Bóng ma chiến tranh ở Trung Đông

Những thông tin về khả năng Tehran sẽ hành quyết những người biểu tình phản đối chính quyền đang được Washington đưa ra như cái cớ cho khả năng áp dụng biện pháp quân sự nhằm vào Iran. Tổng thống Mỹ Donald Trump còn tuyên bố áp thuế 25% đối với bất cứ quốc gia nào giao thương với Iran để bóp nghẹt nền kinh tế và cô lập hơn nữa Tehran trên trường quốc tế.

Thực ra không phải đến thời ông Trump mà từ hơn 4 thập kỷ qua, lật đổ chế độ ở Iran đã trở thành mục tiêu ấp ủ của Mỹ. Kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 lật đổ chế độ quân chủ thân phương Tây ở Tehran, Iran đã trở thành kẻ thù không đợi trời chung của Mỹ. Những tranh cãi xung quanh chương trình hạt nhân của Iran càng làm mâu thuẫn giữa Washington và Tehran thêm căng thẳng.

Tuy nhiên, dưới thời ông Trump, sự đối đầu của Mỹ với Iran được đẩy lên mức đỉnh điểm. Tháng 5-2018, ông Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân với Iran và thúc đẩy chính sách “áp lực tối đa” bằng hàng loạt các lệnh trừng phạt nhằm vào Iran. Cũng chính ông Trump đã ra lệnh không kích vào các cơ sở hạt nhân của Iran vào tháng 6-2025, khiến Tehran trả đũa bằng các cuộc tập kích tên lửa vào các căn cứ quân sự của Mỹ ở Vùng Vịnh.

Tình hình bất ổn hiện tại ở Iran mang lại cho ông Trump một cái cớ thuận lợi để gây sức ép với Iran. Đất nước ở khu vực Trung Đông này đang trải qua cú sốc kinh tế do tác động từ lệnh cấm vận của Mỹ và phương Tây. Đồng nội tệ sụt giá xuống mức 1,4 triệu rial chỉ đổi được 1 USD, lạm phát vượt ngưỡng 40% khiến cuộc sống thường ngày của người dân trở nên bấp bênh, đặc biệt là với người lao động nhận lương.

Theo thời gian, những bức xúc về giá cả leo thang dần biến thành tâm lý phẫn nộ của người dân, đẩy Iran rơi vào vòng xoáy bất ổn nghiêm trọng. Các cuộc biểu tình bùng phát tại thủ đô Tehran và 31 tỉnh trong cả nước. Đụng độ đã xảy ra giữa lực lượng an ninh và người biểu tình, khiến cả hai phía đều có người bị thương và thiệt mạng. Chưa biết thông tin chính quyền Tehran sẽ hành quyết những người biểu tình bị bắt giữ chính xác đến đâu nhưng Washington ngay lập tức cho rằng Iran đã “vượt qua lằn ranh đỏ” và Mỹ sẵn sàng can thiệp bằng biện pháp quân sự.

Bóng ma chiến tranh lại tái hiện ở Trung Đông. Xét về tiềm lực quân sự, Iran không phải là đối thủ của Mỹ. Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran trong cuộc đụng độ hồi tháng 6-2025 đã cho thấy những hạn chế về năng lực phòng thủ của Iran sau những năm dài bị cấm vận. Tuy nhiên, chỉ sử dụng các cuộc không kích thì Washington khó có thể đạt được mục tiêu. Ông Clayton Swope, chuyên gia tại Trung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế, nhận xét: “Có rất ít bằng chứng trong lịch sử cho thấy chỉ riêng sức mạnh không quân có thể lật đổ được một chế độ”.

Trong khi đó, Mỹ lại chưa sẵn sàng cho một cuộc chiến kéo dài, nhất là trên bộ, có thể khiến nhiều lính Mỹ thiệt mạng và tiêu tốn nguồn lực tài chính khổng lồ. Lịch sử các vụ can dự của nước ngoài vào vấn đề nội bộ của một quốc gia cũng cho thấy những tiền lệ đáng lo ngại. Dù áp lực ngoại bang có thể làm suy yếu hay tan rã các chính thể trong một nước, nhưng nó cũng kéo theo những rạn nứt trong xã hội, gây ra những cuộc chiến kéo dài mà thế giới từng chứng kiến như ở Iraq, Libya, Afghanistan.

Một cuộc xung đột quân sự nổ ra giữa Mỹ và Iran còn có thể reo rắc sự bất ổn khắp khu vực Trung Đông, làm gián đoạn các tuyến hàng hải xuyên qua khu vực, tác động đến thị trường năng lượng và nền kinh tế toàn cầu. Chính vì thế, ngay cả các đồng minh thân cận của Mỹ ở Trung Đông cũng bày tỏ lo ngại sâu sắc về kịch bản Mỹ tiến hành một cuộc không kích vào Iran. Một số quốc gia trong khu vực đã tiến hành nỗ lực vận động hành lang, cả công khai lẫn kín đáo, nhằm thuyết phục chính quyền Washington lựa chọn con đường ngoại giao thay vì giải pháp quân sự. Họ lo ngại những bất ổn do sự can thiệp của Mỹ vào Iran có thể phá hoại nền tảng an ninh khu vực, gây ảnh hưởng đến danh tiếng của vùng Vịnh vốn đang được coi là “ốc đảo an toàn” cho kinh doanh và du lịch quốc tế.

Trước mắt, ông Trump cho biết sẽ không ra lệnh tấn công Iran sau khi 4 quốc gia Arab thuyết phục ông tạm dừng hành động quân sự. Tuy nhiên, ông Trump lại đẩy tiếp căng thẳng lên khi kêu gọi chấm dứt vai trò lãnh đạo kéo dài nhiều thập kỷ của Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei. Nguy cơ bùng nổ xung đột giữa Mỹ và Iran vẫn chưa được hóa giải.