Tổng kết cuộc thi viết “Mãi mãi sáng danh truyền thống Bộ đội Cụ Hồ”: Cuộc thi của những chiến công thầm lặng (11/11/2009)

Để thiết thực kỷ niệm 40 năm, thực hiện Di chúc của Bác Hồ, T.Ư Hội CCB Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam và Báo CCB Việt Nam đã phối hợp tổ chức cuộc thi viết kỷ niệm sâu sắc của CCB trong chiến đấu, trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, với chủ đề: “Mãi mãi sáng danh truyền thống Bộ đội Cụ Hồ”. Cuộc thi nhằm phản ánh sâu sắc bản chất, truyền thống “Bộ đội Cụ Hồ” trong các cuộc kháng chiến chống giặc, cứu nước, trong công cuộc xây dựng, đổi mới, bảo vệ đất nước; và qua đó, đề cao giá trị nhân văn, góp phần hoàn thiện xã hội và con người mới xã hội chủ nghĩa.

Sau thời gian phát động kể từ ngày 27-7-2006, Ban tổ chức đã sơ kết vào cuối tháng 12-2007. Và theo yêu cầu của bạn đọc, cuộc thi kéo dài đến tháng 9-2009. Ban tổ chức đã nhận được 2.200 bài viết của 1.500 tác giả, gửi từ 63 tỉnh, thành phố, về tham gia dự thi. Trong số những tác phẩm đó, Ban biên tập Báo CCB Việt Nam chọn đăng hơn 200 bài trên báo tuần, báo ra hằng tháng và trên trang báo điện tử. Các tác giả là CCB, thương binh, cựu quân nhân, bộ đội tại ngũ, nhà báo, nhà văn, nhà giáo, nhân dân thuộc mọi tầng lớp, lứa tuổi. Kèm theo các bài viết là những bức thư tâm sự chân tình của thương binh nặng hạng 1/4, mù cả hai mắt hoặc mất cả hai tay; của CCB đã hơn 90 tuổi, đi lại con cháu phải dìu; của nạn nhân chất độc da cam/điôxin, phải nuôi mấy người con dị dạng, tật nguyền; của những người vợ, người mẹ liệt sĩ tóc bạc, lưng còng, tháng ngày khắc khoải mong tìm được phần mộ chồng, con... Và nhiều tác giả khác nữa, chưa một lần cầm bút viết văn nhưng những dòng, những trang viết ra như được chắt lọc từ trái tim nồng ấm yêu thương đồng chí, đồng đội và cháy bỏng lòng căm thù giặc.

Qua hai cuộc kháng chiến chống giặc, cứu nước, trải dài 30 năm (1945-1975), là trang sử vàng chói lọi của lịch sử dân tộc; là biết bao công sức, trí tuệ, xương máu của cả nước mà mỗi người dân Việt Nam đều tự hào được đóng góp làm nên chiến công chung. Chiến tranh đã lùi xa nhưng với truyền thống anh hùng của dân tộc, những kỷ niệm, những hồi ức, những câu chuyện về các cuộc hành quân mịt mù khói lửa bom đạn; những giờ phút hồi hộp, nín thở chờ giặc tới; những ngày ẩn sâu trong lòng đất mẹ để che mắt quân thù; những trận chiến đấu quyết liệt thiêu cháy đối phương bằng ngọn lửa căm hờn; những niềm vui nổ trời khi nhìn lá cờ chiến thắng tung bay... và cả những lúc tuôn trào nước mắt, đau đớn đưa tiễn đồng đội về nơi yên nghỉ cuối cùng... Tất cả đều được thể hiện sâu sắc, chân thực, sống động và cảm động qua nội dung các tác phẩm mà thế hệ hôm nay chưa được biết hoặc biết chưa đầy đủ.

