Im lặng trước dân có phải là một dạng vi phạm công vụ?

Im lặng không còn là cá biệt

Trong hoạt động quản lý nhà nước, trách nhiệm công vụ không chỉ được đo bằng những quyết định đã ban hành, mà còn thể hiện ở thái độ phục vụ nhân dân. Một trong những biểu hiện đáng lo ngại hiện nay là tình trạng có cơ quan công quyền “im lặng” hoặc giải quyết chậm trễ trước kiến nghị, phản ánh chính đáng của người dân. Sự im lặng ấy, chậm giải quyết ấy nếu kéo dài và không có lý do chính đáng, cần được nhìn nhận không đơn thuần là thiếu sót hành chính, mà có thể là một dạng vi phạm trách nhiệm công vụ.

Thực tế cho thấy, không ít vụ việc khiếu nại, tố cáo, kiến nghị của người dân gửi đến các cơ quan chức năng đã rơi vào tình trạng “không hồi âm”. Có những đơn thư kéo dài hàng tháng, thậm chí hàng năm, không nhận được phản hồi chính thức. Người dân buộc phải gửi đi gửi lại nhiều lần, hoặc tiếp tục kiến nghị lên cấp cao hơn. Điều này không chỉ gây bức xúc mà còn làm cho niềm tin của ngưòi dân vào bộ máy công quyền bị “hạn chế”.

Pháp luật hiện hành đã quy định khá rõ về trách nhiệm tiếp nhận, xử lý và trả lời kiến nghị của công dân. Các luật liên quan đến khiếu nại, tố cáo, tiếp công dân đều yêu cầu cơ quan có thẩm quyền phải trả lời trong thời hạn nhất định, kể cả trong trường hợp không đủ điều kiện giải quyết cũng phải có văn bản hướng dẫn hoặc thông báo. Như vậy, việc không trả lời, hoặc cố tình kéo dài thời gian trả lời, về bản chất là không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ pháp lý đã được quy định.

Vậy vì sao tình trạng “im lặng trước dân” vẫn diễn ra?

Một nguyên nhân dễ nhận thấy là tâm lý né tránh trách nhiệm. Nhiều vụ việc có tính chất phức tạp, liên quan đến sai phạm trong quản lý đất đai, đầu tư, giải phóng mặt bằng... khiến một số cán bộ e ngại va chạm, dẫn đến lựa chọn cách “không trả lời để khỏi phải trả lời”. Sự im lặng trong trường hợp này không phải là vô tình, mà là một cách trì hoãn, thậm chí là né tránh nghĩa vụ công vụ khi không thực hiện hoặc chậm thực hiện các kết luận, chỉ đạo đã rõ ràng.

Từ chậm trả lời đến trì hoãn trách nhiệm

Điển hình như phản ánh của ông Đặng Hùng Thắng - đại diện Công ty TNHH Cơ khí Thắng Lợi, cùng một số doanh nghiệp đang hoạt động tại Cảng nội địa Phú Thái (Hải Phòng). Theo đó, ngày 18-4-2025, một đoàn công tác của chính quyền địa phương đã tiến hành thu hồi/giải tỏa diện tích 12.404m² đất mà các doanh nghiệp đang sử dụng... Sau đó, diện tích này được bàn giao cho cơ quan quản lý đất đai và tiếp tục giao cho một doanh nghiệp khác (Công ty Thế Anh). Điều đáng nói là sau thời điểm thu hồi, một hệ thống rào chắn bằng khung thép quy mô lớn đã được Công ty Thế Anh dựng lên, chắn ngang tuyến đường giao thông nội bộ - vốn do Cảng Phú Thái đầu tư và đã được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận. Không dừng lại ở đó, rào chắn còn lấn ra khu vực hành lang bảo vệ đê và bờ sông Kinh Môn. Hệ quả là hoạt động vận tải, bốc xếp hàng hóa tại cảng gần như bị tê liệt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp liên quan.

Đáng chú ý, trong văn bản trả lời kiến nghị vào tháng 12-2025, chính quyền địa phương đã xác định việc đặt khung thép tại khu vực hành lang bảo vệ đê của Công ty Thế Anh là chưa được phép và yêu cầu phải tháo dỡ. Không chỉ dừng lại ở đó, trước những kiến nghị kéo dài của doanh nghiệp, Văn phòng Chính phủ cũng đã có văn bản truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng, yêu cầu xem xét, xử lý, tháo gỡ rào chắn gây cản trở hoạt động sản xuất, kinh doanh. Thế nhưng, theo phản ánh, đến nay công trình này vẫn tồn tại, không bị tháo dỡ.

