Vì sao bệnh gút ngày càng trẻ hoá? Cảnh báo từ chuyên gia nội tiết

Theo Tiến sĩ, bác sĩ (TS.BS) Nguyễn Thị Thuý, Chủ nhiệm Khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cho biết, gút là một dạng viêm khớp liên quan đến tăng acid uric máu, gây đau và sưng khớp (thường là khớp bàn chân cái hoặc mắt cá chân), sưng thường kéo dài trong một hoặc hai tuần, sau đó biến mất. Bệnh gút xuất hiện khi nồng độ acid uric trong huyết thanh tích tụ trong cơ thể tăng cao sau một thời gian dài, hình thành tinh thể hình kim trong khớp và xung quanh khớp. Tình trạng này dẫn đến viêm và viêm khớp. Tuy nhiên, cũng nhiều người có nồng độ acid uric trong huyết thanh cao lại không bị bệnh gút.

Triệu chứng phổ biến nhất của bệnh gút là đau ở khớp, thường là một trong hai ngón chân cái, nhưng cũng có thể đau ở các khớp khác trên cơ thể như cổ chân, khuỷu tay... Cơn gút thường bắt đầu đột ngột vào ban đêm, và cơn đau dữ dội có thể đủ để người bệnh phải thức giấc. Ngoài triệu chứng đau, khớp còn có thể bị sưng, đỏ và nóng, được ví đỏ như quả cà chua. Cơn gút có thể được kích hoạt bởi một số loại thực phẩm như rượu, một số loại thuốc, chấn thương vật lý hoặc một số bệnh lý nhất định. Các cơn gút thường thuyên giảm trong vòng một hoặc hai tuần, và trong thời gian giữa các đợt thường không có triệu chứng. Do đó, khi xuất hiện sưng đau khớp bàn ngón chân cái người bệnh cần đi khám ngay, tránh những biến chứng muộn về sau. Đặc biệt lưu ý ở người có các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, béo phì, đái tháo đường, bệnh thận mạn tính, sỏi thận, nhồi máu cơ tim, suy tim.

Theo Hiệp hội Viêm khớp, bệnh gút có thể làm tăng nguy cơ mắc các vấn đề về tim mạch, bao gồm suy tim, nhồi máu cơ tim và đột qụy. Mặc dù có nhiều yếu tố gây ra điều này, nhưng sự tích tụ các tinh thể acid uric có thể làm tổn thương các mạch máu. Bệnh gút cũng làm tăng nguy cơ mắc đái tháo đường típ 2 và bệnh thận mạn tính. Ngoài ra, bệnh gút còn có thể làm tăng gấp đôi nguy cơ mắc chứng ngưng thở khi ngủ, một tình trạng ảnh hưởng nghiêm trọng đến hô hấp trong khi ngủ. Bên cạnh đó, nếu không được theo dõi và điều trị đúng sẽ dẫn đến lắng đọng các tinh thể urat ở khớp và sụn. Các tinh thể cứng này có thể gây ra các khối u với kích thước khác nhau trên các bộ phận của cơ thể, gọi là hạt Tophi. Mặc dù hạt Tophi thường không gây đau, nhưng chúng có thể gây tổn thương khớp, khiến việc cử động khớp trở nên khó khăn hơn. Hạt Tophi có thể bị nhiễm trùng hoặc chèn ép dây thần kinh gây đau và nguy hiểm.

TS.BS.Nguyễn Thị Thuý chia sẻ, trong quá trình thăm khám, điều trị cho các bệnh nhân, bác sĩ nhận thấy bệnh nhân gút thường mắc những sai lầm phổ biến như: Bệnh nhân thường nghĩ chỉ cần thay đổi chế độ ăn uống là có thể giúp kiểm soát bệnh gút. Tuy nhiên, sự thật là để kiểm soát bệnh gút thì cần phải kết hợp giữa chế độ ăn uống cùng với thay đổi lối sống và thuốc mới có thể giúp kiểm soát bệnh gút. Sai lầm thứ hai là chỉ khi nào bệnh nhân cảm thấy rất đau mới đến viện điều trị, lúc này tình trạng bệnh đã nặng dẫn đến việc điều trị sẽ khó khăn hơn. Trong khi điều trị gút thường được chia thành hai loại: Thuốc giúp giảm đau và viêm trong cơn gút cấp, và thuốc giúp ngăn ngừa các cơn gút cấp trong tương lai bằng cách giảm mức acid uric. Theo hướng dẫn của Hiệp hội Thấp khớp Hoa Kỳ, những người bị gút có từ hai cơn gút cấp trở lên mỗi năm nên dùng thuốc để giảm mức acid uric. Những người có hạt Tophi hoặc có bằng chứng tổn thương khớp do gút cũng nên dùng thuốc giảm acid uric. Sai lầm thứ ba là bệnh nhân gút tự ý dùng thuốc giảm đau liều cao, điều này vô cùng nguy hiểm vì nó có thể gây tổn thương gan, thận.