Bom đạn của kẻ thù ở trên các mặt trận có thể cướp đi sinh mạng những chiến sĩ, nhưng không bao giờ lung lay nổi ý chí, nghị lực và lý tưởng chiến đấu vì độc lập - tự do cho dân tộc của họ. Trong cuộc chiến tranh vệ quốc, đã có biết bao tấm gương hy sinh vì nghĩa lớn của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân ta. Từ một học sinh trường Chu Văn An Hà Nội, sau là sinh viên ngành vô tuyến điện Trường đại học Bách khoa, đang làm luận án tốt nghiệp, Vũ Xuân Thiều tình nguyện nhập ngũ vào Quân chủng Phòng không - Không quân; được tuyển chọn đi học lái máy bay Mig-21 ở Liên Xô. Anh về nước tham gia chiến đấu. Trong buổi rút kinh nghiệm đánh B.52, bắt sống giặc lái, thượng uý phi công Vũ Xuân Thiều đã báo cáo với đơn vị: “Khi phát hiện có máy bay B.52, xin phép cho tôi được xuất kích, tiêu diệt chúng! Bắn mà B.52 không rơi tại chỗ, tôi sẽ xin lao thẳng vào nó!”.

Đêm ngày 28-12-1972, anh đã thực hiện được ước mơ cao đẹp của mình. Sau khi phóng tên lửa, B.52 chỉ bị thương, Vũ Xuân Thiều lao thẳng Mig của mình vào chiếc B.52. Cả hai máy bay đều bốc cháy, rơi tại chỗ. Câu nói nổi tiếng của anh hùng phi công Vũ Xuân Thiều còn văng vẳng bên tai đồng đội ở trung đoàn 921: “Bắn mà B.52 không rơi tại chỗ, tôi sẽ xin lao thẳng vào nó!” (Từ một học sinh trường Chu Văn An - Đỗ Sâm).

Cũng với tinh thần quyết chiến mãnh liệt ấy, tác giả Trần Quang Trung trong bài “Huyền thoại về người dũng sĩ diệt Mỹ” đã viết: “Cả sư đoàn tôi dấy lên phong trào thi đua, noi gương liệt sĩ Bùi Quang Đáp, “Dũng sĩ diệt Mỹ” bằng súng B.40, diệt thật nhiều địch, lập công xuất sắc, trả thù cho đồng đội. Giặc Mỹ dùng một tiểu đoàn của sư đoàn “Anh cả đỏ”, có 40 xe tăng yểm trợ, từ đường 13, tấn công vào làng 2 - Lộc Ninh. Cuộc chiến đấu giữa ta và địch diễn ra quyết liệt. Ta bắn cháy nhiều xe tăng của chúng. Riêng Bùi Quang Đáp bắn cháy hai chiếc. Địch khựng lại, gọi pháo và máy bay đến ném bom giải toả. Quan sát thấy dưới một gốc cây cao su, có hàng chục tên Mỹ đang co cụm lại, Đáp bò lên bắn một phát B.40, tiêu diệt gọn bọn chúng. Đúng lúc ấy, anh bị đạn pháo của địch cắt cụt một chân; máu ra nhiều. Mấy tên địch phía sau xông lên bắt sống anh đưa về làng 5 - Lộc Ninh. Tại đây, chúng bắt anh nói tên đơn vị, số quân và vũ khí trang bị của ta. Bùi Quang Đáp trừng mắt quát vào mặt kẻ thù: “Tao cùng đồng đội đánh Mỹ để giải phóng đồng bào tao, thống nhất đất nước Việt Nam. Tao không khai báo gì đâu!...”.

Bọn chỉ huy tức giận lồng lên, sai lính chặt một chân còn lại và đổ xăng lên người anh, châm lửa đốt. Trong ngọn lửa ngùn ngụt đỏ như máu bốc cao, vang lên tiếng hô của Bùi Quang Đáp trước đông đảo nhân dân bị địch bắt ra xem để uy hiếp tinh thần: “Đả đảo đế quốc Mỹ! Việt Nam thống nhất muôn năm! Bác Hồ muôn năm!”.

