Tăng huyết áp - “Kẻ giết người thầm lặng” đứng sau nhiều ca đột quỵ

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hiện có hơn 1,5 tỷ người trên toàn cầu bị tăng huyết áp, và mỗi năm khoảng 9,4 triệu người tử vong do các biến chứng liên quan đến bệnh này. Tại Việt Nam, ước tính có khoảng 12 triệu người trưởng thành (bằng 1/5 dân số) mắc tăng huyết áp. Tuy nhiên, trong số đó, không ít người chưa hề được chẩn đoán hoặc đã được phát hiện nhưng không tuân thủ điều trị, dẫn đến nguy cơ biến chứng cao hơn. Các chuyên gia cảnh báo, tăng huyết áp không được kiểm soát là “ngòi nổ” của nhiều bệnh lý nguy hiểm, đặc biệt là đột quỵ não.

Tăng huyết áp: Bệnh lý mạn tính diễn tiến âm thầm

Tiến sĩ, bác sĩ (TS.BS.) Nguyễn Văn Tuyến - Viện trưởng Viện thần kinh, Chủ nhiệm Khoa Đột quỵ não, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cho biết: “Bệnh tăng huyết áp là bệnh điều trị không khỏi được. Tăng huyết áp là nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ não. Trong y khoa, tăng huyết áp được định nghĩa khi trị số huyết áp thường xuyên ở mức từ 140/90 mmHg trở lên. Với trị số 130-139/80-89 mmHg, người bệnh được xếp vào nhóm có nguy cơ cao và cần theo dõi chặt chẽ vì dễ tiến triển thành tăng huyết áp thực sự nếu không kiểm soát lối sống. Dù phân loại có thể khác nhau theo từng hệ thống hướng dẫn, điểm chung được giới chuyên môn thống nhất là càng để huyết áp cao kéo dài, nguy cơ mắc biến chứng càng lớn. Điểm đáng lo ngại nhất của bệnh là sự “im lặng”. Khoảng 70% người bị tăng huyết áp hoàn toàn không có triệu chứng. Một số ít có thể thấy chóng mặt nhẹ, đau đầu thoáng qua, hoa mắt, nhưng các triệu chứng này dễ bị bỏ qua hoặc nhầm với mệt mỏi. Nhiều trường hợp chỉ phát hiện ra bệnh khi đã xuất hiện biến chứng tim, thận, mắt, hoặc nghiêm trọng nhất là đột quỵ. Không ít bệnh nhân chia sẻ rằng họ cảm thấy sức khỏe hoàn toàn bình thường, cho đến khi một buổi sáng thức dậy với nửa người tê liệt hoặc méo miệng, không nói được. Đây chính là hệ quả của việc không đo huyết áp định kỳ và chủ quan với sức khỏe”.

Cơ chế tăng huyết áp gây đột quỵ

Theo TS.BS. Nguyễn Văn Tuyến, tăng huyết áp kéo dài gây tổn thương cấu trúc mạch máu theo nhiều cách. Khi huyết áp liên tục duy trì ở mức cao, lớp nội mạc của mạch máu - vốn đóng vai trò bảo vệ bị phá hủy. Tổn thương này thúc đẩy sự hình thành mảng xơ vữa, làm mạch máu dày lên, hẹp dần và trở nên kém đàn hồi. Theo thời gian, mảng xơ vữa có thể bị nứt vỡ. Khi đó, các mảnh vỡ trôi theo dòng máu gây tắc mạch, dẫn đến nhồi máu não. Đây là dạng đột quỵ thường gặp nhất. Trong một số trường hợp, huyết áp tăng đột ngột làm vỡ các mạch máu nhỏ, đặc biệt ở những vùng não có cấu trúc mạch yếu như nhân nền và đồi thị, gây xuất huyết não. Nghiên cứu cho thấy, phần lớn các ca xuất huyết não nguyên phát đều liên quan đến tăng huyết áp không kiểm soát. Trong thực tế lâm sàng, bác sĩ tiếp nhận rất nhiều bệnh nhân nhập viện với huyết áp lên tới 180-200mmHg nhưng không hề có triệu chứng cảnh báo trước đó. Ngược lại, có người chỉ cần lên 150/90mmHg đã bị xuất huyết.