Sai lầm thứ tư là mọi người thường truyền miệng nhau các loại thuốc giảm đau, đặc biệt là thuốc giảm đau hoàn tán bán tràn lan, công khai trên thị trường. Các thuốc này có thể chứa thành phần Corticoid. Đây là thuốc giảm đau nhanh chóng, như thuốc “thần tiên” nhưng nếu lạm dụng thì sẽ để lại hậu quả vô cùng nặng nề như gây tăng huyết áp, tăng đường huyết, tăng mỡ máu, loãng xương, loét dạ dày, suy tuyến thượng thận.

Trả lời phóng viên Báo CCB Việt Nam, bệnh nhân Đoàn Văn M. (66 tuổi), quê Hải Phòng, đang điều trị bệnh gút tại Bệnh viện 108 cho hay: “Tôi là CCB, tôi bị gút 2 năm rồi, tôi bị đau ở mắt cá chân và các ngón chân. Thời gian gần đây đau nhức chân quá tôi không đi lại được nên tôi nhập viện điều trị. Tôi điều trị được 4 hôm rồi, bác sĩ bảo 2 hôm nữa tôi được ra viện. Tôi thấy rất khoẻ và đi lại bình thường. Mọi người phải chú ý giữ gìn sức khoẻ, thấy đau là phải đi khám ngay”.

TS.BS. Nguyễn Thị Thuý nhấn mạnh, chế độ ăn uống quá nhiều năng lượng có thể dẫn đến gút. Do đó, tỷ lệ người trẻ mắc gút cũng ngày càng cao, cần có chế độ ăn uống hợp lý, giảm cân khi có thừa cân béo phì. Một chế độ ăn hợp lý là mọi người nên lựa chọn thực phẩm ít nhân purin - thành phần cấu tạo nên acid uric, đó là nhóm thực phẩm như: trứng, sữa, phô mai, đậu nành, thịt gia cầm, cá trắm, cá chép, dầu ô liu, ngũ cốc, rau xanh. Nghiên cứu cho thấy các loại vitamin có trong rau củ có thể chống viêm và uống nhiều nước để tăng thải acid uric.

Cần hạn chế các thực phẩm giàu purin như: thịt bò, trâu, dê, chó, cá trích, cá hồi, cá cơm, tôm, cua, sò và nội tạng động vật. Không nên sử dụng các loại nước ninh xương, nước luộc thịt. Không ăn quả quá ngọt và ăn với số lượng quá nhiều vì đường trong quả làm tăng tái hấp thu acid uric ở ống thận. Cách chế biến thịt, cá nên chế biến ở dạng luộc và bỏ nước luộc; hoặc muốn ăn xào, rán thì nên luộc qua nếu có thể được. Không nên uống rượu, bia.

Bên cạnh thực hiện chế độ ăn, chế độ luyện tập cũng vô cùng quan trọng. Tập thể dục giúp tăng cường sức khỏe và tính linh hoạt của khớp. Theo các chuyên gia, tập thể dục đều đặn ít nhất khoảng 150 phút mỗi tuần có thể hỗ trợ ngăn ngừa sự xuất hiện của cơn gút. Tuy nhiên, người bệnh nên chọn các bài thể dục vừa phải, không tác động lực quá lớn lên khớp, tránh tổn thương khớp và các cơ quan khác.

TS.BS Nguyễn Thị Thuý khuyến cáo, bệnh gút là bệnh chuyển hóa, không thể khỏi hoàn toàn nhưng chúng ta có thể phòng những cơn gút cấp và biến chứng. Bệnh nhân gút ở giai đoạn đầu hoặc đang trong quá trình viêm cấp thì nên tái khám sau 1 tháng. Sau đó định kỳ 3-6 tháng tái khám 1 lần để đánh giá đáp ứng điều trị và phát hiện sớm biến chứng. Những người cao tuổi thường mắc các bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, đây là những yếu tố nguy cơ tim mạch và thận. Nếu mắc thêm gút sẽ gia tăng các biến cố. Do đó, người cao tuổi phải phòng và tầm soát bệnh gút, phải kiểm soát cân nặng, tập thể dục đều đặn phù hợp thể lực, có chế độ ăn lành mạnh và điều trị thật tốt các bệnh nền.