Những chiến sĩ cách mạng, không chỉ dũng cảm trên chiến trường mà trong lao tù đế quốc cũng rất anh dũng. Trải qua bao năm tháng sống trong địa ngục trần gian đầy hiểm nguy, chết chóc, anh em tù binh luôn luôn giữ vững khí tiết người cộng sản và bản chất, truyền thống “Bộ đội Cụ Hồ'. Những con người đau yếu, tưởng như không sống nổi trước đòn roi và sự đày đoạ của địch lại có sức mạnh phi thường, vùng lên chiến đấu với kẻ thù; vững lòng tin vào Đảng, vào Bác Hồ kính yêu. Nhân ngày sinh của Bác, 19-5, anh em ở phòng 8, trại 4, nhà tù Côn Đảo đang chuẩn bị làm lễ chào cờ thì bất ngờ địch đánh hơi thấy, hô tù nhân ra sân tập hợp dưới cột cờ treo cờ ba sọc và bắt mọi người chào cờ “quốc gia”. Đây là đòn cân não, một kiểu truy bức tư tưởng của kẻ thù đối với anh em trong ngày sinh Bác Hồ. Nếu chào cờ ba sọc thì đồng nghĩa với sự phản bội; còn không thì sẽ bị đàn áp, đánh đập, đổ máu và có thể hy sinh. Mặc, ông Sáu Thuần, cán bộ tiền khởi nghĩa, chính trị viên huyện đội Chợ Lách (Vĩnh Long), bị địch bắt theo luật 10/59 của Ngô Đình Diệm, phản ứng rất nhanh, hô to: “Nghiêm! Chào cờ... Chào! Anh em hát theo tôi... Đoàn quân Việt Nam đi!...”.

Tức thì hơn 40 tên địch xông vào đàn áp tới tấp bằng dùi cui, báng súng, lưỡi lê, máu chảy lênh láng trên sân. Song bài hát quốc ca vẫn vang lên trong nhà tù. Tất cả anh em hôm đó bị chúng nhốt vào chuồng cọp (Quốc ca vang lên ở địa ngục Côn Đảo - Xuân Sơn).

Trong cuộc họp mặt đơn vị cũ, sau những giờ phút “tay bắt mặt mừng”, một CCB tóc bạc như cước tâm sự cùng đồng đội: Trong nhịp sống sôi động, ồn ã của cơ chế thị trường hôm nay, nhiều lúc tâm hồn chợt lắng lại để hoài niệm về một thời trận mạc, một thời tuổi trẻ gian khổ, khốc liệt qua bao nhiêu mất mát, hy sinh mà rất đỗi anh hùng. Và rồi bản thân thấy canh cánh bên lòng như đang mắc nợ với đồng đội và cả với mình...

Đó là suy nghĩ chân thành của người trong cuộc. Chiến tranh đã qua mấy chục năm nhưng bao kỷ niệm về tình đồng chí, đồng đội ở thời đạn bom thì mãi mãi hằn sâu trong ký ức. Bởi vì, sự gian khổ, hiểm nguy, khốc liệt của cuộc chiến, có lúc các chiến sĩ tưởng như không thể vượt qua. Thế nhưng, chính nhờ tình đồng chí, đồng đội gắn bó máu thịt, đã tiếp thêm nghị lực, sức mạnh và niềm tin son sắt để họ vượt lên cái chết, chiến thắng kẻ thù hung bạo.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, anh Tụng, xã đội trưởng xã Liên Mặc, huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương cùng với hai đồng đội là anh Lạc, anh Năng, do một tên phản bội chỉ điểm nên bất ngờ bị địch bắt. Đêm xuống, chúng trói ba anh vào gốc mít, đợi sáng ra tra hỏi hầm bí mật và cơ sở cách mạng rồi chặt đầu bêu giữa chợ. Anh Tụng kiên trì dùng răng cắn đứt dây, giải thoát cho hai đồng chí và chớp thời cơ đâm chết một quan hai Pháp và tên Việt gian; rồi oanh liệt hy sinh trước sự khiếp sợ của kẻ thù (Giây phút quyết định - Nguyễn Bá Sáu).

Trên các chiến trường chống giặc, cứu nước, những hy sinh của các chiến sĩ cũng như những đóng góp sức người, sức của của nhân dân là vô cùng quan trọng và to lớn. Vì vậy, mọi chiến công là của cả nước; vinh quang thuộc về cả dân tộc. Từ những hạt gạo, viên thuốc, manh áo, tấm chăn, từ những khẩu súng, viên đạn đến mồ hôi, trí tuệ, xương máu để làm nên chiến thắng đều xuất phát từ sức mạnh đoàn kết quân dân. Dân nuôi dưỡng, che chở và nếu cần thì hy sinh hết thảy để tạo điều kiện cho bộ đội đánh giặc lập công.

