Thay khớp háng đúng thời điểm giúp người bệnh tránh nguy cơ tàn phế

PV: Thưa bác sĩ, hiện nay bệnh lý khớp háng tại Việt Nam đang có xu hướng ra sao, nhóm đối tượng nào thường gặp nhất, vì sao?

TS.BS Nguyễn Quốc Dũng: Những năm gần đây, bệnh lý khớp háng tại Việt Nam có xu hướng gia tăng nhanh ở mọi lứa tuổi, nhiều bệnh nhân còn rất trẻ. Nguyên nhân của các bệnh lý khớp háng ở Việt Nam là do hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi. Người bệnh bị hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi là do những mạch máu nuôi vùng chỏm xương đùi bị tắc, hoặc cấp máu cho vùng chỏm xương đùi bị kém, dẫn đến nuôi dưỡng không tốt chỏm xương đùi khiến nó biến dạng. Đầu tiên là hiện tượng bẹp xương xốp ở dưới chỏm, bẹp chỏm, trường hợp nặng bị tiêu chỏm xương đùi. Các nghiên cứu trên thế giới đều đồng thuận có một số yếu tố nguy cơ gây bệnh phổ biến là bệnh nhân lạm dụng rượu, hút thuốc lá, dùng thuốc giảm đau corticoid kéo dài.

Ở người già xương kém hơn và đa phần các bệnh nhân đến viện muộn, tình trạng bệnh nặng, bệnh nhân quá đau không thể chịu được mới đến viện khám. Lúc này, người bệnh đã bị biến dạng ở phần khung chậu, co rút cơ, gây ngắn chi ở những khớp háng bị bệnh. Bên cạnh đó, còn có một số nguyên nhân khác như gãy xương ở vùng cổ chỏm xương đùi, bệnh nhân bị thoái hoá khớp háng hoặc bệnh lý viêm cột sống dính khớp.

Theo kinh nghiệm nhiều năm thăm khám, điều trị cho bệnh nhân tôi thấy phần lớn nguyên nhân thay khớp háng hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi là do bệnh nhân uống nhiều rượu và hút thuốc lá. Số khác do bệnh nhân ở tỉnh xa, hiểu biết hạn chế, điều kiện chăm sóc y tế cơ sở không được tốt, khi bị đau khớp háng các bệnh nhân này lại tìm đến các bài thuốc Đông y hoặc chữa bệnh ở cơ sở y tế không chuyên khoa. Khi khám tại cơ sở này các bác sĩ thường sẽ cho bệnh nhân uống prednisolone, thuốc này chứa corticoid đỡ đau ngay, nhưng nếu dùng thời gian dài không được thăm khám và điều trị kịp thời tại bệnh viện chuyên khoa sẽ khiến chất lượng xương kém, gây tiêu xương mạnh, một số bệnh nhân có dấu hiệu giữ nước, ảnh hưởng lớn đến chức năng gan, thận. Lúc này, bệnh nhân mới đến bệnh viện chuyên khoa để khám, việc điều trị sẽ rất vất vả và hiệu quả không cao. Người dân nếu thấy đau bất thường, đau tăng không đỡ vùng háng, mông nên đi khám sớm để được điều trị kịp thời.

PV: Thưa bác sĩ, dấu hiệu cảnh báo nào cho thấy người bệnh cần đi khám sớm?

TS.BS Nguyễn Quốc Dũng: Dấu hiệu nhận biết là người bệnh sẽ thấy đau vùng háng. Mỗi bệnh nhân sẽ có biểu hiện đau ở khớp háng khác nhau, người đau nhiều, người đau ít tuỳ giai đoạn bệnh. Khi cơ thể có biểu hiện đau bất thường ở khớp háng thì nên đi khám sớm tại các cơ sở y tế chuyên khoa có uy tín, kinh nghiệm để được khám và điều trị kịp thời, điều này sẽ giúp bệnh nhân kéo dài thời gian sử dụng khớp háng thật mà chưa phải phẫu thuật khi tuổi còn trẻ.

Hiện nay, nhiều người có dấu hiệu đau khớp háng thường đi khám ở những cơ sở không phải chuyên khoa hoặc tự mua thuốc về uống, thuốc tự mua thường là thuốc giảm đau, chống viêm có corticoid khiến bệnh nhân giảm đau, dễ chịu nhanh hơn, nhưng việc lạm dụng thuốc corticoid thời gian dài sẽ dẫn đến bệnh lý hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi.

Ở người già, chất lượng xương càng kém, canxi trong cơ thể cũng rất kém, quá trình huỷ canxi tăng, tình trạng thưa xương, loãng xương rất phổ biến. Nếu bệnh nhân không có chế độ dinh dưỡng phù hợp thì rất dễ bị tổn thương khớp háng khi không may bị ngã nhẹ hoặc không may đập vùng hông xuống nền cứng sẽ dẫn đến tổn thương vùng khớp háng, cổ, chỏm xương đùi cũng như vùng liên mấu chỏm xương đùi. Giai đoạn muộn có thể khó đi lại, đi khập khiễng, đau nhiều khi xoay háng. Lúc này buộc bệnh nhân phải thay khớp háng để hồi phục vận động, phòng tránh những biến chứng do nằm lâu ngày.

PV: Vậy trước và sau mổ người bệnh cần tuân thủ những nguyên tắc gì để đạt kết quả tối ưu thưa bác sĩ?

