Dự án “treo” 23 năm ở phường Từ Liêm (thành phố Hà Nội): Đất bị thu hồi, quyền dân bị bỏ quên

Bài 1: Khi quyền lợi chính đáng của người dân bị “đóng băng”

LTS: Hơn 20 năm qua, hàng chục hộ dân là cán bộ nhà nước, đảng viên, nhiều CCB, sỹ quan cao cấp trong lực lượng vũ trang, cán bộ khoa học có học hàm học vị... tại khu vực Tổ dân phố (TDP) 15 Cầu Diễn, phường Từ Liêm, TP. Hà Nội phải sống trong cảnh quyền sử dụng đất bị “treo”, hạ tầng dang dở, đời sống đảo lộn bởi một dự án chậm triển khai. Đã có những người cao tuổi qua đời khi kiến nghị vẫn chưa có hồi đáp thỏa đáng. Báo CCB Việt Nam mở tuyến bài này nhằm làm rõ bản chất vụ việc, trách nhiệm của các bên liên quan và những khoảng trống trong quản lý đất đai, từ đó kiến nghị các giải pháp căn cơ, khả thi, góp phần bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân và củng cố niềm tin vào pháp luật.

Hơn hai thập kỷ trôi qua kể từ ngày dự án được phê duyệt, hàng chục hộ dân ở TDP 15 Cầu Diễn, phường Từ Liêm, TP. Hà Nội vẫn sống trong tình cảnh dở dang: Nhà cửa tồn tại giữa một dự án không hoàn chỉnh, quyền sử dụng đất bị “treo”, hạ tầng bị bỏ mặc. Đã có những người già theo đuổi kiến nghị suốt cả đời, ra đi khi vụ việc vẫn chưa có hồi kết. Một dự án dang dở không chỉ để lại những khoảng đất “lơ lửng”, mà còn khiến niềm tin của người dân vào sự nghiêm minh của pháp luật bị “xói mòn”.

Dự án “xong một nửa”: Phần sinh lợi đã hoàn tất, phần nghĩa vụ bị bỏ quên

Theo hồ sơ và phản ánh của người dân, dự án khu nhà ở tại khu vực TDP 15 Cầu Diễn (đoạn từ ngõ 61 đường Nguyễn Văn Giáp đến số nhà 107 đường Nguyễn Văn Giáp) do Công ty cổ phần Đầu tư xây dựng Ba Đình - nay là Công ty cổ phần tập đoàn đầu tư Ba Đình (BIG) được phê duyệt từ đầu những năm 2000, với kỳ vọng hình thành một khu dân cư đồng bộ về nhà ở, hạ tầng kỹ thuật và cảnh quan. Thế nhưng, sau hơn 20 năm, những gì hiện hữu lại là một bức tranh nửa vời, đầy nghịch lý.

Phần nhà ở do chủ đầu tư xây dựng đã hoàn thành từ lâu. Các căn nhà được bán hết, người dân vào ở ổn định nhiều năm nay. Trên thực tế, khu nhà ở đã hình thành một cộng đồng dân cư sinh sống bình thường, đóng thuế, chấp hành các nghĩa vụ với Nhà nước. Nhìn từ bên ngoài, đây là một dự án đã “về đích”.

Tuy nhiên, phía sau những dãy nhà đã có người ở là một khoảng trống lớn về hạ tầng. Khuôn viên, đường nội bộ, hệ thống thoát nước, cảnh quan - những hạng mục nằm trên phần đất của các hộ dân chưa được giải phóng mặt bằng - lại bị chủ đầu tư bỏ mặc. Toàn bộ nhà đất của các hộ dân nằm trong chỉ giới GPMB phục vụ dự án suốt những năm qua không được cơi nới, sửa chữa... đã xuống cấp, xập xệ... ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt, môi trường và an toàn của người dân.

Nghịch lý nằm ở chỗ: Phần mang lại lợi ích kinh tế cho chủ đầu tư đã hoàn tất và thu lợi từ lâu, trong khi phần nghĩa vụ gắn với trách nhiệm hoàn thiện dự án thì bị “để quên” suốt hơn hai thập kỷ. Dự án tồn tại như một thực thể pháp lý không trọn vẹn, để lại hệ quả kéo dài cho những hộ dân có đất nằm trong ranh giới quy hoạch.

22 hộ dân, 3.113m2 đất và những cuốn sổ đỏ bị cấp dang dở

Một trong những điểm mấu chốt khiến người dân bức xúc suốt nhiều năm qua là việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) không trọn vẹn. Năm 2016, các cơ quan chức năng đã tiến hành cấp sổ đỏ được cho 12 hộ dân trong khu vực. Tuy nhiên, việc cấp sổ chỉ được thực hiện đối với phần diện tích nằm ngoài ranh giới dự án Khu nhà ở.

