Phát huy vai trò của Hội Cựu chiến binh trong giám sát, phản biện xã hội theo Quyết đinh 217-QĐ/TW

Ngày 23-9, tại thành phố Bắc Ninh, Trung ương Hội Cựu chiến binh Việt Nam tổ chức Hội nghị tập huấn công tác kiểm tra - pháp luật năm 2026. Thượng tướng Phạm Hồng Hương - Phó Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam, chủ trì Hội nghị.

Tại Hội nghị, đồng chí Đào Minh Hanh - Chuyên viên cơ quan Kiểm tra - Pháp luật Ban Công tác Cựu chiến binh Trung ương Hội, giới thiệu chuyên đề 2: “Một số vấn đề cơ bản về công tác kiểm tra, giám sát theo Quyết định 217-QĐ/TW trong Hội Cựu chiến binh Việt Nam”.

Nội dung chuyên đề tập trung làm rõ những vấn đề cơ bản về giám sát, phản biện xã hội; từ mục đích, yêu cầu, nguyên tắc, đối tượng, nội dung, phương pháp đến trình tự tổ chức thực hiện. Đây là những nội dung có ý nghĩa thiết thực, giúp cán bộ Hội các cấp thống nhất nhận thức, tránh nhầm lẫn giữa giám sát xã hội theo Quyết định 217-QĐ/TW với công tác kiểm tra, giám sát trong nội bộ Hội theo Điều lệ Hội.

Giám sát và phản biện xã hội - một phương thức phát huy dân chủ

Quyết định số 217-QĐ/TW ngày 12-12-2013 của Bộ Chính trị ban hành Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội. Quy chế xác định giám sát là hoạt động theo dõi, phát hiện, xem xét, đánh giá và kiến nghị đối với việc thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; còn phản biện xã hội là việc nhận xét, đánh giá, nêu chính kiến, kiến nghị đối với các dự thảo chủ trương, chính sách, pháp luật. Hội Cựu chiến binh Việt Nam là một trong những chủ thể thực hiện nhiệm vụ này từ Trung ương đến cơ sở.

Điểm cần nhận thức đầy đủ là giám sát và phản biện xã hội phải bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, tuân thủ Hiến pháp, pháp luật và Điều lệ của các tổ chức; đồng thời bảo đảm dân chủ, công khai, khách quan, mang tính xây dựng và tôn trọng những ý kiến khác nhau.

Với Hội Cựu chiến binh, yêu cầu đó càng có ý nghĩa bởi Hội có hệ thống tổ chức rộng khắp, đội ngũ cán bộ, hội viên có quá trình rèn luyện trong quân ngũ, có kinh nghiệm thực tiễn và gắn bó mật thiết với cộng đồng dân cư. Khi được tổ chức bài bản, đúng quy định, tiếng nói của cán bộ, hội viên Cựu chiến binh có thể trở thành một kênh quan trọng phản ánh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân, góp phần cung cấp thông tin thực tiễn cho cấp ủy, chính quyền trong quá trình hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách.

Phải phân biệt rõ giám sát xã hội với kiểm tra, giám sát trong nội bộ Hội

Một trong những nội dung quan trọng được đặt ra tại chuyên đề là phân biệt giám sát theo Quyết định 217-QĐ/TW với công tác kiểm tra, giám sát theo Điều lệ Hội Cựu chiến binh Việt Nam.

Hai hoạt động đều hướng tới việc nâng cao hiệu quả hoạt động và góp phần xây dựng tổ chức trong sạch, vững mạnh, nhưng có sự khác nhau về đối tượng, nội dung, phương pháp và trình tự.

Công tác kiểm tra, giám sát theo Điều lệ Hội chủ yếu hướng vào tổ chức Hội và hội viên. Trong khi đó, giám sát xã hội theo Quyết định 217-QĐ/TW có phạm vi rộng hơn, đối tượng có thể là các cơ quan, tổ chức từ Trung ương đến cơ sở; cán bộ, đảng viên, đại biểu dân cử, công chức, viên chức Nhà nước.