TS.BS Nguyễn Quốc Dũng: Mỗi năm, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 thực hiện thay khớp háng cho khoảng từ 1.500 - 2.000 bệnh nhân. Tuỳ theo chất lượng xương và độ tuổi của bệnh nhân chúng tôi sẽ tư vấn phác đồ điều trị phù hợp. Với người cao tuổi, có thể được tư vấn thay bán phần, phương pháp này không chỉ giúp bệnh nhân khôi phục vận động bình thường, mà còn giảm được tối đa chi phí cho người bệnh. Người trẻ sẽ được tư vấn thay khớp háng toàn phần, tuỳ vào chất lượng xương của bệnh nhân chúng tôi cũng sẽ tư vấn thay khớp háng phù hợp. Nếu chất lượng xương tốt thường được khuyến cáo thay khớp háng không xi măng, chất lượng xương không tốt sẽ được thay khớp háng có xi măng. Có nhiều lựa chọn loại khớp háng khác nhau cho các bệnh nhân. Đặc biệt, tất cả các phương pháp điều trị phẫu thuật này đều sử dụng phương pháp can thiệp tối thiểu là đường mổ nhỏ, không cắt các cơ ở khớp háng giúp các bệnh nhân sau mổ hồi phục nhanh hơn cũng như giảm thiểu nguy cơ sai khớp, hoặc các biến chứng sau mổ.

Trước khi mổ thay khớp háng bệnh nhân cần phải chuẩn bị sức khoẻ, tập cho các cơ vùng háng khoẻ lên giúp giảm trật khớp háng sau phẫu thuật. Khi các cơ vùng háng tăng sẽ giúp giảm áp lực cho khớp háng nhân tạo. Bên cạnh đó, cần phải kiểm soát tốt các bệnh lý nền như tiểu đường, huyết áp cao, người hút thuốc lá phải dừng hút thuốc lá trước mổ từ 6 - 12 tuần để giảm nguy cơ tắc mạch. Bệnh nhân bị sâu răng cũng cần điều trị tốt trước khi phẫu thuật thay khớp háng.

Sau mổ người bệnh cần bổ sung dinh dưỡng tốt giúp cơ thể phục hồi nhanh, nhất là cần bổ sung canxi. Thông thường các bệnh nhân sau mổ khớp háng chỉ cần kiêng một số vận động trong vòng 6 tuần đầu tiên như: bệnh nhân tuyệt đối không được ngồi xổm, ngồi vắt chân chữ ngũ, vắt chéo chân. Sau 6 tuần bệnh nhân được sinh hoạt, vận động như người bình thường. Bệnh nhân phải tái khám và thực hiện đúng hướng dẫn của bác sĩ.

PV: Thưa bác sĩ, nếu không được thay khớp háng kịp thời người bệnh có thể phải đối mặt với những hậu quả gì?

TS.BS Nguyễn Quốc Dũng: Người bệnh bị hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi nếu không được điều trị, phẫu thuật khớp háng kịp thời mà vẫn đi lại, sinh hoạt, vận động thì cả trọng lượng cơ thể sẽ dồn vào khớp háng đã bị tiêu, làm cho chân ngắn dần, đầu trên xương đùi bị lệch lên trên. Bên cạnh đó, vì xương đùi không được chịu lực của cơ thể dẫn đến chất lượng xương giảm. Những trường hợp này khi phẫu thuật sẽ phải trả lại chiều dài chi cho bệnh nhân, phần mềm lâu ngày bị biến dạng, co rút dẫn đến ca mổ phải kéo dài, tăng khả năng mất máu, gia tăng nguy cơ nhiễm khuẩn sau phẫu thuật. Tiếp đó, do chất lượng xương kém dẫn đến nguy cơ trong khi mổ như gãy xương, vỡ xương khi đặt khớp háng nhân tạo.

PV: Dinh dưỡng là chìa khoá để xương tích hợp vào khớp háng nhân tạo, vậy bệnh nhân nên ưu tiên thuốc, thực phẩm nào để thúc đẩy quá trình lành vết thương thưa bác sĩ?

TS.BS Nguyễn Quốc Dũng: Chúng tôi luôn muốn trì hoãn thời gian phẫu thuật thay khớp háng nhân tạo cho bệnh nhân nhiều nhất có thể, sao cho trong cuộc đời của bệnh nhân chỉ phải thay một lần, vì thay lần thứ 2 không chỉ tốn kém chi phí mà còn ảnh hưởng đến sức khoẻ người bệnh.

Theo y văn, thống nhất cần bổ sung canxi cho tất cả mọi người từ độ tuổi trung niên trở lên, bệnh nhân sau thay khớp háng càng cần bổ sung canxi để hỗ trợ quá trình lành thương giúp cho xương ở vùng thay khớp háng nhân tạo phát triển tốt, bám chắc vào khớp nhân tạo, toàn bộ chất lượng xương của cơ thể cũng tốt hơn. Ngoài ra, các bệnh nhân nên bổ sung các thực phẩm giàu chất đạm giúp lượng cơ tốt hơn, hỗ trợ giảm áp lực cho khớp háng nhân tạo.

Người dân không nên chủ quan với những cơn đau vùng háng, đặc biệt ở người trẻ có sử dụng rượu bia, thuốc lá hoặc corticoid. Nếu thấy đau bất thường vùng háng nên đi khám sớm tại các bệnh viện chuyên khoa uy tín để được điều trị kịp thời, điều này giúp kéo dài tuổi thọ khớp, trường hợp chỉ định phải phẫu thuật thay khớp thì làm đúng thời điểm cũng giúp bệnh nhân tránh nguy cơ tàn phế.

PV: Xin trân trọng cảm ơn bác sĩ!