Gia đình bác Lê Văn Tiểu và vợ là Võ Thị Phi ở phường Long Tuyền, thành phố Cần Thơ dành cả bảy héc-ta vườn trồng mận hồng đào để bộ đội giải phóng lập căn cứ đánh Mỹ. Khi quân ta rút đi, gia đình bác vẫn bám trụ cùng anh em biệt động đánh giặc. Bác Tiểu và hai con trai đã hy sinh trong khi làm nhiệm vụ. Còn bác Võ Thị Phi, trong lúc canh cho du kích ăn cơm, bất ngờ địch ập tới, bác đã gan dạ vừa chạy vừa kêu to: “Lính tới! Lính tới!”. Anh em kịp thời rút lui an toàn còn bác Phi đã anh dũng hy sinh trước băng đạn tàn bạo của kẻ thù. Sau này, Chủ tịch nước đã truy tặng bác Võ Thị Phi danh hiệu “Mẹ Việt Nam anh hùng” (Lộ vòng cung - Trần Trọng Trí).

Ở bất kỳ đâu trên đất nước Việt Nam này, quá khứ anh hùng trong chiến tranh giải phóng đã, đang và sẽ mãi mãi tạo nên nguồn sức mạnh cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Những bài học về ý chí, nghị lực cách mạng, dũng khí tiến công và truyền thống quyết thắng vẫn còn nguyên giá trị với quân và dân ta. Mỗi tấm gương tiêu biểu, dù hoàn cảnh xuất thân, quá trình chiến đấu, lao động, cương vị công tác có khác nhau, nhưng trong thời bình, họ không ngơi nghỉ, vẫn nỗ lực hoạt động, thậm chí lao vào chỗ khó khăn, nguy hiểm góp phần vào sự phát triển kinh tế, xây dựng đời sống no ấm, yên bình cho nhân dân. Nhiều bài viết đã phản ánh khá sâu sắc về những việc làm mang ý nghĩa nhân văn đó.

Tác phẩm “Chiến công thầm lặng” của Nguyễn Văn Chiến, đoạt giải nhất trong cuộc thi viết “Mãi mãi sáng danh truyền thống Bộ đội Cụ Hồ”, là minh chứng cho ý nghĩa trên. Ở khu vực ven đô Trà Đa thuộc tỉnh Gia Lai từng ghi sâu tội ác của đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai. Chúng đã huy động một khối lượng bom mìn khổng lồ và các phương tiện chiến tranh hiện đại hòng hủy diệt sự sống trên vùng đất bắc Tây Nguyên này. Tội ác của kẻ thù đã để lại những vết đau nhức nhối, những hậu quả chết chóc bi thương trong nhiều năm tháng sau hoà bình. Thượng tá Phạm Minh Thư, lúc đó là tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn bảo đảm kỹ thuật sân bay Pleiku, thuộc Quân chủng Phòng không - Không quân. Hơn 13 năm, anh đã phải chứng kiến gần 100 đồng đội và nhân dân bị chết hoặc mang thương tích vì bom mìn của giặc. Phạm Minh Thư không thể nào quên hình ảnh một phụ nữ đang mang thai ở Biển Hồ, vào vành đai sân bay nhặt phế liệu bị vướng mìn nổ. Khi anh và mọi người chạy đến thì người mẹ đã chết; bụng bị xé rộng, bào thai còn thoi thóp dẫy đạp. Phạm Minh Thư vội vàng lấy đứa bé mang tới bệnh viện và đã cứu sống được cháu. Anh tâm sự: “Làm người ai cũng muốn có một cuộc sống bình yên, hạnh phúc; nhưng không lẽ ngày lại ngày cứ ngồi nhìn sự chết chóc bi thương đến với bà con mình. Vì thế tôi nghĩ tới sự hồi sinh trên mảnh đất này mà lao vào công việc; quên đi tất cả”...