Nhận thức đúng sự khác nhau này là điều kiện quan trọng để các cấp Hội xác định đúng thẩm quyền, lựa chọn đúng nội dung và sử dụng đúng phương pháp. Nếu không phân định rõ, rất dễ dẫn đến tình trạng lẫn lộn chức năng, lựa chọn nội dung giám sát không phù hợp hoặc tiến hành hoạt động vượt quá phạm vi, thẩm quyền được giao. Bởi vậy, nâng cao chất lượng công tác giám sát trước hết phải bắt đầu từ nâng cao nhận thức và năng lực nghiệp vụ của đội ngũ cán bộ Hội.

Giám sát phải hướng vào những vấn đề thiết thực đối với Cựu chiến binh và nhân dân

Quyết định 217-QĐ/TW đặt ra phạm vi giám sát rộng, nhưng điểm cốt lõi là lựa chọn đúng vấn đề cần giám sát.

Đối với Hội Cựu chiến binh, nội dung giám sát cần ưu tiên những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Cựu chiến binh, hội viên và nhân dân; những chủ trương, chính sách có tác động rõ rệt đến đời sống ở cơ sở; những vấn đề được hội viên và dư luận quan tâm.

Ở Trung ương, trọng tâm có thể gắn với việc thực hiện các nghị quyết, chỉ thị, kết luận của Trung ương, các chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội và những chính sách có phạm vi rộng liên quan trực tiếp đến Cựu chiến binh.

Ở địa phương, hoạt động giám sát cần bám sát thực tiễn, chú trọng việc triển khai nghị quyết của cấp ủy, quy hoạch, chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội và việc thực hiện các chính sách của Trung ương, địa phương liên quan trực tiếp đến Cựu chiến binh và nhân dân.

Thực tế hoạt động của Hội Cựu chiến binh tại một số địa phương cho thấy, giám sát theo Quyết định 217-QĐ/TW đã được triển khai gắn với các vấn đề cụ thể ở cơ sở; có nơi Hội tham gia giám sát việc thực hiện chính sách đối với Cựu chiến binh, tham gia đối thoại, góp ý vào những vấn đề liên quan đến giải phóng mặt bằng, an sinh xã hội, xây dựng nông thôn mới, trật tự, an toàn xã hội và các nhiệm vụ phát triển địa phương.

Điều đó cho thấy, giám sát chỉ thực sự có giá trị khi bắt đầu từ những vấn đề mà hội viên và nhân dân quan tâm, đồng thời kết thúc bằng những kiến nghị có khả năng giải quyết vấn đề.

Khách quan, đúng quy trình là yêu cầu xuyên suốt

Giám sát là hoạt động có tính chính trị - xã hội, vì vậy càng phải đề cao tính khách quan, trung thực và căn cứ pháp lý.

Trước khi tiến hành giám sát, tổ chức Hội phải nghiên cứu kỹ văn bản, chính sách, pháp luật liên quan; thu thập thông tin từ nhiều nguồn; khảo sát thực tế khi cần thiết. Khi làm việc với đối tượng được giám sát, phải bảo đảm quyền giải trình, cung cấp thông tin và làm rõ những nội dung liên quan. Đặc biệt, không được kết luận khi chưa đủ thông tin và chưa có căn cứ.

Đây là yêu cầu có ý nghĩa quyết định đối với uy tín của tổ chức Hội. Một kiến nghị giám sát có sức thuyết phục không nằm ở cách diễn đạt mạnh hay nhẹ, mà ở chỗ kiến nghị đó có đúng quy định, có căn cứ thực tiễn và có chỉ ra được giải pháp hay không.

Theo nội dung tập huấn, giám sát tổ chức có thể được thực hiện thông qua nghiên cứu văn bản; tiếp nhận phản ánh, khảo sát thực tế; giám sát việc thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở; nghiên cứu đơn thư, thông tin báo chí; hoặc tham gia các hoạt động giám sát do cơ quan dân cử đề nghị.