Cụ thể, trong tổng số 22 hộ dân bị ảnh hưởng, có 12 hộ chỉ được cấp sổ đỏ cho một phần diện tích đất ở không nằm trong quy hoạch dự án - dù theo người dân cho biết phần cấp này cũng nằm trong quy hoạch mở rộng đường K2 (nay là đường Nguyễn Văn Giáp). Phần diện tích còn lại - tổng cộng khoảng 3.113m2 - nằm trong phạm vi dự án Khu nhà ở thì không được cấp sổ với lý do “đất đã có quyết định thu hồi để thực hiện dự án”.

Vấn đề ở chỗ, phần đất “nằm trong dự án” này suốt 23 năm qua không được giải phóng mặt bằng, không được triển khai xây dựng, cũng không biết chủ đầu tư và chính quyền còn quyết nghị hoàn tất hạng mục của dự án hay không. Người dân không được bồi thường, cũng không được thực hiện đầy đủ quyền của người sử dụng đất hợp pháp.

Hệ quả là hàng chục hộ dân rơi vào tình trạng “nửa hợp pháp”: “Đất đang sử dụng ổn định, không tranh chấp; nhà cửa tồn tại thực tế nhưng quyền pháp lý lại bị khuyết thiếu vì không có sổ đỏ cho toàn bộ diện tích”.

Việc cấp sổ “nửa chừng” không chỉ gây khó khăn trong giao dịch, thế chấp, thừa kế, mà còn tạo ra tâm lý bất an kéo dài. Người dân lo sợ rằng bất cứ lúc nào, phần đất chưa được cấp sổ cũng có thể trở thành lý do để tiếp tục bị treo quyền, do không thấy Chủ đầu tư triển khai hay chính quyền có động thái giải quyết ra sao đối với phần diện tích của dự án vẽ vào đất của các hộ dân.

23 năm kiến nghị và những người già ra đi khi câu trả lời vẫn bỏ ngỏ

Từ khi dự án chậm triển khai, người dân đã không ngừng gửi đơn thư kiến nghị đến các cấp chính quyền, từ phường Cầu Diễn, quận Nam Từ Liêm (cũ) - nay là phường Từ Liêm cho đến Ủy ban nhân dân TP. Hà Nội. Nội dung kiến nghị xuyên suốt là yêu cầu làm rõ số phận pháp lý của dự án, cấp sổ đỏ đầy đủ cho phần đất còn lại, đồng thời buộc chủ đầu tư hoàn thiện hạ tầng theo đúng cam kết.

Qua các thời kỳ, đã có nhiều văn bản trả lời, ghi nhận khó khăn, thừa nhận vướng mắc trong quá trình thực hiện dự án. Chính quyền địa phương cũng không phủ nhận thực tế rằng dự án đã kéo dài quá lâu, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống người dân. Tuy nhiên, điều người dân chờ đợi suốt hơn hai thập kỷ lại là một quyết định dứt điểm thì vẫn chưa xuất hiện.

Đáng chú ý, trong số những hộ dân kiên trì theo đuổi vụ việc từ những ngày đầu, đã có ít nhất bốn cụ cao tuổi lần lượt qua đời. Họ mang theo tâm nguyện chưa thành: Được nhìn thấy quyền sử dụng đất của gia đình mình được pháp luật ghi nhận trọn vẹn, được sống những năm cuối đời trong sự an tâm.

Sự ra đi của những người già ấy không chỉ là nỗi đau của gia đình, mà còn là lời nhắc nhở day dứt về cái giá của sự chậm trễ trong quản lý và giải quyết dự án. Khi một vụ việc kéo dài quá lâu, hệ quả không còn nằm trên giấy tờ pháp lý, mà in hằn lên số phận con người.

Bà Đinh Thị Hiền (76 tuổi, số 105 Nguyễn Văn Giáp) rầu rĩ nói: “Người dân chúng tôi không chống đối dự án, cũng không cản trở phát triển đô thị. Điều mong mỏi suốt hơn 20 năm qua chỉ là một câu trả lời rõ ràng: Dự án còn tiếp tục hay không, có thu hồi thêm đất của dân nữa hay không? Nhà cửa xây từ đầu thập niên 1990 nay xuống cấp nghiêm trọng nhưng không được sửa chữa, cải tạo. Chồng tôi qua đời mà chưa kịp ở một căn nhà khang trang, tôi tuổi đã cao, cũng không biết phải chờ đến bao giờ để được sống ổn định. Nếu không thu hồi nữa, thì phần đất chưa được cấp sổ của chúng tôi sẽ được giải quyết ra sao, và khi nào chấm dứt tình trạng này?”.

Thiết nghĩ, khi một quyết định thu hồi đất tồn tại suốt 23 năm nhưng không được thực thi trọn vẹn, khi quyền lợi hợp pháp của người dân bị “đóng băng” vì sự chậm trễ ấy, câu hỏi đặt ra không chỉ là trách nhiệm của chủ đầu tư, mà còn là trách nhiệm trong quản lý nhà nước về đất đai.

Ở kỳ tiếp theo, Báo CCB Việt Nam sẽ đi sâu phân tích: Một quyết định thu hồi đất ban hành từ năm 2002 có còn đủ giá trị pháp lý để tiếp tục treo quyền sử dụng đất của người dân hay không, và sai ở đâu trong quản lý để hậu quả kéo dài đến hôm nay.