Đổi mới phương thức giáo dục lòng yêu nước cho học sinh

Yêu nước phải bắt đầu từ hiểu biết và trách nhiệm

Trong dòng chảy lịch sử của dân tộc Việt Nam, lòng yêu nước luôn là một trong những giá trị tinh thần bền vững, được hình thành, vun đắp và trao truyền qua nhiều thế hệ, trở thành nguồn sức mạnh to lớn giúp dân tộc vượt qua những thử thách khắc nghiệt, bảo vệ độc lập, chủ quyền, giữ gìn bản sắc văn hóa và từng bước xây dựng đất nước. Đối với mỗi người Việt Nam, yêu nước trước hết là tình cảm tự nhiên dành cho quê hương, nguồn cội, nhưng cao hơn thế còn là ý thức về trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với cộng đồng và quốc gia.

Lòng yêu nước đối với học sinh, sinh viên có thể bắt đầu từ những điều rất giản dị, từ tình yêu gia đình, quê hương, tiếng Việt, những giá trị văn hóa quen thuộc, niềm tự hào khi chứng kiến những thành tựu của đất nước hay sự xúc động trước những câu chuyện về các thế hệ đi trước đã hy sinh để bảo vệ Tổ quốc, nhưng nếu chỉ dừng lại ở những cảm xúc ấy thì chưa đủ, bởi một tình cảm bền vững chỉ có thể trở thành sức mạnh khi được chuyển hóa thành nhận thức và hành động. Một học sinh cố gắng học tập, một sinh viên chủ động nghiên cứu, tích cực tham gia các hoạt động vì cộng đồng đều có thể được xem là những biểu hiện cụ thể của lòng yêu nước, bởi sự phát triển của một quốc gia không chỉ được tạo nên từ những hành động lớn lao mà còn được hình thành từ chất lượng lao động, ý thức công dân và trách nhiệm của hàng triệu con người trong cuộc sống hằng ngày.

Cần phân biệt thật - giả để tránh bị lợi dụng

Trong bối cảnh đất nước ngày càng hội nhập sâu rộng, học sinh, sinh viên hôm nay có điều kiện tiếp cận với tri thức, văn hóa và những thành tựu của nhân loại nhanh chóng hơn bao giờ hết, song cũng phải đối mặt với một môi trường thông tin phức tạp, nơi thật - giả, đúng - sai nhiều khi đan xen và rất khó nhận biết nếu người tiếp nhận thiếu kiến thức, kỹ năng và bản lĩnh. Đáng chú ý, không gian mạng đang trở thành nơi một số cá nhân, tổ chức có thể lợi dụng những vấn đề nhạy cảm liên quan đến lịch sử, chủ quyền, văn hóa, xã hội để kích thích cảm xúc, tạo tâm lý đối đầu, chia rẽ hoặc dẫn dắt người trẻ đến những nhận thức cực đoan.

Sự phát triển mạnh mẽ của internet và mạng xã hội đã tạo ra một môi trường thông tin chưa từng có, trong đó bất kỳ ai cũng có thể trở thành người tạo nội dung, chia sẻ thông tin và tác động đến nhận thức của cộng đồng chỉ bằng một chiếc điện thoại thông minh. Đây là một thành tựu quan trọng, giúp thông tin được truyền tải nhanh chóng, tạo điều kiện để người dân tiếp cận nhiều góc nhìn khác nhau, nhưng đồng thời cũng tạo ra những thách thức lớn khi thông tin chính xác có thể xuất hiện bên cạnh tin giả, thông tin bị bóp méo, hình ảnh cũ được sử dụng cho sự kiện mới, video bị cắt ghép hoặc những phát ngôn bị tách khỏi bối cảnh để tạo ra một cách hiểu hoàn toàn khác. Đáng chú ý, những nội dung liên quan đến lòng tự hào dân tộc, lịch sử, chủ quyền, văn hóa hay những vấn đề xã hội thường dễ tạo ra cảm xúc mạnh, vì vậy cũng dễ trở thành công cụ để thu hút sự chú ý và dẫn dắt hành vi của người sử dụng mạng xã hội.

Trong nhiều trường hợp, một thông tin sai lệch không nhất thiết phải là một câu chuyện hoàn toàn bịa đặt, mà có thể được xây dựng từ một phần sự thật rồi bổ sung bằng những suy diễn, bình luận hoặc kết luận thiếu căn cứ, khiến người tiếp nhận tưởng rằng mình đang nhìn thấy toàn bộ sự việc trong khi thực tế chỉ đang tiếp cận một mảnh ghép đã được lựa chọn. Một đoạn video chỉ vài chục giây có thể khiến người xem phẫn nộ, một hình ảnh không rõ nguồn gốc có thể trở thành “bằng chứng” cho một câu chuyện chưa được kiểm chứng, hay một bài viết sử dụng những từ ngữ kích động như “phản bội”, “bán nước”, “kẻ thù” có thể nhanh chóng đẩy một cuộc thảo luận bình thường sang trạng thái đối đầu. Đối tượng hướng đến trong những trường hợp như vậy thường là cảm xúc chứ không phải lý trí, bởi khi con người đang tức giận hoặc bị kích động, khả năng kiểm chứng và đánh giá thông tin thường bị suy giảm, trong khi nhu cầu chia sẻ và phản ứng lại tăng lên.

