẻ trong thời bình. Nhưng cách đó không xa, trận địa Vị Xuyên vẫn còn đó, nơi cũng có rất nhiều người trẻ với tâm trong sáng cùng góp công cho Tổ quốc đã nằm lại mãi mãi. Nhiều người trong số họ còn rất trẻ, có khi chưa được yêu, chưa kết hôn. Trong buổi chiều tà, khi hoàng hôn buông xuống, lòng người nghệ sĩ chợt dâng lên cảm giác buồn thương khó tả. Sau đó không lâu, dịch  Covid-19 ập tới, những cuộc xung đột ở nhiều nơi trên thế giới cũng kéo theo làm anh suy nghĩ nhiều về sự quý giá của hòa bình. Họa sĩ Mai Đại Lưu quyết định thực hiện dự án “Hoa đêm – Tỉnh giấc bình minh”. Bộ tranh, theo nghệ sĩ mới đi được 1/3 chặng đường, nhiều bức tuy đã hoàn thành nhưng còn chưa kịp đặt tên. Một trong những tác phẩm gây ấn tượng là bức tranh vẽ chiếc váy cưới rực rỡ bay trong gió ẩn hiện sau những bông hoa đồng nội, bên dưới là nhiều lá cờ nhỏ thường để đánh dấu vùng bom mìn nguy hiểm. Trên bức tranh còn ghi các con số ngày, tháng, năm rõ ràng.

Họa sĩ Mai Đại Lưu: “Đây là bức tranh nằm trong phần “Hoa đêm”. Tôi muốn kể lại cho thế hệ sau câu chuyện về hai người chiến sĩ đã hy sinh trong chiến tranh Biên giới năm 1979. Họ đã dự định sẽ kết hôn ngày 5/2/1979 nhưng nghe theo tiếng gọi của Tổ quốc, họ đã chiến đấu bảo vệ lãnh thổ và hy sinh cùng ngày 17/2/1979. Tình yêu của họ tưởng chừng như đã kết thúc dở dang nhưng đối với  tôi đó là một tình yêu bất tử”.

Trong số các tác phẩm đã hoàn thành, "Cho những người đã ngã xuống" để lại nhiều ấn tượng bởi quy mô và ngôn ngữ tạo hình. Bức tranh cao 2,95 mét, bề ngang 6,36 mét gợi lên bầu trời ráng chiều, chuyển tối, những vì sao bắt đầu hiện lên, phủ kín bầu trời bằng một vẻ đẹp huyền ảo. Nền đất nâu đỏ lốm đốm những dấu tròn đen gợi liên tưởng tới các hố bom còn hằn trên mặt đất. Chính giữa bức tranh là một khối hoa trắng, có bông như đang bay lên. Những cánh chim bồ câu bằng xà cừ được gắn trực tiếp lên mặt tranh tạo cảm giác sự sống đang tiếp tục được sinh ra từ ký ức chiến tranh. Điều gây ấn tượng mạnh không chỉ nằm ở hình ảnh mà còn ở bề mặt tranh. Họa sĩ Mai Đại Lưu sử dụng acrylic kết hợp cát, kim tuyến, lá vàng, lá thiếc, vỏ trai, xà cừ... tạo nên những lớp vật liệu dày đặc. Khi ánh sáng thay đổi, bề mặt tranh cũng thay đổi theo, ký ức về chiến tranh cũng như bề mặt tranh luôn có nhiều lớp, nhiều chiều và không bao giờ đứng yên trong cảm xúc của người xem. Tác giả muốn gửi tặng những người chiến sĩ trẻ đã ngã xuống những bông hoa đẹp, thanh khiết như tâm hồn họ, biết ơn họ vì được sống trong hòa bình.

Tác phẩm “Cho những người đã ngã xuống”. Sáng tác năm 2026. Chất liệu acrylic, lá vàng lá thiếc, kim tuyến, ốc, trai và cát. Cao 2,95 m, ngang 6,36 m. Trong cảm nhận của họa sĩ, những điểm sáng lấp lánh trên nền tranh tượng trưng cho linh hồn các liệt sĩ đã hy sinh.

Một phần tác phẩm “Cho những người đã ngã xuống”

Tác phẩm “Hoa vàng rực rỡ . Sáng tác năm 2026. Chất liệu acrylic, lá vàng lá thiếc, kim tuyến, ốc, trai và cát. Cao 2,95 m x 4m24.  Từ xa, tác phẩm hiện lên như một triền đồi phủ kín sắc vàng dưới bầu trời đầy sao. Khi đến gần, người xem dần nhận ra những lớp hình ảnh ẩn hiện đan xen, nơi vẻ đẹp và ký ức chiến tranh cùng tồn tại trong một không gian hội họa giàu tính biểu tượng. Với Mai Đại Lưu, đêm trong hội họa không phải là bóng tối mà là khoảng không gian nơi những linh hồn vẫn lặng lẽ tỏa sáng. Anh cho biết, những điểm sáng lấp lánh xuất hiện trong phần "Hoa đêm" tượng trưng cho linh hồn của các liệt sĩ đã hy sinh. Vì thế, dù mang gam màu trầm và gợi nhắc chiến tranh, các tác phẩm vẫn luôn thấp thoáng ánh sáng như sự hiện diện lặng lẽ nhưng bất diệt của những người đã ngã xuống.

Nếu "Hoa đêm" là ký ức thì "Tỉnh giấc bình minh" là sự hồi sinh. Sau những mất mát của chiến tranh, người nghệ sĩ trở về với vẻ đẹp bình dị của đời sống: một cành xuân trong vườn, một chậu mai sau Tết, những mầm cây còn đọng sương. Không còn những mảng màu tương phản dữ dội, bảng màu trở nên sáng hơn, dịu hơn như ánh sáng đầu ngày. Đó không phải sự lãng quên quá khứ mà là thành quả của hòa bình - điều được đánh đổi bằng biết bao hy sinh.

Tác phẩm Ngoài vườn một cành xuân. Sáng tác năm 2026. Chất liệu Acrylic, cát, lá vàng, lá thiếc. Cao 80 cm ngang 55 cm

Tác phẩm Mùa xuân thế kỷ. Sáng tác năm 2026. Chất liệu Acrylic, cát, lá vàng, lá thiếc. Cao 40 cm ngang 30 cm

Điều đáng chú ý là trong toàn bộ dự án, hình ảnh người lính gần như không xuất hiện trực tiếp. Người nghệ sĩ lựa chọn kể về chiến tranh bằng những biểu tượng như hoa, đất, hố bom, bầu trời hay cánh chim bồ câu. Chính sự tiết chế ấy khiến nỗi đau không trở nên dữ dội mà lắng sâu, để người xem tự đối diện với ký ức bằng cảm nhận của chính mình. Có những tác phẩm không nhằm tái hiện chiến tranh mà để con người hôm nay biết trân trọng hòa bình. "Hoa đêm – Tỉnh giấc bình minh" của Mai Đại Lưu đi theo con đường ấy. Những bông hoa trong tranh không làm người xem quên đi sự hy sinh mà khiến mỗi người lặng lẽ cúi đầu trước ký ức dân tộc Khi tháng bảy trở về, những bông hoa trong tranh như một nén tâm hương lặng lẽ gửi tới những người đã ngã xuống. Đó cũng là cách người họa sĩ tri ân quá khứ và nhắc mỗi chúng ta biết trân trọng giá trị của hòa bình hôm nay.