Vấn đề đặt ra ở đây không còn đơn thuần là việc “chậm trả lời”, mà là sự chậm trễ trong thực thi trách nhiệm sau khi đã có kết luận và chỉ đạo rõ ràng. Khi vi phạm đã được chỉ ra, yêu cầu khắc phục đã có, thậm chí có cả chỉ đạo từ cấp Trung ương, nhưng vẫn không được thực hiện dứt điểm, thì sự “im lặng” lúc này mang một ý nghĩa khác: đó là sự trì hoãn trách nhiệm công vụ.

Không chỉ dừng lại ở một vụ việc cụ thể, tình trạng chậm hồi âm, chậm thực thi trách nhiệm công vụ còn được phản ánh trong nhiều vụ việc khác mà Báo CCB Việt Nam đã theo dõi.

Đơn cử như vụ việc thi hành án liên quan đến Công ty TNHH Bình Minh tại TP. Hải Phòng. Theo phản ánh của bạn đọc và các bài viết đã đăng tải, mặc dù bản án kinh tế đã có hiệu lực pháp luật từ năm 2011, nhưng suốt gần 15 năm vẫn chưa được tổ chức thi hành dứt điểm.

Đáng chú ý, sau khi Báo CCB Việt Nam có văn bản kiến nghị, Cục Quản lý Thi hành án dân sự - Bộ Tư pháp đã có công văn yêu cầu cơ quan THADS TP. Hải Phòng kiểm tra, làm rõ và thông tin kết quả xử lý.

Không chỉ vậy, vụ việc còn thu hút sự quan tâm, giám sát của các cơ quan Trung ương như Viện KSND tối cao và chính quyền địa phương.

Tuy nhiên, việc hồi âm, cung cấp thông tin và tổ chức thi hành án vẫn diễn ra chậm chạp, chưa đáp ứng yêu cầu đặt ra. Một bản án đã có hiệu lực pháp luật nhưng kéo dài gần 15 năm không được thi hành dứt điểm không chỉ là câu chuyện riêng của một doanh nghiệp, mà còn đặt ra dấu hỏi lớn về trách nhiệm của chấp hành viên và hiệu quả hoạt động của cơ quan thi hành án dân sự địa phương.

Điểm đáng suy ngẫm là, trong những vụ việc nêu trên, không phải không có chỉ đạo, không phải không có cơ sở pháp lý, mà là sự chậm trễ trong tổ chức thực hiện. Khi cơ quan quản lý cấp trên đã yêu cầu làm rõ, báo chí đã nhiều lần lên tiếng, người dân, doanh nghiệp đã kiên trì kiến nghị, nhưng kết quả vẫn chưa chuyển biến rõ rệt, thì sự “im lặng” lúc này không còn mang tính thụ động, mà trở thành biểu hiện của sự trì hoãn trách nhiệm công vụ có hệ thống.

Không riêng Hải Phòng, thực tế ở nhiều địa phương cũng cho thấy tình trạng tương tự. Có những vụ việc người dân gửi đơn tố cáo, kiến nghị suốt nhiều năm nhưng không được giải quyết dứt điểm. Như trường hợp của ông Lê Công Hồng, 71 tuổi, thương binh hạng 2/4, cùng vợ là bà Bùi Thị Tâm, 67 tuổi, cùng trú tại 243 Nguyễn Hữu Cầu, phường Đồ Sơn, TP Hải Phòng đã nhiều lần gửi đơn về việc bị hành hung, phá hoại tài sản, song vụ việc kéo dài qua nhiều năm vẫn chưa được xử lý thấu đáo, buộc người dân tiếp tục kêu cứu tới các cơ quan chức năng.

Ở lĩnh vực thi hành án, tình trạng chậm trễ cũng không phải cá biệt. Có những vụ việc thi hành án kéo dài khiến tài sản bị thất thoát, quyền lợi của các bên liên quan bị ảnh hưởng nghiêm trọng, cho thấy những bất cập trong tổ chức thực thi pháp luật ở một số nơi.

Những dẫn chứng này cho thấy một thực tế đáng lo ngại: khoảng cách giữa “chỉ đạo” và “hành động” vẫn còn tồn tại, và chính khoảng cách đó đã làm giảm hiệu lực của pháp luật, giảm niềm tin của người dân và doanh nghiệp vào hệ thống công quyền.