Khi cần thiết, Hội có thể thành lập đoàn giám sát với quy trình tương đối chặt chẽ: xây dựng kế hoạch; ban hành quyết định và thông báo; làm việc với đối tượng giám sát; xây dựng báo cáo, kết luận; sau đó tiếp tục theo dõi, đôn đốc việc thực hiện kiến nghị.

Chính khâu “theo dõi sau giám sát” là thước đo quan trọng đối với hiệu quả của hoạt động này. Báo cáo giám sát nếu chỉ dừng lại ở việc ban hành văn bản mà không theo dõi kết quả giải quyết thì chưa thể coi là hoàn thành đầy đủ trách nhiệm.

Phản biện xã hội phải thực chất, có cơ sở khoa học và sát thực tiễn

Nếu giám sát chủ yếu xem xét việc thực hiện những chủ trương, chính sách đã được ban hành, thì phản biện xã hội hướng vào các dự thảo. Đây là điểm cần được cán bộ Hội nhận thức rõ để tránh việc sử dụng khái niệm “phản biện” một cách chung chung.

Theo Quyết định 217-QĐ/TW, phản biện xã hội nhằm phát hiện những nội dung còn thiếu, chưa sát, chưa đúng hoặc chưa phù hợp trong dự thảo; qua đó kiến nghị những giải pháp góp phần bảo đảm tính đúng đắn, khả thi, phù hợp với thực tiễn và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân.

Đối với Hội Cựu chiến binh, phạm vi phản biện cần tập trung vào những dự thảo liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của hội viên, tổ chức, hoạt động và chức năng, nhiệm vụ của Hội.

Một ý kiến phản biện có chất lượng cần trả lời được những câu hỏi cơ bản: Dự thảo có thực sự cần thiết không? Có phù hợp với chủ trương, chính sách và pháp luật hiện hành không? Có phù hợp với thực tiễn đời sống không? Có khả thi không? Khi được ban hành, chính sách có thể tác động như thế nào đến Cựu chiến binh, hội viên và nhân dân?

Muốn trả lời được những câu hỏi đó, phản biện không thể chỉ dựa vào cảm nhận. Cần huy động trí tuệ của cán bộ Hội, hội viên, chuyên gia, nhà khoa học và những người có kinh nghiệm thực tiễn; đồng thời phải tạo điều kiện để các ý kiến khác nhau được trao đổi thẳng thắn, có căn cứ.

Phát huy kinh nghiệm, biến tiếng nói của hội viên thành kiến nghị có giá trị

Cựu chiến binh là lực lượng đã trải qua môi trường quân đội, được rèn luyện về ý thức tổ chức, kỷ luật, tinh thần trách nhiệm và có kinh nghiệm thực tiễn phong phú. Đây là nguồn lực quan trọng để Hội tham gia giám sát, phản biện xã hội. Tuy nhiên, kinh nghiệm chỉ thực sự trở thành sức mạnh khi được chuyển hóa thành phương pháp làm việc khoa học.

Cán bộ Hội làm công tác giám sát phải biết lắng nghe; biết phân loại thông tin; biết kiểm chứng; biết đối chiếu với quy định của pháp luật; biết đặt vấn đề và kiến nghị giải pháp. Trong phản biện, phải biết tập hợp trí tuệ của hội viên và chuyên gia, phân tích tác động của chính sách và diễn đạt chính kiến bằng những lập luận rõ ràng, có căn cứ.

Đồng thời, cần tận dụng hiệu quả các cơ chế giám sát ở cơ sở, trong đó có sự tham gia của Hội tại Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng theo hướng dẫn của Mặt trận Tổ quốc. Những cơ chế này tạo điều kiện để tiếng nói của người dân được phản ánh trực tiếp vào quá trình giám sát các công trình, dự án, việc thực hiện dân chủ ở cơ sở và những vấn đề liên quan đến lợi ích cộng đồng.