Phạm Minh Thư lặng lẽ, âm thầm tự làm nhiệm vụ không phải phận sự của mình. Anh mày mò, nghiên cứu và học tập đồng đội cách gỡ các loại mìn, bom, đạn của giặc. Trong suốt hơn 13 năm, anh giấu gia đình, vợ con, tranh thủ ngoài giờ hành chính và các ngày lễ, tết, kiên trì, dũng cảm, vượt qua chồng chất khó khăn, nguy hiểm, đối mặt với cái chết từng giờ, từng phút, đào tìm trong gốc cây, bụi cỏ, đống gạch đổ nát được gần 18 nghìn quả bom, mìn các loại; giải phóng hàng trăm héc-ta đất sản xuất. Tiếng lành đồn xa, Phạm Minh Thư đã được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng nhất và phong tặng danh hiệu: “Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân” trong thời kỳ đổi mới.

Cuộc sống thời mở cửa với những toan tính làm ăn đa dạng, phức tạp; chuyện cơm áo, gạo tiền tưởng chừng đã ngự trị đạo đức, làm nhạt nhoà đi tất cả. Nhưng hoàn toàn sai lầm, nếu ai tin theo điều đó. Trong xã hội ta hiện nay, những phẩm chất cao đẹp, những tấm gương chói ngời vẫn xuất hiện ngày càng nhiều. Ông Đặng Đình Bích ngót 80 tuổi, cán bộ quân đội nghỉ hưu. Vợ ông mất đã lâu. Các con đều có gia đình riêng. Ông sống độc thân, lại đau yếu luôn nên cần một người giúp việc. Bà Thân, ở quê ra, vợ một thương binh đã mất, làm “ô sin” cho ông. Cảm thông rất mực với người vợ của đồng đội, ông Bích đã thảo một hợp đồng lao động gồm 5 điểm; rồi vạch ra “Ba biện pháp xoá nợ - Hai thế mạnh giảm nghèo”; rồi “Những điều không có trong hợp đồng”... Tất cả như một bản thống kê các tiết mục và con số lạnh lùng, khô khan nhưng qua những câu chữ “tưng tửng”, khách quan của người viết lại toát lên giá trị nhân bản, thấm đẫm tình người giữa chủ nhà và người giúp việc. Chuyện nhỏ bé, riêng tư của một gia đình giữa ông Bích, bà Thân mà nói lên ý nghĩa lớn lao về đạo đức, về nhân cách ứng xử giữa người với người trong xã hội thời mở cửa. Lòng tốt vẫn là một điều thiêng liêng được tôn trọng. Chuyện đó đáng được gọi là “Chuyện cổ tích thời nay” (Nguyễn Phước).

Tuy nhiên, trong hơn 2.000 tác phẩm gửi về dự thi, số bài viết công phu, gây được ấn tượng sâu sắc, đọng lại ở người đọc chưa thật nhiều. Các tác giả thường say sưa kể tiểu sử, các chức vụ; liệt kê thành tích, công lao, quá trình hoạt động ở các chiến trường và nhân vật được khen thưởng. Do đó, bài hồi ký thiếu “chất văn”, trở nên công thức, khô khan, đơn điệu, nhàm chán, không sinh động. Cách viết còn “thật quá”, dẫn đến tự nhiên chủ nghĩa, thiếu sự chọn lọc chi tiết lắng đọng, tiêu biểu, điển hình. Ấy là chưa nói đến một số tác giả chỉ viết, dừng lại ở gương “Người tốt việc tốt”, hoặc viết ký báo chí, tuỳ bút, tạp văn pha trộn, chưa thể hiện rõ thể loại hồi ký trong tác phẩm của mình...

Những hạn chế trên là điều tất nhiên, không tránh khỏi. Bởi lẽ, rất nhiều tác giả dự thi tâm sự: Cả đời người chưa bao giờ cầm bút tập viết văn. Nhưng qua cuộc thi, những kỷ niệm sâu sắc cứ trỗi dậy, thôi thúc phải cầm bút viết bài. Các tác phẩm đã ghi lại những giờ phút không thể lãng quên; những mốc son chói lọi mà quân dân ta đã xây dựng nên bằng xương máu. Nó gắn chặt vào tâm thức của mỗi người dân yêu nước Việt Nam; khắc ghi mọi mất mát, khổ đau, hạnh phúc, tạo nên cội nguồn của sức mạnh và niềm vui chiến thắng. Đây là những tài sản có giá trị nhân văn sâu sắc, góp phần động viên, giáo dục truyền thống yêu nước và cách mạng cho thế hệ trẻ hôm nay và mai sau “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”.

