VĂN HOÁ - “NGUỒN NỘI SINH GIỮ HỒN VIỆT” TRONG KỶ NGUYÊN MỚI (Tiếp theo kỳ trước)

Kỳ 2: VĂN HÓA DOANH NGHIỆP GÓP PHẦN XÂY DỰNG ĐẤT NƯỚC TRONG KỶ NGUYÊN MỚI

Văn hóa doanh nghiệp - nguồn lực nội sinh cho sự phát triển của quốc gia

  Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) “Văn hóa doanh nghiệp là sự trộn lẫn đặc biệt các giá trị, các tiêu chuẩn, thói quen và truyền thống, những thái độ ứng xử và lễ nghi mà toàn bộ chúng là duy nhất đối với một tổ chức đã biết”.

Đứng trên quan điểm của Chủ nghĩa Mác- Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng ta về văn hóa, có thể đưa ra định nghĩa văn hóa doanh nghiệp như sau: “Văn hóa doanh nghiệp chính là sự phát triển những năng lực bản chất của các thành viên trong doanh nghiệp, không ngừng nâng cao trình độ làm chủ của họ đối với toàn bộ các vấn đề của doanh nghiệp, nhằm thỏa mãn nhu cầu về sự hiểu biết, khám phá, sáng tạo của mỗi thành viên trong doanh nghiệp theo hướng ngày càng vươn tới giá trị đích thực của chân, thiện, mỹ”.

Từ Nghị quyết Trung ương 9 khóa XI đến các Văn kiện Đại hội XII, XIII, xây dựng văn hóa doanh nghiệp và văn hóa doanh nhân luôn được Đảng đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với phát triển bền vững đất nước. Một doanh nghiệp có văn hóa trước hết phải biết tôn trọng pháp luật, giữ chữ tín, cạnh tranh lành mạnh, đề cao đạo đức kinh doanh và trách nhiệm với cộng đồng. Khi những giá trị ấy thấm vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, doanh nghiệp không chỉ tạo ra lợi nhuận, mà còn góp phần xây dựng thương hiệu Việt Nam có uy tín, khơi dậy tinh thần dân tộc và đóng góp thiết thực vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục khẳng định “Chú trọng phát triển văn hoá chính trị. Phát triển văn hoá kinh doanh, văn hoá doanh nghiệp, văn hoá khởi nghiệp sáng tạo và đạo đức doanh nhân”.

Ông Hồ Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam nhận định: Một quốc gia hùng cường không chỉ được tạo nên bởi những doanh nghiệp lớn, mà trước hết bởi những doanh nghiệp có văn hóa. Khi văn hóa trở thành nền tảng của kinh doanh, niềm tin sẽ được củng cố, uy tín được nâng cao, và sức mạnh của doanh nghiệp Việt Nam sẽ được khẳng định ngày càng vững chắc trong nền kinh tế toàn cầu…

Như vậy, có thể thấy rằng nếu không có văn hóa thì sẽ không có sự phát triển bền vững. Doanh nghiệp là những tế bào cơ bản của nền kinh tế, nếu doanh nghiệp không phát triển một cách bền vững thì nền kinh tế cũng không thể có sự phát triển bền vững. Để đảm bảo cho doanh nghiệp có thể phát triển bền vững, ngoài việc cung ứng đầy đủ các yếu tố tài nguyên, vốn lao động và khoa học công nghệ, cần phải xây dựng môi trường văn hóa doanh nghiệp lành mạnh với đầy đủ các yếu tố cấu thành của nó nhằm phát huy tối đa vai trò của văn hóa trong doanh nghiệp.

