Đổi mới công tác kiểm tra, giám sát đáp ứng yêu cầu xây dựng Hội Cựu chiến binh trong giai đoạn mới

Tại Hội nghị, Thiếu tướng Lương Hồng Phong, Trưởng ban Kiểm tra Trung ương Hội Cựu chiến binh Việt Nam, giới thiệu chuyên đề 1: “Một số nội dung cơ bản về công tác kiểm tra, giám sát; giải quyết khiếu nại, tố cáo; xem xét xử lý kỷ luật trong Hội Cựu chiến binh Việt Nam”. Đây là chuyên đề có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh Điều lệ Hội Cựu chiến binh Việt Nam khóa VIII mới được ban hành, trong khi Quy chế làm việc, Hướng dẫn thi hành Điều lệ và Hướng dẫn công tác kiểm tra, giám sát chưa được ban hành đầy đủ. Việc tập trung trao đổi những vấn đề cơ bản, những điểm mới được Nghị quyết Đại hội VIII xác định, đồng thời tổng kết kinh nghiệm thực tiễn những năm qua, không chỉ nhằm thống nhất nhận thức mà còn tạo cơ sở quan trọng để từng bước hoàn thiện Hướng dẫn công tác kiểm tra, giám sát nhiệm kỳ Đại hội VIII.

Kiểm tra, giám sát - yêu cầu tất yếu trong xây dựng tổ chức Hội

Trong công tác lãnh đạo, quản lý, kiểm tra, giám sát luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh: “Lãnh đạo mà không kiểm tra xem như không lãnh đạo”. Lời dạy đó cho thấy kiểm tra không phải là công việc mang tính hình thức hay chỉ được tiến hành khi đã phát sinh sai phạm, mà là một bộ phận hữu cơ của quá trình lãnh đạo, tổ chức thực hiện và đánh giá kết quả.

Đối với Hội Cựu chiến binh Việt Nam, qua 8 kỳ Đại hội, Điều lệ Hội đều xác định kiểm tra, giám sát là một trong những chức năng lãnh đạo và nhiệm vụ quan trọng của tổ chức Hội các cấp. Thực tiễn hoạt động đã chứng minh, nơi nào công tác kiểm tra, giám sát được quan tâm đúng mức, nơi đó nghị quyết, chương trình, kế hoạch được triển khai nghiêm túc; tổ chức Hội giữ vững nguyên tắc, kỷ cương; nội bộ đoàn kết, thống nhất; vai trò, vị thế và uy tín của Hội đối với cấp ủy, chính quyền và nhân dân ngày càng được củng cố.

Ngược lại, nếu buông lỏng kiểm tra, giám sát, những hạn chế nhỏ có thể kéo dài, tích tụ thành khuyết điểm lớn; những biểu hiện lệch chuẩn nếu không được phát hiện, nhắc nhở kịp thời có thể phát sinh thành vi phạm. Vì vậy, kiểm tra, giám sát phải được tiến hành với tinh thần chủ động, thường xuyên, có trọng tâm, trọng điểm, lấy phòng ngừa, cảnh báo và xây dựng làm chính, đồng thời kiên quyết xử lý những trường hợp vi phạm khi đã đủ căn cứ.

Điều quan trọng là phải thống nhất nhận thức: kiểm tra, giám sát không nhằm “bới tìm khuyết điểm”, càng không phải để gây áp lực đối với tổ chức hoặc hội viên. Bản chất của công tác này là giúp tổ chức Hội và hội viên nhận diện đúng ưu điểm để phát huy, hạn chế để khắc phục, sai phạm để sửa chữa; qua đó bảo vệ kỷ cương, giữ gìn đoàn kết và nâng cao sức chiến đấu của tổ chức Hội.

Phân biệt rõ kiểm tra và giám sát để thực hiện đúng chức năng

Một trong những nội dung có ý nghĩa nền tảng của chuyên đề là làm rõ khái niệm và sự khác nhau giữa kiểm tra và giám sát.