“Tại Khoa Đột quỵ, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, mỗi năm tiếp nhận hàng nghìn ca đột quỵ, trong đó có nhiều bệnh nhân bị biến chứng từ tăng huyết áp kéo dài mà không biết. Trong năm 2025, khoa đã tiếp nhận gần 3.700 bệnh nhân đột quỵ, với 30-35% là đột quỵ chảy máu não - dạng đột quỵ có nguy cơ tử vong cao nhất” - TS.BS. Nguyễn Văn Tuyến cho biết thêm.

Ghi nhận tại Khoa Đột quỵ - Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 chiều ngày 17-11-2025, một trường hợp điển hình là ông Nguyễn Văn V. (sinh năm 1971, quê Hưng Yên) cho biết: “Tôi có nhiều năm bị tăng huyết áp với trị số khoảng 170/100mmHg nhưng vì bận rộn nên không theo dõi thường xuyên. Một buổi sáng, tôi đột ngột tê yếu tay chân, gia đình đưa đi cấp cứu nhưng do khoảng cách xa, tôi đã bỏ lỡ “khung giờ vàng”. Tôi khuyên mọi người nên đi khám định kỳ, nếu bị tăng huyết áp phải tuyệt đối tuân thủ chỉ định uống thuốc của bác sĩ, có bất thường phải báo lại để bác sĩ điều chỉnh đơn thuốc phù hợp, không tự ý bỏ thuốc, mọi người hãy hạn chế uống rượu bia để bảo vệ sức khoẻ”.

Trường hợp khác điều trị ở Khoa Đột quỵ là ông Nguyễn Bá H. (sinh năm 1970, phường Hoà Bình, tỉnh Phú Thọ) cho hay: “Tôi biết mình bị tăng huyết áp từ năm 2021 nhưng không đi khám mà tự mua thuốc uống. Khi thấy huyết áp bình thường, tôi đã tự ngừng không uống thuốc. Vài tháng sau, vào một buổi sáng, tôi ngủ dậy thấy chân tay tê, bủn rủn, mồm méo, gia đình đưa tôi đi viện cấp cứu, may được can thiệp kịp thời nên tôi cũng đỡ nhiều. Mọi người nên chủ động khám sức khoẻ định kỳ, không được chủ quan”.

TS.BS. Nguyễn Văn Tuyến nhấn mạnh, những sai lầm khiến bệnh trở nên nguy hiểm là mọi người không đo huyết áp định kỳ, tự ý bỏ thuốc, uống thuốc không đều, thức khuya, căng thẳng kéo dài, ăn mặn và lạm dụng rượu bia là các thói quen khiến bệnh khó kiểm soát. Đặc biệt, việc tự ý ngừng thuốc là nguy hiểm nhất vì thuốc giúp duy trì huyết áp ổn định chứ không chữa khỏi hoàn toàn.

Để kiểm soát tăng huyết áp mọi người phải uống thuốc đều đặn theo chỉ định của bác sĩ, đo huyết áp tại nhà, khám định kỳ 3 - 6 tháng/lần, duy trì lối sống lành mạnh và nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ là các nguyên tắc giúp ngăn ngừa biến chứng. Kiểm soát tốt huyết áp có thể phòng ngừa tới 80% nguy cơ đột quỵ.

Tăng huyết áp là nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ và cũng là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất có thể kiểm soát được. Những đối tượng có nguy cơ mắc bệnh tăng huyết áp cần phải đo huyết áp thường xuyên: Người thừa cân, béo phì; người trên 35 tuổi; người có tiền sử gia đình mắc bệnh tăng huyết áp; phụ nữ có thai; người ít vận động, chế độ ăn nhiều muối, uống nhiều rượu.

Tăng huyết áp được mệnh danh là “kẻ giết người thầm lặng” vì tăng huyết áp thường không gây ra bất kỳ triệu chứng nào. Nhiều người không biết mình bị tăng huyết áp cho đến khi xuất hiện các biến chứng. Tăng huyết áp là bệnh mạn tính nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu người bệnh tuân thủ điều trị và thay đổi lối sống. Ngược lại, chủ quan sẽ khiến nguy cơ đột quỵ tăng cao, để lại hậu quả nặng nề. Chủ động theo dõi huyết áp và khám định kỳ chính là cách bảo vệ bản thân và gia đình. Mọi người không ăn quá mặn, tập thể dục đều đặn phù hợp với sức khoẻ khoảng 30 phút/ngày giúp điều hoà huyết áp, rất tốt cho tim mạch. Người cao tuổi có thể đi bộ, tập yoga, tập khí công.