Xây dựng văn hóa doanh nghiệp: Từ nền tảng giá trị đến sức mạnh phát triển bền vững

Môi trường là sự tác động ảnh hưởng qua lại lẫn nhau tạo thành các mối quan hệ, quy định sự tồn tại, phát triển của sự vật, hiện tượng; là toàn thể hoàn cảnh tự nhiên tạo thành môi trường sống bên ngoài của sinh vật (môi trường tự nhiên); là toàn cảnh xã hội chung quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống phát triển của con người (môi trường xã hội)…

Môi trường văn hóa doanh nghiệp có thể được định nghĩa: “Môi trường văn hóa doanh nghiệp là sự tổng hòa các mối quan hệ hình thành trong điều kiện hoàn cảnh nhất định của doanh nghiệp, có ảnh hưởng và tác động sâu sắc đến sự phát triển những năng lực bản chất của các thành viên trong doanh nghiệp để tạo thành nền tảng tinh thần của doanh nghiệp, hình thành nên nhân cách của mỗi thành viên phù hợp với hệ giá trị của doanh nghiệp, tạo ra động lực cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, làm cho văn hoá doanh nghiệp trở thành một trong những nguồn lực nội sinh quan trọng cho sự phát triển nhanh và bền vững đất nước”.

Xây dựng môi trường văn hóa doanh nghiệp không chỉ là tạo ra khẩu hiệu, quy tắc ứng xử hay hình ảnh bên ngoài, mà là một quá trình hình thành từ chiều sâu giá trị đến cơ chế vận hành và biểu hiện ra bên ngoài. Về cấu trúc và nội dung, môi trường văn hóa doanh nghiệp gồm ba lớp: lớp sâu, lớp giữa và lớp ngoài.

Lớp sâu - Hạt nhân tinh thần của văn hóa doanh nghiệp:Lớp sâu của văn hóa doanh nghiệp là những định hướng giá trị, tinh thần, niềm tin, tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp và quy tắc làm việc chung, được xây dựng dần dần trong quá trình hoạt động kinh doanh lâu dài của doanh nghiệp. Đó là hạt nhân của văn hóa doanh nghiệp, là trụ cột tinh thần và nguồn sống của doanh nghiệp và các thành viên trong doanh nghiệp, là tinh hoa và của cải tinh thần quý giá nhất của doanh nghiệp, là kim chỉ nam cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, đó cũng chính là cơ sở để hình thành “Hệ giá trị doanh nghiệp” bao gồm những “Giá trị cốt lõi”, “Quy chuẩn đạo đức” và “Quy tắc ứng xử”… của doanh nghiệp.

Trước hết, cần xây dựng hệ thống định hướng giá trị và niềm tin của doanh nghiệp. Trong đó quan trọng nhất là phải xác định rõ ràng mục tiêu của doanh nghiệp. Tất nhiên mục tiêu đó phải phù hợp với các quy định của pháp luật hiện hành và mục tiêu của Đất nước. Thứ đến là phải xây dựng được niềm tin trong doanh nghiệp, vào tính hiện thực của mục tiêu đã được tuyên bố và vào tính hữu ích của chính bản thân mỗi thành viên đối với quá trình thực hiện mục tiêu đó. Chính niềm tin đó mới có thể tạo ra được sự “dám nghĩ, dám làm” của các thành viên trong doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, cần xây dựng tinh thần cộng đồng trong doanh nghiệp. Để xây dựng được tinh thần cộng đồng trong doanh nghiệp, không những chỉ tập trung vào thời gian thực hiện công việc hàng ngày của các thành viên trong doanh nghiệp mà còn phải quan tâm đến cả “giờ thứ chín” của họ.Khuyến khích và tạo điều kiện hình thành các nhóm công tác tự nguyện. Kết hợp hài hòa lợi ích của doanh nghiệp và lợi ích của mỗi thành viên.