Nâng cao chất lượng từng cuộc giám sát, từng kiến nghị

Hội nghị tập huấn chỉ thực sự đạt mục tiêu khi những kiến thức được truyền đạt được chuyển hóa thành chất lượng công việc ở từng tổ chức Hội. Vì vậy, sau tập huấn, các cấp Hội cần tập trung vào một số yêu cầu.

Một là, thống nhất nhận thức. Cán bộ Hội phải hiểu đúng bản chất, mục đích, nguyên tắc và phạm vi của giám sát, phản biện xã hội; đặc biệt phân biệt rõ với công tác kiểm tra, giám sát nội bộ theo Điều lệ Hội.

Hai là, lựa chọn đúng trọng tâm. Mỗi cấp Hội cần căn cứ tình hình thực tế để lựa chọn một số nội dung thiết thực, liên quan trực tiếp đến Cựu chiến binh, hội viên và nhân dân, tránh xây dựng chương trình quá rộng nhưng thiếu nguồn lực thực hiện.

Ba là, nâng cao chất lượng thu thập thông tin. Một cuộc giám sát tốt phải bắt đầu từ thông tin chính xác. Cần kết hợp nghiên cứu hồ sơ, văn bản với khảo sát thực tế, tiếp nhận phản ánh của hội viên, nhân dân và ý kiến chuyên gia khi cần thiết.

Bốn là, coi trọng chất lượng kiến nghị. Kiến nghị phải chỉ rõ vấn đề, căn cứ, nguyên nhân và hướng giải quyết; tránh kiến nghị chung chung, thiếu địa chỉ hoặc thiếu căn cứ.

Năm là, theo dõi đến cùng kết quả sau giám sát, phản biện. Đây là khâu cần được đặc biệt quan tâm. Hội phải theo dõi việc tiếp thu, giải trình, giải quyết kiến nghị; trường hợp chưa được xem xét thỏa đáng thì tiếp tục phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền và Hội cấp trên theo quy định.

Sáu là, phát hiện và nhân rộng cái tốt. Giám sát không chỉ để phát hiện hạn chế, thiếu sót. Một nhiệm vụ quan trọng khác là phát hiện những mô hình hay, cách làm hiệu quả, những tập thể, cá nhân tích cực để biểu dương, tuyên truyền và nhân rộng.

Quyết định 217-QĐ/TW đã xác lập khuôn khổ để Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội thực hiện chức năng giám sát, phản biện xã hội. Đối với Hội Cựu chiến binh Việt Nam, đây vừa là nhiệm vụ được quy định, vừa là phương thức để Hội phát huy vai trò của mình trong đời sống xã hội.

Từ nội dung chuyên đề 2 tại Hội nghị tập huấn công tác kiểm tra - pháp luật năm 2026 có thể thấy, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là “biết quy trình”, mà quan trọng hơn là “làm đúng, làm thực chất và làm đến cùng”.

Một chương trình giám sát thiết thực phải xuất phát từ đời sống; một cuộc giám sát có chất lượng phải dựa trên căn cứ; một ý kiến phản biện có giá trị phải kết hợp giữa thực tiễn và lý luận; và một kiến nghị có ý nghĩa phải được theo dõi cho đến khi có kết quả giải quyết.

Với tinh thần trách nhiệm, tính tổ chức, kỷ luật và kinh nghiệm thực tiễn của đội ngũ Cựu chiến binh, việc nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội sẽ góp phần để tổ chức Hội tiếp tục thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ được giao, đồng thời góp phần phát huy dân chủ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của hội viên và nhân dân, xây dựng mối quan hệ ngày càng chặt chẽ giữa Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân.

Giám sát để phát hiện vấn đề; phản biện để hoàn thiện chính sách; kiến nghị để thúc đẩy giải pháp - đó là giá trị cốt lõi cần được chuyển hóa từ nội dung tập huấn thành hành động cụ thể trong từng cấp Hội, từng địa bàn và từng vấn đề của đời sống xã hội.