Siết kỷ cương, không để “có chỉ đạo nhưng không chuyển động”

Ở góc độ quản lý nhà nước, đây là điều không thể xem nhẹ. Bởi lẽ, mỗi sự chậm trễ như vậy không chỉ gây thiệt hại trực tiếp cho doanh nghiệp, cho người dân mà còn tạo ra tiền lệ không tốt trong việc chấp hành kỷ luật, kỷ cương hành chính. Nếu không được xử lý nghiêm, tình trạng “có chỉ đạo nhưng không chuyển động” sẽ làm suy giảm hiệu lực quản lý nhà nước và niềm tin của xã hội.

Bên cạnh đó, cũng không thể phủ nhận tồn tại của cơ chế phối hợp chưa hiệu quả giữa các cơ quan. Có những vụ việc liên quan đến nhiều đơn vị, dẫn đến tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, mỗi nơi chờ một nơi khác, cuối cùng người dân vẫn không nhận được câu trả lời rõ ràng. Tuy nhiên, dù nguyên nhân là gì, thì người chịu thiệt thòi cuối cùng vẫn là người dân, doanh nghiệp.

Đáng lo ngại hơn, sự im lặng kéo dài có thể tạo ra một hệ lụy nguy hiểm: biến những bức xúc đơn lẻ thành điểm nóng xã hội. Khi quyền lợi chính đáng không được lắng nghe, người dân có thể tìm đến những hình thức phản ứng khác, phức tạp hơn, gây mất ổn định trật tự. Thực tế đã chứng minh, nhiều vụ việc trở nên căng thẳng không phải vì nội dung ban đầu quá nghiêm trọng, mà vì quá trình xử lý thiếu minh bạch, thiếu đối thoại.

Ở góc độ đạo lý, cán bộ, công chức là người “được giao quyền lực để phục vụ nhân dân”. Sự im lặng trước dân vì thế không chỉ là thiếu sót về quy trình, mà còn là sự thiếu trách nhiệm về đạo đức công vụ. Một chính quyền kiến tạo, liêm chính không thể chấp nhận thái độ thờ ơ, vô cảm trước những vấn đề mà người dân đang gặp phải.

Từ góc độ pháp lý, cần nhìn nhận rõ: không trả lời dân đúng hạn là hành vi vi phạm nghĩa vụ công vụ. Tùy theo mức độ, có thể bị xem xét trách nhiệm hành chính, thậm chí là kỷ luật. Tuy nhiên, trên thực tế, việc xử lý các trường hợp này vẫn chưa thực sự nghiêm. Chính sự thiếu chế tài đủ mạnh đã khiến tình trạng “im lặng” vẫn có đất tồn tại.

Để khắc phục, trước hết cần siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính. Mỗi cơ quan, đơn vị phải xác định rõ trách nhiệm cá nhân trong việc tiếp nhận, trả lời và giải quyết kiến nghị, phản ánh của người dân của doanh nghiệp. Không thể để tình trạng “đơn thư đi vòng quanh”, phản ánh, kiến nghị mãi mà không ai chịu trách nhiệm cuối cùng.

Cùng với đó, cần tăng cường công khai, minh bạch trong xử lý đơn thư. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, công khai tiến độ giải quyết trên các cổng thông tin điện tử sẽ giúp người dân giám sát, đồng thời tạo áp lực buộc các cơ quan phải thực hiện đúng trách nhiệm.

Một giải pháp quan trọng khác là phát huy vai trò giám sát của các tổ chức chính trị - xã hội, trong đó có Hội CCB các cấp. Với uy tín và tinh thần trách nhiệm, CCB có thể tham gia phản biện, giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo tại cơ sở, góp phần bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân.

Cuối cùng, cần nhấn mạnh rằng: đối thoại là chìa khóa để tháo gỡ mâu thuẫn. Thay vì im lặng, các cơ quan chức năng cần chủ động gặp gỡ, trao đổi, giải thích rõ ràng cho người dân. Ngay cả khi chưa thể giải quyết ngay, một câu trả lời minh bạch, có trách nhiệm vẫn có giá trị hơn rất nhiều so với sự im lặng kéo dài.

Một nền hành chính hiện đại không thể vận hành bằng sự né tránh. Mỗi cán bộ, công chức cần nhận thức rõ rằng: im lặng trước dân, trước kiến nghị của doanh nghiệp... không phải là giải pháp, mà là biểu hiện của sự yếu kém trong thực thi công vụ. Và nếu không được chấn chỉnh kịp thời, sự im lặng ấy sẽ trở thành rào cản lớn nhất giữa chính quyền và nhân dân.