Một nội dung quan trọng khác là xây dựng tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp và quy tắc làm việc chung. Về tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp, cần xác định rõ và làm cho các thành viên thấu hiểu những điều gì là đúng, những cái gì được làm và những cái gì không được làm trong doanh nghiệp; những hành vi nào được khuyến khích và những hành vi nào bị phê phán…Tất nhiên, các tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp ấy phải phù hợp với bản sắc văn hóa dân tộc và với tập quán kinh doanh đương thời. Đặc biệt trong đó phải chỉ ra được những tiêu chuẩn nào là ưu tiên hàng đầu.Về quy tắc làm việc chung có thể bao gồm các vấn đề: Cách thức ra quyết định, tính hợp tác trong nội bộ doanh nghiệp, cách cư xử giữa các thành viên…

Xây dựng và thực hiện tốt môi trường văn hóa doanh nghiệp lớp sâu là tiền đề để xây dựng môi trường văn hóa doanh nghiệp lớp giữa.

Lớp giữa - Cơ chế vận hành và hệ thống quy chế của doanh nghiệp: Nếu lớp sâu là nền tảng giá trị và niềm tin, thì lớp giữa của văn hóa doanh nghiệp là bộ máy tổ chức, các quy tắc, chế độ của doanh nghiệp như: chế độ tài chính, tiền lương, chế độ lao động, kỷ luật, chế độ dân chủ, chế độ phúc lợi của doanh nghiệp…

Nó là những yếu tố của lớp quan niệm thấm sâu vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, qua đó làm nổi bật lên màu sắc riêng về kinh doanh, về tổ chức và về quản lý của doanh nghiệp.

Nội dung này chủ yếu là xây dựng và thực hiện hệ thống quy chế, quy định của doanh nghiệp. Trong doanh nghiệp cần phải có những quy chế, quy định rõ ràng về chế độ làm việc, chế độ quản lý các nguồn lực, chế độ thưởng, phạt… và được công bố công khai cho tất cả mọi thành viên trong doanh nghiệp biết để thực hiện. Sau khi ban hành và công bố, doanh nghiệp cần phải thực hiện ngay và thường xuyên kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy chế, quy định đó.

Lớp ngoài - Hình ảnh, uy tín và sự thể hiện ra bên ngoài của doanh nghiệp:Ở lớp ngoài, văn hóa doanh nghiệp thể hiện bằng các sản phẩm và dịch vụ cung cấp cho thị trường, thiết chế văn hóa và phong cách phục vụ, bộ mặt của cơ sở kinh doanh, hình ảnh, uy tín và danh dự của doanh nghiệp. Có tác dụng đưa lớp quan niệm thể hiện ra bên ngoài và tạo nên hình ảnh xã hội của doanh nghiệp, có tác dụng rất thiết thực đối với sự sống còn và phát triển của doanh nghiệp.

Kết quả của môi trường văn hóa doanh nghiệp lớp sâu và lớp giữa phải được thể hiện ra ở môi trường văn hóa lớp ngoài. Không thể có một doanh nghiệp có môi trường văn hóa tốt mà chất lượng sản phẩm lại kém, phong cách phục vụ thiếu văn minh, lịch sự, hình ảnh trong doanh nghiệp mờ nhạt trong công chúng… Tất nhiên, không phải cứ có môi trường văn hóa doanh nghiệp lớp sâu và lớp giữa tốt là sẽ có môi trường văn hóa lớp ngoài tốt, mà nó cũng cần được tiếp tục xây dựng với những nội dung riêng.

Lớp ngoài của văn hoá doanh nghiệp bao gồm: ổn định và nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ; xây dựng thiết chế văn hóa trong giao tiếp của đội ngũ nhân viên với khách hàng; xây dựng bộ mặt của cơ sở kinh doanh.

Yêu cầu đặt ra đối với phát triển văn hóa doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới 

Theo Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, để phát triển văn hóa doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới, cần phải bảo đảm các yêu cầu sau đây:

 Thứ nhất, xây dựng đội ngũ doanh nhân với chuẩn mực đạo đức và văn hoá kinh doanh mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc và tinh hoa văn hoá kinh doanh quốc tế.