Kiểm tra là việc tổ chức Hội cấp trên xem xét, đánh giá và kết luận về ưu điểm, khuyết điểm, vi phạm, nguyên nhân và trách nhiệm của tổ chức Hội, hội viên cấp dưới trong việc chấp hành Điều lệ, nghị quyết, quy chế, quy định của Hội. Do đó, kiểm tra coi trọng việc thẩm tra, xác minh, làm rõ đúng - sai, tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan.

Trong khi đó, giám sát thiên về quá trình thường xuyên quan sát, theo dõi, xem xét, đánh giá để kịp thời nhắc nhở, cảnh báo, uốn nắn, phòng ngừa và ngăn chặn sai phạm ngay từ khi mới phát sinh. Giám sát không trực tiếp thay thế hoạt động kiểm tra và không phải là hoạt động để kết luận vi phạm, xử lý kỷ luật.

Như vậy, kiểm tra và giám sát có quan hệ chặt chẽ nhưng không đồng nhất. Giám sát tốt sẽ giúp phát hiện sớm những vấn đề cần quan tâm; khi xuất hiện dấu hiệu vi phạm thì chuyển sang kiểm tra theo thẩm quyền. Kiểm tra lại cung cấp căn cứ thực tiễn để đánh giá hiệu quả của công tác giám sát và đề ra biện pháp chấn chỉnh.

Sự phân định này có ý nghĩa rất quan trọng trong thực tiễn. Nếu đồng nhất giám sát với kiểm tra, có thể dẫn đến tình trạng giám sát nặng về kết luận, xử lý; ngược lại, nếu kiểm tra thiếu thẩm tra, xác minh mà chỉ dừng ở nhận xét, nhắc nhở thì không bảo đảm yêu cầu xác định rõ trách nhiệm và xử lý vi phạm.

Kiểm tra phải đúng nguyên tắc, đúng thẩm quyền, đúng quy trình

Theo nội dung tập huấn, Ban Kiểm tra được tổ chức ở ba cấp: Trung ương Hội; cấp tỉnh, thành phố và khối 487 Trung ương; cấp cơ sở gồm xã, phường, đặc khu. Việc tổ chức Ban Kiểm tra theo các cấp nhằm bảo đảm công tác kiểm tra, giám sát được thực hiện thống nhất nhưng phù hợp với đặc điểm, nhiệm vụ của từng cấp Hội.

Ban Kiểm tra chịu sự lãnh đạo, chỉ đạo của Ban Chấp hành, Ban Thường vụ, Thường trực Hội cùng cấp, đồng thời chịu sự chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra, giám sát của Ban Kiểm tra cấp trên. Đây là cơ chế nhằm bảo đảm tính thống nhất, liên thông trong toàn hệ thống.

Trong mọi trường hợp, công tác kiểm tra phải bảo đảm nguyên tắc tập trung dân chủ, chế độ tập thể, phân công cá nhân phụ trách và quyết định theo đa số; đồng thời phải phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, ban, ngành liên quan khi cần thiết.

Một yêu cầu xuyên suốt là đúng thẩm quyền, đúng trình tự, khách quan, thận trọng và có căn cứ. Kết thúc kiểm tra phải có kết luận bằng văn bản; kết thúc giám sát phải có nhận xét bằng văn bản. Hồ sơ phải được quản lý, lưu trữ đầy đủ và việc khắc phục sau kiểm tra phải được theo dõi.

Điều đó cho thấy kiểm tra không kết thúc ở việc “phát hiện vấn đề”. Giá trị thực chất của kiểm tra nằm ở việc sau kết luận, những khuyết điểm được khắc phục như thế nào, trách nhiệm được xác định ra sao và tổ chức Hội có chuyển biến tích cực hay không.

