Luồn rừng, bám đá tìm hài cốt liệt sĩ

Gian nan đường lên “lò vôi thế kỷ”

Một ngày giữa tháng 7, trời mới hửng sáng, tôi đã có mặt tại chân điểm cao 468 thuộc thôn Giang Nam (Thanh Thủy, Tuyên Quang), chuẩn bị theo chân Đội TKQT HCLS hành quân lên điểm cao 685, địa danh ác liệt nhất của Mặt trận Vị Xuyên năm xưa. Hơn 40 năm đã trôi qua, nơi đây vẫn hằn in bao ký ức đau thương khi nhiều cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh mà đến nay vẫn chưa tìm được hài cốt.

Trong bộ quân phục dã ngoại đã bạc màu vì nắng gió, Thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp, Phó đội trưởng Đội TKQT HCLS hướng ánh mắt về dãy núi mờ xa, giọng chậm rãi:

- Điểm cao 685 nhìn ngay trước mắt thế thôi nhưng còn xa lắm. Đường cơ động hết sức khó khăn, các đồng chí nhớ bám sát đội hình, tuyệt đối tuân thủ hướng dẫn. Chỉ cần chủ quan một chút sẽ rất nguy hiểm.

Giọng nói dứt khoát của người chỉ huy khiến bầu không khí chợt lắng xuống. Ai cũng lặng lẽ siết chặt quai ba lô trước khi bước vào hành trình chinh phục “lò vôi thế kỷ”.

Những mét đường đầu tiên tương đối dễ đi. Nhưng càng lên cao độ dốc càng lớn. Đường mòn nhanh chóng nhường chỗ cho những phiến đá tai mèo sắc nhọn. Có đoạn phải bám vào rễ cây, có đoạn phải vịn dây thừng được đơn vị căng cố định để vượt qua những vách đá dựng đứng. Dưới chân là vực sâu thăm thẳm, bên tai chỉ còn tiếng gió luồn qua vách đá và nhịp thở mỗi lúc một gấp.

Chiếc ba lô tác nghiệp trên lưng tôi chỉ có máy ảnh, sổ tay và ít nước uống, vậy mà sau vài chục phút, hai chân đã nặng trĩu, mồ hôi thấm đẫm lưng áo. Thỉnh thoảng, tôi phải dừng lại lấy hơi, tựa người vào thân cây ven núi.

Trái ngược với sự chật vật của tôi, các cán bộ, chiến sĩ Đội TKQT HCLS vẫn đều đặn dấn bước. Trên vai họ là cuốc, xẻng, xà beng, xà cầy, máy khoan đá, dây thừng, nước sinh hoạt, lương thực, cùng nhiều dụng cụ chuyên dùng. Mỗi người mang theo vài chục ki-lô-gam trang bị, nhưng bàn chân vẫn bám chắc từng mỏm đá, từng bước đi dứt khoát như đã thuộc từng khe núi, thân cây. Trung tá QNCN Nguyễn Bá Quân vừa bước vừa cười hiền:

- Anh em quen rồi. Ngày nào chẳng leo núi thế này. Nghĩ đến các chú, các bác còn nằm đâu đó dưới những thung sâu, khe đá, tự nhiên thấy mình còn khỏe lắm!

Có lẽ sức mạnh giúp những người lính ấy vượt qua núi cao, vực sâu không chỉ đến từ sự dẻo dai của đôi chân mà còn từ một lời hứa thầm lặng với các bậc cha anh chưa một lần gặp mặt.

Sau gần một giờ đồng hồ vượt qua liên tiếp những vách đá cheo leo, đoàn công tác đặt chân lên sườn Đông điểm cao 685. Không gian bỗng mở ra giữa bạt ngàn cây rừng. Ít ai có thể hình dung nơi phủ kín màu xanh hôm nay từng là tọa độ hứng chịu hàng vạn quả đạn pháo trong chiến tranh. Theo lời các cựu chiến binh (CCB) từng trực tiếp chiến đấu, có thời điểm đạn pháo cày xới đến mức “đá cũng cháy thành vôi”, cây rừng bị xóa sạch, cả quả đồi chỉ còn màu trắng xám của đá và khói lửa. Chính vì thế, điểm cao 685 mới mang cái tên ám ảnh “lò vôi thế kỷ”.