Thứ hai, xây dựng môi trường văn hoá nhân văn, lành mạnh, văn minh, hiện đại; nêu cao văn hoá thượng tôn pháp luật từ gia đình, nhà trường, đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội trên nền tảng đạo đức, luật pháp, chuẩn mực xã hội và giá trị truyền thống, tinh thần đoàn kết, sẻ chia, tương thân, tương ái, trách nhiệm xã hội.

Thứ ba, lấy xây dựng nhân cách con người làm trọng tâm để định hướng hoạt động văn hoá, giáo dục, khoa học vào mục tiêu xây dựng con người phát triển toàn diện về đức - trí - thể - mỹ; giúp con người nâng cao trí tuệ, tự hoàn thiện nhân cách, hình thành thế giới quan khoa học, hướng tới các giá trị chân - thiện - mỹ.

Thứ tư, xây dựng, phát triển hệ sinh thái văn hoá mang bản sắc Việt Nam, đa dạng, hiện đại, có sức mạnh dẫn dắt, thúc đẩy xã hội phát triển bền vững. Doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp văn hoá, công nghiệp sáng tạo và giải trí là động lực then chốt thúc đẩy đổi mới sáng tạo văn hoá.

Với những nội dung xây dựng môi trường văn hóa doanh nghiệp như trên, nếu được thực hiện đầy đủ sẽ đem lại những hiệu quả và thành công lớn lao cho doanh nghiệp trong thương trường. Thực tế đã chứng tỏ rằng các doanh nghiệp thành công đều có nền văn hóa doanh nghiệp mạnh. Một doanh nghiệp có nền văn hóa doanh nghiệp mạnh có tác dụng khuyến khích nhân viên làm việc tự nguyện, nhiệt tình, phát huy được tối đa năng lực của mỗi cá nhân và hướng họ về cùng một phía, đó là mục tiêu, tầm nhìn của doanh nghiệp. Hơn nữa, nếu văn hóa doanh nghiệp mạnh còn có thể thu hút và duy trì được những nhân viên có năng lực, có trình độ gắn bó với doanh nghiệp. Đây lại chính là cốt lõi của nguồn nhân lực, một trong những yếu tố quan trọng có ý nghĩa quyết định đến khả năng đạt được lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp. Mà doanh nghiệp chỉ có thể phát triển bền vững nếu luôn được duy trì được lợi thế cạnh tranh.

    Văn hóa doanh nghiệp không thể hình thành và phát triển một cách tự nhiên mà có được, hoặc nếu có thì cũng chỉ là một sự phát triển doanh nghiệp méo mó. Văn hóa doanh nghiệp cần được giáo dục và xây dựng một cách có ý thức trong doanh nghiệp, với đầy đủ các nội dung và các bộ phận cấu thành của nó, đảm bảo cho nó có thể thích ứng nhanh nhất với mọi biến động của môi trường xã hội và môi trường kinh doanh. Thực tế tại BIDV thời gian qua cho thấy, văn hóa BIDV không chỉ hiện diện ở khẩu hiệu hay hình ảnh, mà được thể hiện bằng những việc làm cụ thể, bằng tinh thần phụng sự cộng đồng, bằng sự lan tỏa trách nhiệm xã hội trong toàn hệ thống. Chính quá trình đổi mới đồng bộ từ giáo dục tư tưởng, lan tỏa truyền thống, tổ chức phong trào, xây dựng hình ảnh đến an sinh xã hội đã làm cho văn hóa BIDV ngày càng bền hơn từ bên trong, thật hơn trong hành động và có sức đề kháng tốt hơn trước những dư luận không tích cực có thể ảnh hưởng đến uy tín và hình ảnh của BIDV.

(Còn nữa)

Trần Xuân Hoàng – Phó Bí thư TT Đảng ủy, Ủy viên HĐQT BIDV

 Võ Thị Kim Sa – Ban Tuyên giáo Đảng ủy BIDV