Hãy biến tình yêu Tổ quốc thành những việc làm cụ thể

Ngày 22-8-2026, thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 25-NQ/TW của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới (Nghị quyết số 25-NQ/TW).

Nghị quyết xác định: Công tác tư tưởng trong bối cảnh mới cần quán triệt sâu sắc và thực hiện tốt phương châm "Chủ động - Sắc bén - Thuyết phục - Hiệu quả". Chuyển trọng tâm từ quản lý thông tin sang dẫn dắt nhận thức xã hội, củng cố niềm tin của Nhân dân, tạo đồng thuận xã hội, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước. Công tác tư tưởng là công việc của toàn Đảng và hệ thống chính trị; cấp uỷ và người đứng đầu trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo, chịu trách nhiệm, không "khoán trắng" cho cơ quan chuyên trách. Kết hợp chặt chẽ giữa "xây" và "chống", lấy "xây" làm gốc, lấy "chống" làm nhiệm vụ thường xuyên, lấy thuyết phục làm phương thức chủ đạo.

Thực hiện nghị quyết mới này của Bộ Chính trị, cần phải đổi mới mạnh mẽ phương thức giáo dục lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc cho học sinh, sinh viên. Giáo dục lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ hiện nay không nên chỉ dừng lại ở việc khơi dậy cảm xúc, mà cần hướng đến việc hình thành nhận thức đúng đắn, tư duy độc lập, khả năng phân biệt thông tin và ý thức trách nhiệm, qua đó giúp người trẻ biết yêu nước bằng những hành động thiết thực và không trở thành đối tượng dễ bị lôi kéo, lợi dụng.

 Một trong những điều quan trọng nhất khi giáo dục lòng yêu Tổ quốc cho học sinh, sinh viên là phải đưa tình cảm ấy ra khỏi những khẩu hiệu và biến thành những hành động cụ thể trong đời sống. Cần giúp học sinh, sinh viên chuyển câu hỏi “Tôi yêu đất nước như thế nào?” thành câu hỏi thiết thực hơn: “Tôi có thể làm gì để đất nước tốt đẹp hơn?”.

 Khi học sinh, sinh viên hiểu rằng đóng góp cho đất nước không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều lớn lao, họ sẽ có khả năng biến niềm tự hào thành động lực học tập, lao động và cống hiến thay vì biến nó thành những cuộc tranh cãi bất tận trên mạng xã hội.

Một học sinh, sinh viên có bản lĩnh sẽ không vội chia sẻ một thông tin chỉ vì nó đang được hàng nghìn người lan truyền, không xem một người có nhiều người theo dõi là nguồn thông tin tuyệt đối đáng tin cậy, không biến người có quan điểm khác mình thành “kẻ thù” và cũng không để những lời kêu gọi đầy cảm xúc khiến mình hành động trước khi suy nghĩ. Họ biết rằng trong môi trường thông tin hiện nay, đôi khi điều khó nhất không phải là tìm kiếm thông tin mà là biết thông tin nào cần tin, thông tin nào cần kiểm chứng và thông tin nào cần dừng lại trước khi lan truyền.

Giáo dục lòng yêu nước cho học sinh, sinh viên hôm nay, không phải là làm cho họ trở nên nhạy cảm hơn trước mọi thông tin liên quan đến Tổ quốc, mà là giúp họ có đủ kiến thức và bản lĩnh để phân biệt giữa lòng yêu nước chân thành với những lời kêu gọi lợi dụng lòng yêu nước. Không phải là yêu cầu người họ im lặng trước những vấn đề còn tồn tại, mà là hướng họ đến cách phản biện có trách nhiệm, dựa trên sự thật và tinh thần xây dựng. Không phải là đóng cánh cửa trước những ảnh hưởng từ bên ngoài, mà là giúp họ đủ tự tin về bản sắc để hội nhập mà không hòa tan. Trách nhiệm này không chỉ từ nhà trường mà còn ở gia đình và toàn xã hội. Cuộc vận động "Người lớn gương mẫu, trẻ em chăm ngoan" được khởi nguồn cách đây khoảng 30 năm, đến thời điểm này vẫn còn mang tính thời sự.