Một nén hương được thắp lên giữa núi rừng lộng gió.

Không ai bảo ai, tất cả đứng lặng.

Khói hương quyện vào màn sương còn sót lại trên sườn núi, chậm rãi bay lên khoảng trời xanh. Dưới lớp đất đá tưởng như bình yên ấy vẫn còn biết bao chiến sĩ đang nằm lại ở đó.

Phá đá, mở đường tìm hài cốt liệt sĩ

Sau nghi thức tưởng niệm các liệt sĩ, Thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp lập tức phân công nhiệm vụ cho từng tổ. Người kiểm tra máy khoan, người buộc lại dây an toàn, người chuẩn bị xà beng, xà cầy, búa tạ... Mỗi động tác đều thuần thục, chính xác. Phía trước họ bây giờ là hang Quây (hang Sập), nơi các CCB nhận định có thể còn nhiều HCLS nằm sâu dưới những khối đá khổng lồ bị đạn pháo đánh sập hơn 40 năm trước.

Từ mép hang nhìn xuống, ai cũng thấy rõ sự khắc nghiệt của địa hình. Một bên là vách núi dựng đứng, bên kia là vực sâu hun hút phủ đầy đá nhọn. Cửa hang gần như bị bịt kín bởi những phiến đá nặng hàng chục tấn chồng xếp lên nhau. Muốn tiếp cận phía trong, không còn cách nào khác ngoài việc khoan, đóng nêm, bóc tách từng khối đá rồi đẩy chúng xuống vực.

Theo sự phân công, Trung tá QNCN Nguyễn Bá Quân cẩn trọng đưa mũi khoan áp sát mặt đá. Tiếng động cơ rền vang giữa núi rừng, từng mũi khoan chậm rãi ăn sâu vào lòng đá. Phía sau anh, Thượng úy QNCN Vũ Đình Trọng lập tức đóng những chiếc nêm thép vào các lỗ khoan vừa tạo. Chỉ chờ hiệu lệnh, Đại úy QNCN Vàng Seo Dương vung búa tạ nện liên tiếp. Những tiếng “choang... choang...” dội vào vách núi, lan tỏa khắp thung lũng.

Khi mặt đá bắt đầu xuất hiện những đường nứt nhỏ, Đại úy QNCN Lý Văn Quyền cùng đồng đội nhanh chóng dùng xà beng bẩy từng phiến đá lên. Có tảng chỉ vài chục ki-lô-gam, cũng có khối lớn đến mức cả tổ phải dồn sức mới dịch chuyển được. Chỉ khi chắc chắn khối đá đã mất cân bằng, mọi người mới đồng loạt hô nhịp “hai ba”, dồn toàn bộ sức lực đẩy xuống vực sâu.

Tiếng đá va đập vào vách núi, lăn hàng trăm mét xuống đáy vực tạo nên thứ âm thanh trầm đục kéo dài. Khói bụi, mạt đá và mùi dầu từ chiếc máy nổ quyện đặc trong không khí. Chỉ ít phút sau, quân phục của cán bộ, chiến sĩ đều phủ trắng một màu đá vôi. Nhìn từ xa tưởng như những pho tượng đá đang chuyển động giữa lưng chừng núi.

Đứng ở vị trí chỉ huy, Thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp không lúc nào rời mắt khỏi các hành động của bộ đội. Khi thì anh cúi xuống quan sát vị trí mũi khoan, lúc trực tiếp cầm xà beng, xà cầy cùng bộ đội bẩy đá, khi lại nhắc từng người kiểm tra dây an toàn trước lúc tiếp cận mép vực. Giữa tiếng máy khoan và tiếng búa tạ chát chúa, những câu lệnh ngắn gọn của người chỉ huy trở thành sợi dây giữ nhịp cho cả tổ công tác.

