Dự án “treo” 23 năm ở phường Từ Liêm, thành phố Hà Nội: Đất bị thu hồi, quyền dân bị bỏ quên

(Tiếp theo kỳ trước)

Bài 2: Tắc ở đâu trong quản lý để người dân phải gánh chịu suốt 23 năm?

Một quyết định thu hồi đất được ban hành từ năm 2002 nhưng không thực hiện (không có phương án bồi thường, không tái định cư, không bàn giao đất trên thực tế) nhưng lại dẫn đến “treo” quyền sử dụng đất của người dân suốt hơn hai thập kỷ? Hiện nay, pháp luật về đất đai đã có những quy định rất rõ ràng về thời hạn, trách nhiệm và hệ quả của việc chậm triển khai dự án, chậm triển khai việc thu hồi đất. Tuy nhiên vận dụng cho người dân lại không hề đơn giản. Dư luận đặt câu hỏi: Sai sót nằm ở đâu và vì sao người dân lại là đối tượng phải gánh chịu toàn bộ hậu quả của sự chậm trễ đó?

Quyết định của UBND TP. Hà Nội: “Vòng kim cô” treo quyền người dân?

Vào ngày 31-10-2002, UBND TP. Hà Nội ban hành Quyết định 7398/QĐ-UB về việc thu hồi 27.520m2 giao cho Công ty Cổ phần Xây dựng Ba Đình để xây dựng nhà ở để bán. Tuy nhiên, Công ty Cổ phần Xây dựng Ba Đình chỉ thực hiện thủ tục thu hồi và quản lý với diện tích 24.407m2, diện tích còn lại 3.113m2 mà các hộ dân ở TDP 15 Cầu Diễn đang sử dụng thì không tiến hành thu hồi, mà để treo từ năm 2002 đến nay.

Điều đó dẫn đến việc các hộ dân sử dụng đất (dù không vi phạm pháp luật về đất đai, có giấy tờ về quyền sử dụng đất) thì cũng không được cấp GCN cho phần diện tích 3.113m² của 22 hộ dân.

Quyết định 7398/QĐ-UB về mặt hình thức vẫn “tồn tại”, nhưng trên thực tế lại không được thực hiện đầy đủ.

Sau hơn 20 năm, dự án không hoàn thành giải phóng mặt bằng, không triển khai đồng bộ hạ tầng theo quy hoạch 1/500. Phần đất của người dân bị đưa vào diện thu hồi vẫn do chính người dân quản lý, sử dụng ổn định, không có bồi thường, không có tái định cư, cũng không được chủ đầu tư sử dụng cho mục đích dự án.

Điều đáng nói là, chính sự tồn tại “treo” của quyết định thu hồi đất này lại trở thành một thứ “vòng kim cô” trói chặt quyền lợi hợp pháp của người dân. Đất không được cấp GCN vì “đã có quyết định thu hồi”, nhưng quyết định thu hồi ấy lại không được thực hiện dứt điểm. Người dân bị đặt vào trạng thái pháp lý lưng chừng, không biết đến bao giờ mới được tháo gỡ.

Trong quản lý đất đai, một quyết định hành chính chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó được thực thi trong một khoảng thời gian hợp lý và đúng mục đích. Khi quyết định đó kéo dài hàng chục năm mà không được triển khai, chính nó trở thành nguồn gốc của bất công, nếu vẫn tiếp tục được sử dụng làm căn cứ hạn chế quyền công dân.

Pháp luật đất đai đã rõ: Thu hồi đất không thể kéo dài vô thời hạn

Luật Đất đai qua các thời kỳ đều nhấn mạnh nguyên tắc: Thu hồi đất phải gắn với mục đích cụ thể, kế hoạch rõ ràng và thời hạn thực hiện. Muốn giao đất của người đang sử dụng cho người khác thì phải tiến hành thu hồi đất. Tiến bộ hơn, Luật Đất đai 2024 - văn bản pháp luật mới nhất điều chỉnh lĩnh vực này đã quy định rất rõ về trách nhiệm của Nhà nước trong trường hợp dự án chậm triển khai hoặc không triển khai. Cụ thể tại Khoản 7, Điều 76 hay điểm đ Khoản 1, Điều 151 Luật Đất đai 2024 mở lối cho người dân bị thu hồi đất nhưng chưa thực hiện hoặc sống trong khu vực quy hoạch treo được thực hiện các quyền chính đáng của mình.

Theo quy định điểm đ, Khoản 1 Điều 151 Luật Đất đai 2024 quy định về các trường hợp không cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất: “đ) Đất đã có quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, trừ trường hợp đã quá 03 năm kể từ thời điểm có quyết định thu hồi đất mà không thực hiện”.