Lấy phòng ngừa làm trọng tâm, xử lý vi phạm là yêu cầu cần thiết

Đối với tổ chức Hội, nội dung kiểm tra khá toàn diện: từ việc chấp hành Điều lệ, nghị quyết, quy chế, quy định; thực hiện nhiệm vụ chính trị; xây dựng Hội về chính trị, tư tưởng, tổ chức; duy trì sinh hoạt; thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ; giữ gìn đoàn kết nội bộ đến quản lý tài chính, tài sản, hội phí, chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu và quản lý hội viên.

Đối với hội viên, trọng tâm là việc chấp hành Điều lệ, nhiệm vụ hội viên, đạo đức, lối sống; phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” và truyền thống “Trung thành - Đoàn kết - Gương mẫu - Đổi mới”; chấp hành pháp luật, kỷ luật Hội, chế độ sinh hoạt, đóng hội phí và thực hiện nhiệm vụ được giao.

Những nội dung này cho thấy công tác kiểm tra phải gắn chặt với đặc thù của Hội Cựu chiến binh. Kiểm tra không chỉ xem xét việc thực hiện nhiệm vụ hành chính mà còn phải chú trọng phẩm chất, trách nhiệm, tính gương mẫu của cán bộ, hội viên; việc giữ gìn đoàn kết nội bộ và phát huy vai trò của cựu chiến binh trong gia đình, cộng đồng và xã hội.

Đặc biệt, kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm là một nhiệm vụ quan trọng của Ban Kiểm tra các cấp. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, phải tiến hành các bước từ nắm tình hình, xây dựng kế hoạch, yêu cầu báo cáo, giải trình đến thẩm tra, xác minh, kết luận. Quá trình đó phải bảo đảm quyền giải trình, cung cấp chứng cứ và bảo lưu ý kiến của đối tượng được kiểm tra.

Cách làm này thể hiện tinh thần khách quan, dân chủ và thận trọng. Mọi kết luận về vi phạm phải dựa trên chứng cứ, được thẩm tra, xác minh và đánh giá đầy đủ, tránh tình trạng chủ quan, nóng vội hoặc chỉ dựa vào thông tin một chiều.

Giải quyết khiếu nại, tố cáo phải bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp

Một nội dung quan trọng khác của chuyên đề là giải quyết khiếu nại, tố cáo. Đây là lĩnh vực đòi hỏi cán bộ Hội, nhất là cán bộ kiểm tra, phải có bản lĩnh, phương pháp và tinh thần trách nhiệm cao.

Đối với khiếu nại, tổ chức Hội các cấp có trách nhiệm xem xét những quyết định liên quan đến kỷ luật, kết nạp, xóa tên hội viên, đình chỉ sinh hoạt Hội, đình chỉ sinh hoạt Ban Chấp hành và các quyết định giải quyết khiếu nại của cấp có thẩm quyền.

Việc quy định thời hạn khiếu nại, thẩm quyền giải quyết theo từng cấp và thời hạn giải quyết nhằm bảo đảm vụ việc được xem xét theo trình tự, tránh tình trạng kéo dài hoặc giải quyết tùy tiện. Đáng chú ý, quyết định của Trung ương Hội là quyết định cuối cùng trong hệ thống giải quyết khiếu nại của Hội. Đồng thời, giải quyết tố cáo phải đặc biệt coi trọng tính chính xác, khách quan và bảo mật. Người tố cáo phải chịu trách nhiệm về nội dung và chứng cứ cung cấp; đồng thời tổ chức Hội phải bảo vệ thông tin nhận dạng của người tố cáo và nghiêm cấm hành vi trả thù, trù dập người tố cáo.

Đây là yêu cầu có ý nghĩa cả về pháp lý và xây dựng tổ chức. Một mặt, cần tạo điều kiện để những hành vi vi phạm được phát hiện, ngăn chặn; mặt khác, phải ngăn ngừa việc lợi dụng khiếu nại, tố cáo để vu khống, gây mất đoàn kết hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Vì vậy, cán bộ làm công tác kiểm tra phải có phương pháp làm việc khoa học, biết phân biệt thông tin phản ánh với chứng cứ, giữa ý kiến cá nhân với sự việc có căn cứ; đồng thời xử lý từng nội dung theo đúng thẩm quyền và quy trình.