Nắng lên cao, hơi nóng từ các phiến đá vôi hắt ngược vào mặt bỏng rát. Không khí trong hang gần như đặc quánh bởi bụi đá. Mồ hôi chảy thành dòng rồi lập tức hòa cùng lớp bụi trắng bám kín khuôn mặt mỗi người. Có chiến sĩ vừa đặt chai nước xuống đã lại khoác máy khoan lên vai. Có người chỉ kịp lau vội đôi bàn tay rớm máu vì ma sát với cán xà beng rồi lại tiếp tục công việc.

Trong quãng nghỉ hiếm hoi dưới tán cây ven cửa hang, Thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp kể cho tôi nghe về những chuyến đi xuyên rừng, vượt núi kể từ khi phát động Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS. Anh bảo, hầu như không có khái niệm gian nan, vất vả hay địa hình phức tạp, chỉ cần nhận được thông tin từ các CCB hoặc nhân dân về nơi nghi có HCLS, anh em lập tức lên đường xác minh. Gặp vách đá dựng đứng thì đóng thang cố định. Gặp sườn núi trơn trượt thì mắc dây thừng. Có nơi phải phát rừng nhiều ngày mới tiếp cận được hiện trường. Có vị trí phải khoan đá cả tuần mới mở được lối vào.

Những gian khó ấy đã được đền đáp bằng kết quả đầy xúc động. Nhiều HCLS được tìm thấy trong các khe đá, hốc núi, có bộ hài cốt còn khá nguyên vẹn sau mấy chục năm nằm lại giữa đại ngàn.

Trung tá QNCN Nguyễn Đình Bằng nhớ như in một lần tiếp cận hốc đá nằm cheo leo giữa lưng chừng núi. “Hôm đó, anh em phải bện dây thừng rồi thay nhau đu xuống. Người bám chặt vào vách đá, người dò từng hốc nhỏ. Đúng như nguồn tin của các CCB, chúng tôi phát hiện 2 bộ HCLS còn khá nguyên vẹn”.

Kể đến đây, anh lặng đi vài giây: “Khoảnh khắc nhìn thấy những phần hài cốt đầu tiên, ai cũng nghẹn lại. Những vất vả của bao ngày leo núi, phá đá, mở đường bỗng chốc tan biến hết”.

Theo chân cán bộ, chiến sĩ Đội TKQT HCLS nhiều ngày trên các điểm cao xã Thanh Thủy, tôi nhận ra điều níu giữ họ không phải mệnh lệnh hành chính hay những con số thống kê, mà chính là tình đồng đội được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Nghĩa tình ấy hiện hữu trong từng nhát cuốc, mũi khoan, từng bước chân bám đá. Nghĩa tình ấy cũng hiện hữu trong ánh mắt của CCB Nguyễn Khắc Hiểu, nguyên chiến sĩ Đại đội 16, Trung đoàn 174, Sư đoàn 316, khi ông lặng lẽ dõi theo bộ đội làm nhiệm vụ trong chiến dịch này.

Người CCB từng trực tiếp chiến đấu trên Mặt trận Vị Xuyên xúc động chia sẻ rằng, chứng kiến thế hệ hôm nay miệt mài tìm kiếm các đồng đội của mình khiến những người còn sống như ông cảm thấy được an ủi. Đó là minh chứng sinh động cho sự tri ân sâu nặng của Đảng, Nhà nước, Quân đội và Nhân dân đối với những người đã hiến dâng tuổi xuân cho độc lập, chủ quyền của Tổ quốc.

Rời Thanh Thủy khi nắng chiều đang chậm rãi phủ xuống dãy núi biên cương, trong tôi còn hằn in hình ảnh những đôi tay chai sần, sạm nắng kiên nhẫn gạt từng lớp đất đá, những bước chân lặng lẽ bám đá trên điểm cao 685, những giọt mồ hôi thấm trắng bụi đá ở hang Quây và ánh mắt chăm chú của những người lính bên mỗi mẩu xương, mỗi di vật liệt sĩ. Trên các cung đường cheo leo ấy, cán bộ, chiến sĩ Đội TKQT HCLS vẫn đang tiếp tục ngày ngày lặng lẽ luồn rừng, bám đá để hoàn thành sứ mệnh thiêng liêng luôn khắc sâu trong trái tim người lính.

Đó là hành trình trả lại tên cho các anh hùng liệt sĩ!