Ngoài ra, các văn bản tháo gỡ, hướng dẫn Luật Đất đai như Nghị Quyết 254 của Quốc hội cũng quy định chuyển tiếp, đối với việc thu hồi đất nhưng chưa có phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư thì buộc phải thực hiện lại theo quy định của Luật Đất đai 2024.

Áp dụng quy định này vào vụ việc tại TDP 15 Cầu Diễn đối với Dự án nhà ở do Công ty CP tập đoàn đầu tư Ba Đình (BIG) làm chủ đầu tư, có thể thấy quyết định thu hồi đất ban hành từ năm 2002 đã không còn đáp ứng các điều kiện về tính khả thi và thời hạn thực hiện. Sau 23 năm, dự án không hoàn thiện giải phóng mặt bằng nốt, không hoàn chỉnh hạ tầng, không triển khai đúng quy hoạch ban đầu. Như vậy, việc tiếp tục sử dụng quyết định này làm căn cứ để từ chối cấp GCN cho người dân là không phù hợp với tinh thần và quy định của pháp luật đất đai hiện hành.

Nói cách khác, nếu pháp luật đã xác định rõ rằng thu hồi đất phải gắn với thời hạn và trách nhiệm thực hiện, thì việc để một quyết định “đứng yên” hơn hai thập kỷ mà vẫn phát sinh hậu quả pháp lý đối với người dân là điều cần phải được UBND TP. Hà Nội xem xét.

Biết dân khổ, biết vướng pháp lý nhưng thiếu quyết định dứt điểm

Một thực tế không thể phủ nhận là chính quyền địa phương là UBND phường Từ Liêm thông qua các văn bản trả lời công dân đều nhận thức được những khó khăn, bức xúc của người dân trong khu vực dự án. Qua nhiều văn bản trả lời kiến nghị, cơ quan chức năng đã thừa nhận dự án chậm triển khai, việc giải phóng mặt bằng không đạt yêu cầu và đời sống người dân bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Tuy nhiên, điểm mấu chốt nằm ở chỗ: Sự ghi nhận ấy chưa bao giờ được chuyển hóa thành một quyết định hành chính dứt điểm. Các văn bản thường dừng lại ở mức “xem xét”, “nghiên cứu”, “hướng dẫn”, “báo cáo cấp có thẩm quyền”, trong khi người dân vẫn phải sống trong cảnh quyền lợi bị treo.

Sự thiếu quyết liệt này vô hình trung đã đẩy người dân vào thế yếu. Họ không thể tự bảo vệ quyền lợi của mình nếu không có một quyết định chính thức về việc hủy bỏ hoặc điều chỉnh quyết định thu hồi đất đã lỗi thời. Trong khi đó, chủ đầu tư có lúc bỏ mặc từ 2012 - khi mà được bàn giao mốc giới ngoài thực địa và cũng có thể trong khoảng thời gian ấy họ lại không chịu áp lực đủ lớn để buộc phải hoàn thiện nghĩa vụ của mình.

Có thể nói, đây không còn là câu chuyện sai - đúng của riêng một quyết định ban hành từ năm 2002, mà là vấn đề của trách nhiệm quản lý kéo dài qua nhiều nhiệm kỳ. Khi không ai đứng ra chịu trách nhiệm tháo gỡ dứt điểm, sự chậm trễ trở thành “lối mòn an toàn”, còn người dân thì tiếp tục gánh chịu hệ quả.

Điều đáng lo ngại hơn là, nếu những trường hợp như TDP 15 Cầu Diễn không được xử lý dứt điểm, chúng sẽ tạo ra tiền lệ xấu trong quản lý đất đai: các dự án treo có thể tiếp tục tồn tại dai dẳng, còn quyền lợi hợp pháp của người dân thì bị đẩy vào “vùng xám pháp lý” không có điểm kết.

Pháp luật đất đai đã có quy định rõ ràng, thực tế dự án cũng đã bộc lộ đầy đủ những bất cập sau hơn hai thập kỷ. UBND TP. Hà Nội cần xem xét lại quyết định, để chấm dứt tình trạng treo quyền của người dân. Hệ lụy là công dân mất niềm tin vào sự công bằng của pháp luật

Ở kỳ tới, Báo CCB Việt Nam sẽ tiếp tục làm rõ trách nhiệm của chủ đầu tư và chính quyền địa phương, đồng thời đề xuất những giải pháp căn cơ để mở lối ra cho Dự án do Công ty CP tập đoàn đầu tư Ba Đình (BIG) làm chủ đầu tư, nhằm tránh để thêm một thế hệ người dân nữa phải già đi cùng phần còn lại của Dự án “treo lơ lửng”.