Kỷ luật phải nghiêm minh nhưng phải bảo đảm tính giáo dục, nhân văn

Xử lý kỷ luật là một nội dung không thể tách rời của công tác kiểm tra, giám sát. Theo nội dung tập huấn, tùy tính chất, mức độ vi phạm, Hội áp dụng các hình thức kỷ luật khác nhau đối với hội viên, ủy viên Ban Chấp hành, Ban Kiểm tra và tổ chức Hội. Điều đáng chú ý là kỷ luật trong Hội không chỉ nhằm xử lý một hành vi vi phạm đã xảy ra, mà còn nhằm giáo dục, cảnh tỉnh, giữ gìn kỷ cương và bảo vệ sự trong sạch, đoàn kết của tổ chức. Do đó, việc xem xét kỷ luật phải dựa trên tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và các tình tiết liên quan. Trình tự xử lý phải được thực hiện chặt chẽ, dân chủ, có kiểm điểm, thẩm tra, xác minh, thảo luận và biểu quyết theo quy định.

Đặc biệt, quyền giải trình của người bị xem xét kỷ luật cần được tôn trọng. Người vi phạm phải có cơ hội trình bày, cung cấp chứng cứ, làm rõ những tình tiết liên quan. Nếu không đồng ý với kết quả xử lý, quyền khiếu nại phải được bảo đảm theo quy định.

Sự nghiêm minh của kỷ luật chỉ có ý nghĩa khi đi cùng với tính khách quan và công bằng. Kỷ luật đúng sẽ củng cố niềm tin; kỷ luật thiếu căn cứ hoặc sai thẩm quyền có thể gây tác động ngược, ảnh hưởng đến đoàn kết và uy tín của tổ chức. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải xử lý đúng người, đúng hành vi, đúng tính chất, mức độ và đúng thẩm quyền.

Đổi mới công tác kiểm tra, giám sát đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới

Điểm đáng chú ý trong nội dung tập huấn là công tác kiểm tra, giám sát không chỉ tập trung vào những vấn đề truyền thống mà còn đặt ra những yêu cầu mới gắn với nhiệm vụ của Hội trong giai đoạn hiện nay.

Đó là việc quản lý hội viên trong điều kiện chuyển đổi số; xây dựng cơ sở dữ liệu; quản lý tài chính, tài sản; thực hiện các phong trào, cuộc vận động; tham gia giám sát và phản biện xã hội; phối hợp với cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các cơ quan liên quan.

Thực tiễn mới đòi hỏi cán bộ kiểm tra phải đổi mới phương pháp. Không thể chỉ chờ đơn thư hoặc chờ sai phạm xảy ra mới tiến hành kiểm tra. Công tác kiểm tra phải chủ động nắm tình hình, phân tích thông tin, nhận diện những lĩnh vực dễ phát sinh hạn chế, từ đó lựa chọn nội dung giám sát có trọng tâm. Đồng thời, cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ, theo dõi kết quả kiểm tra, giám sát, quản lý đơn thư và việc khắc phục sau kết luận. Chuyển đổi số nếu được triển khai phù hợp sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, khả năng theo dõi và hiệu quả quản lý.

Một yêu cầu khác là xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra có phẩm chất, bản lĩnh, kiến thức pháp luật và kỹ năng nghiệp vụ. Người làm công tác kiểm tra phải công tâm, khách quan, thận trọng, sâu sát cơ sở, biết lắng nghe và có khả năng phân tích, tổng hợp, đánh giá chứng cứ.

