“Khi truyền thông bị lợi dụng: Cảnh báo từ những chiêu trò lệch chuẩn trên mạng xã hội”

(Tiếp theo kỳ trước)

Kỳ 2: “Rác văn hóa” và sự xuống cấp chuẩn mực trên không gian mạng

Không chỉ dừng lại ở những bản nhạc phản cảm hay clip dung tục câu view, “rác văn hóa” đang len lỏi vào đời sống tinh thần, đặc biệt là giới trẻ. Khi cái xấu được tung hô, cái lệch chuẩn được lan truyền, hậu quả không chỉ nằm ở vài sản phẩm phản cảm, mà còn là sự suy giảm các giá trị đạo đức và niềm tin xã hội.

Từ “rác văn hóa” đến chiêu trò lợi dụng nghệ thuật

Chỉ cần mở bất kỳ nền tảng mạng xã hội nào, người dùng dễ bắt gặp không ít nội dung phản cảm: Clip “đánh ghen câu view”, lời nói thô tục, lối sống khoe thân, khoe của, trò đùa lệch chuẩn, coi thường lao động và tri thức. Theo cơ quan chức năng, riêng năm 2024, các nền tảng xuyên biên giới như Facebook, TikTok, YouTube đã chặn và gỡ bỏ 15.995 nội dung vi phạm pháp luật Việt Nam.

 Không ít cá nhân vì lợi ích riêng, bất chấp hậu quả, cố tình sản xuất nội dung gây sốc để thu hút tương tác. TikToker N.P.L từng bị xử phạt vì ăn mặc phản cảm, dùng lời lẽ nhạy cảm để “tăng view”. Các hiện tượng như “thánh chửi”, “hot TikToker khoe thân”, “streamer bạo ngôn” vẫn xuất hiện, thậm chí được một bộ phận người xem tung hô.

Nguy hiểm hơn, khi phản cảm được xem là bình thường, giới trẻ dễ đánh mất cảm nhận về chuẩn mực. Sự “nhờn luật” trong hành xử văn hóa đang lan nhanh, biến không gian mạng - nơi đáng lẽ để chia sẻ tri thức, thành “bãi rác” của thị hiếu lệch lạc.

Mới đây, nhóm rapper “Ngũ Hổ tướng” đã bị Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (PA05), Công an TP. Hồ Chí Minh mời đến để làm rõ hành vi xuất hiện quảng cáo trá hình cho các trò đỏ đen trên 2 video do nhóm này thực hiện, đồng thời cảnh báo các nghệ sĩ, nhà sáng tạo nội dung cần tuân thủ pháp luật và chuẩn mực văn hóa trong sản phẩm của mình.

Một người trong giới từng thừa nhận: “Họ kéo em vào chụp hình, giật tít gây chú ý, cho hàng nghìn nick giả bình luận, rồi gắn link nhà cái. Đó là chiêu truyền thông ngược để quảng cáo cờ bạc!”.

Những “chiêu trò bẩn” này không chỉ làm nhiễu loạn thông tin mà còn khiến công chúng mất niềm tin vào nghệ sĩ - những người lẽ ra phải dẫn dắt giá trị văn hóa. Khi nghệ thuật bị gắn với hình ảnh cá cược, cờ bạc, các giá trị chân - thiện - mỹ bị kéo xuống cùng lợi ích vật chất ngắn hạn.

Giữ gìn không gian mạng trong sạch - trách nhiệm của toàn xã hội

Trước thực trạng này, cơ quan chức năng đã có nhiều biện pháp chấn chỉnh. Cuối tháng 9-2025, Đại diện PA05 - Công an TP. Hồ Chí Minh cảnh báo nghệ sĩ, nhà sáng tạo nội dung phải tuân thủ pháp luật và chuẩn mực văn hóa, không lợi dụng nghệ thuật, âm nhạc hay game để quảng bá cờ bạc vì đây là hành vi tiềm ẩn nguy cơ phạm pháp, ảnh hưởng tiêu cực tới giới trẻ và trật tự xã hội.

Ngày 24-10-2025, Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP. Hồ Chí Minh ban hành Công văn số 69-V/BTGDVTU gửi Sở Văn hóa và Thể thao, Hội Âm nhạc, Thành đoàn, Hội đồng Lý luận - phê bình văn học nghệ thuật TP. Hồ Chí Minh và các cơ quan báo chí trên địa bàn về việc định hướng, chấn chỉnh hoạt động âm nhạc có biểu hiện lệch chuẩn văn hóa.

Thời gian qua, Bộ VH-TT&DL xây dựng Bộ quy tắc ứng xử văn minh trên không gian mạng (giai đoạn 2023-2025) nhằm nâng cao ý thức người dùng, thúc đẩy trách nhiệm của nền tảng và cộng đồng sáng tạo nội dung. Tuy nhiên, pháp luật chỉ là một phần; quan trọng hơn là ý thức tự điều chỉnh của chính mỗi người tham gia.

 Không gian mạng là nơi mỗi cú nhấp chuột đều có thể lan tỏa cái tốt hoặc cái xấu. Để nơi ấy trong sạch, cần sự chung tay của toàn xã hội - từ cơ quan quản lý, nhà sáng tạo nội dung đến từng người dùng. Và hơn hết, cần một “lá chắn văn hóa” được bồi đắp từ gia đình, nhà trường, cộng đồng.

Trong đó, lực lượng cựu chiến binh - những người từng trải qua chiến tranh, thấm thía giá trị của hòa bình và đạo đức, có vai trò đặc biệt. CCB Trần Nhung, nguyên Tổng Biên tập Báo CCB Việt Nam, chia sẻ: “Ngày xưa cầm súng bảo vệ biên cương, giờ cầm bút, cầm điện thoại cũng là một cách bảo vệ Tổ quốc - bảo vệ tâm hồn con người trước những thứ độc hại đang tràn lan trên mạng”.

Tiếng nói của các CCB, với bản lĩnh và uy tín xã hội, cần được cất lên mạnh mẽ hơn bao giờ hết để dựng “hàng rào đạo đức” trong văn hóa đại chúng, ngăn nghệ thuật bị lợi dụng, ngăn cái xấu lan truyền. Bởi khi nghệ thuật bị thương mại hóa, khi đạo đức bị coi nhẹ, khán giả không chỉ mất niềm tin, mà xã hội cũng mất đi nền tảng văn hóa.