Tổng kết cuộc thi viết “Mãi mãi sáng danh truyền thống Bộ đội Cụ Hồ”, Ban tổ chức đã quyết định: Trao 1 giải nhất, 3 giải nhì, 5 giải ba và 20 giải khuyến khích cho các tác phẩm và tác giả có tên sau:

• 1 giải nhất cho tác phẩm

• “Chiến công thầm lặng” (Nguyễn Văn Chiến - Kon Tum)

• 3 giải nhì cho các tác phẩm:

• “Chuyện cổ tích thời nay” (Nguyễn Phước - Hà Nội); “Anh Binh” (Nguyễn Ngọc Dậu - Phú Thọ); “Từ một học sinh trường Chu Văn An” (Đỗ Sâm - Hà Nội).

• 5 giải ba cho các tác phẩm:

• “ Hoa mai nở giữa rừng” (Nguyễn Ngọc Thường - Thái Bình): “Hồn Biển” (Song Anh - Cần Thơ): “Người con gái Tuy Hoà” (Ngô Sao Kim - Phú Yên); “Một con người gang thép” (Nguyễn Quốc Lập - Bắc Ninh); “Dưới tầm đạn cầu vồng” (Nguyễn Đăng Ngọc - Nghệ An).

• 20 giải khuyến khích cho các tác phẩm:

• “ Trồng cây, trồng người” (Trần Duy Đới - Thanh Hoá): “Dòng máu nghĩa tình” (Hồ Ngọc Diệp - Quảng Bình): “Tiếng sấm Long Bình” (Nguyễn Quốc Hoàn - Đồng Nai); “Hoa trinh nữ” (Nguyễn Thiện Minh - Quảng Trị); “Lợi “hạt tiêu” (Phạm Văn Sửu - Thái Bình); “Anh trai - quân tình nguyện” (Nguyễn Văn Tài- Nghệ An); “Thiểng giờ ở đâu?” (Lê Đình Vượng - Hải Dương); “ Huyền thoại về người dũng sĩ diệt Mỹ” (Trần Quang Trung - Hà Tây cũ); “Một mình chiến đấu với máy bay Mỹ” (Nguyễn Gia Phong - Quảng Ninh); “Chồng giả” (Hoàng Đăng Sinh - Thanh Hoá); “Những anh hùng liệt sĩ cầu Quảng Trị” (Nguyễn Văn Dũng - Hà Nội); “Quốc ca vang lên ở địa ngục Côn Đảo” (Xuân Sơn - Vĩnh Long); “Người thiếu nữ X'Tiêng” (Nguyễn Công Viễn -Thái Bình); “Hương” (Quốc Tăng - Hà Đông cũ); “Đánh ba trận thành anh hùng”(Lê Đăng Kháng - Đồng Nai); “Bà mẹ Gio Linh” (Đàm Lưu Hào - Bắc Ninh); “Giây phút quyết định” (Nguyễn Bá Sáu - Thanh Hoá); “Đội trưởng thiếu niên Xuân- Phiên - Hà” (Trương Kim Quy - Quảng Trị); “Kể chuyện Chín sáu hai” (Huỳnh Văn Hậu - Kiên Giang); “Lộ vòng cung” (Trần Trọng Trí - An Giang).

Các bài được giải và nhiều bài vào chung khảo trong cuộc thi viết “Mãi mãi sáng danh truyền thống “Bộ đội Cụ Hồ”, là tài liệu quý giúp ta hiểu về quá khứ oanh liệt của cha anh; nhận ra giá trị của cuộc sống hiện tại và hình dung một cách rõ nét về tương lai.

(Ban tổ chức cuộc thi “Mãi mãi sáng danh truyền thống Bộ đội Cụ Hồ”)

CHI PHAN