Từ tập huấn đến hành động: Biến nhận thức thành hiệu quả thực tế

Hội nghị tập huấn công tác kiểm tra - pháp luật năm 2026 không chỉ cung cấp kiến thức nghiệp vụ mà còn đặt ra yêu cầu chuyển hóa nhận thức thành hành động cụ thể ở từng cấp Hội.

Trước hết, cần tiếp tục quán triệt đầy đủ Điều lệ Hội khóa VIII và Nghị quyết Đại hội VIII; thống nhất nhận thức về vị trí, vai trò của công tác kiểm tra, giám sát trong toàn hệ thống Hội.

Thứ hai, phải xây dựng kế hoạch kiểm tra, giám sát hằng năm phù hợp với nhiệm vụ và tình hình thực tế, tránh dàn trải, hình thức; chú trọng những lĩnh vực dễ phát sinh hạn chế, những địa bàn, tổ chức và nội dung cần được quan tâm.

Thứ ba, phải nâng cao chất lượng giải quyết khiếu nại, tố cáo; bảo đảm đúng thẩm quyền, trình tự, thời hạn; tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của người khiếu nại, người tố cáo và người bị phản ánh, tố cáo.

Thứ tư, xử lý kỷ luật phải bảo đảm nghiêm minh nhưng đồng thời coi trọng giáo dục, thuyết phục, giúp hội viên nhận thức rõ sai phạm và có cơ hội sửa chữa, tiến bộ.

Thứ năm, phải tăng cường kiểm tra việc thực hiện kết luận sau kiểm tra. Đây là khâu rất quan trọng nhưng trong thực tiễn dễ bị xem nhẹ. Một kết luận chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi những tồn tại, hạn chế được khắc phục và những kiến nghị được thực hiện đầy đủ.

Cuối cùng, cần xây dựng công tác kiểm tra, giám sát theo phương châm chủ động phòng ngừa, kịp thời phát hiện, khách quan kết luận, đúng thẩm quyền xử lý và theo dõi đến cùng việc khắc phục.

Công tác kiểm tra, giám sát, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý kỷ luật là một bộ phận quan trọng trong xây dựng Hội Cựu chiến binh Việt Nam trong sạch, vững mạnh. Làm tốt công tác này chính là góp phần bảo vệ Điều lệ Hội, giữ vững nguyên tắc tổ chức, củng cố đoàn kết nội bộ, nâng cao trách nhiệm của cán bộ, hội viên và giữ gìn uy tín của Hội trước cấp ủy, chính quyền và nhân dân.

Trong nhiệm kỳ Đại hội VIII, yêu cầu đặt ra không chỉ là thực hiện đúng các quy định về kiểm tra, giám sát mà còn phải không ngừng đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng và hiệu quả thực chất. Kiểm tra phải đi vào chiều sâu; giám sát phải chủ động, thường xuyên; khiếu nại, tố cáo phải được giải quyết kịp thời, khách quan; kỷ luật phải nghiêm minh, đúng quy định nhưng đồng thời mang tính giáo dục và xây dựng.

Đối với mỗi cán bộ Hội, đặc biệt là cán bộ làm công tác kiểm tra, điều quan trọng nhất là phải biến những nội dung được tập huấn thành phương pháp công tác cụ thể ở cơ sở. Khi kiểm tra trở thành một phương thức giúp tổ chức nhìn rõ mình, khi giám sát trở thành cơ chế phòng ngừa từ sớm, khi giải quyết khiếu nại, tố cáo trở thành nơi bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, và khi kỷ luật được thực hiện công bằng, minh bạch, đúng nguyên tắc, thì công tác kiểm tra, giám sát sẽ thực sự trở thành “thanh bảo kiếm” bảo vệ kỷ cương và là động lực góp phần xây dựng Hội Cựu chiến binh Việt Nam ngày càng vững mạnh.

Đó cũng chính là cách thiết thực để phát huy bản chất, truyền thống Bộ đội Cụ Hồ, xây dựng tổ chức Hội đoàn kết, gương mẫu, đổi mới, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.