Hiểm họa một cuộc động binh

Đây là lần đầu tiên Hiệp định phòng thủ chung Mecca được kích hoạt kể từ khi nó được ký kết hồi tháng 8-2026. Viết trên mạng xã hội X, Bộ trưởng Quốc phòng Saudi Arabia - Khalid bin Salman tuyên bố các biện pháp răn đe tập thể trong khuôn khổ liên minh được kích hoạt nhằm đáp trả các cuộc tấn công cũng như nhắm vào tất cả những bên chịu trách nhiệm về các vụ việc này.

Tháng 7-2026, nội chiến ở Yemen bùng phát trở lại với việc lực lượng Houthi liên tục tấn công để mở rộng phạm vi kiểm soát. Là bên hậu thuẫn cho chính phủ Yemen được quốc tế công nhận, Saudi Arabia tích cực trợ giúp quân chính phủ mở các cuộc phản công nhằm giành lại các vùng lãnh thổ đang bị Houthi kiểm soát, trong đó có những khu vực đã nằm dưới sự kiểm soát của lực lượng này hơn một thập kỷ qua.

Để trả đũa, lực lượng Houthi đã bắn tên lửa vào các thành phố, cơ sở hạ tầng dầu khí và tàu thuyền của Saudi Arabia. Ngoài các vụ tập kích nhằm vào cơ sở của Saudi Aramco, sân bay và các địa điểm quân sự, Houthi còn tìm cách tấn công các địa điểm linh thiêng là thánh địa Mecca và Medina ở Saudi Arabia. Không những thế, Houthi còn tiến hành phong tỏa hàng hải đối với Riyadh và nhắm mục tiêu vào các tàu của Saudi Arabia trên Biển Đỏ. Xung đột đã không còn trong lãnh thổ Yemen mà lan sang Saudi Arabia và Biển Đỏ.

An ninh của Saudia Arabia bị xâm phạm đã đặt ra thách thức với Hiệp định phòng thủ chung Mecca mà Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đã ký kết. Theo đó, một cuộc tấn công vào bất cứ thành viên nào của Hiệp định sẽ được coi như tấn công vào liên minh và các nước thành viên có nghĩa vụ hỗ trợ bên bị tấn công theo hình thức mà họ cho là cần thiết, kể cả lực lượng vũ trang. Giờ chính là thời điểm để khẳng định sức mạnh của những lời cam kết trên.

Trong tuyên bố chung sau cuộc họp khẩn cấp tại Riyadh, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đã phản đối mạnh mẽ các cuộc tấn công hay mối đe dọa nhằm vào an ninh và toàn vẹn lãnh thổ của Saudi Arabia. Các thành viên Hiệp định Mecca đã đưa ra 3 quyết định quan trọng về mặt triển khai. Thứ nhất, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ sẽ nhanh chóng triển khai các đơn vị quân sự, khí tài phòng thủ chuyên dụng, hệ thống phòng không và các phương tiện tình báo tới những khu vực quân sự được chỉ định tại Saudi Arabia. Thứ hai, thành lập Ban Thư ký thường trực của liên minh tại Riyadh, do Tổng Thư ký - cựu tướng quân đội Pakistan - Nauman Mahmood đứng đầu, nhằm điều phối các hoạt động chung về chỉ huy, kiểm soát, thông tin liên lạc và chia sẻ thông tin tình báo. Thứ ba, tích hợp ngay lập tức hệ thống radar, các module tác chiến chống máy bay không người lái (UAV) và mạng lưới cảnh báo sớm khắp khu vực Vịnh Arab, các vùng ven Biển Đỏ và không phận Saudi Arabia.

Từ tuyên bố chính trị, Hiệp định phòng thủ chung Mecca đã trở thành một biện pháp răn đe cụ thể. Với sự hậu thuẫn của quân đội Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan, Saudi Arabia có thể yên tâm hơn khi đối phó những cuộc tấn công của lực lượng Houthi, nhất là trong bối cảnh người bảo đảm an ninh chính cho Riyadh là Mỹ đang quá tải khi phải căng sức đối phó với các cuộc tấn công trả đũa của Iran.

Tuy nhiên, một cuộc động binh chung giữa Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan chống lại Houthi có thể dẫn đến những tác động khó lường. Trước hết, nó có thể kéo Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan vào cuộc nội chiến phức tạp và kéo dài ở Yemen. Dù chỉ được coi là lực lượng nổi dậy nhưng chính Houthi lại là thế lực đang chiếm ưu thế ở Yemen mà việc đánh bại nó không phải là điều dễ dàng.

Còn nhớ năm 2015, sau khi lực lượng Houthi chiếm giữ thủ đô Sanaa và buộc chính phủ Yemen được quốc tế công nhận phải rời khỏi đây, Saudi Arabia đã dẫn đầu một liên minh quân sự nhằm khôi phục chính quyền ở Yemen. Nhưng sau nhiều năm không thể đánh bại được Houthi, Riyadh đã phải chấp nhận thỏa thuận ngừng bắn do Liên hợp quốc làm trung gian vào năm 2022.

Thêm vào đó, đứng đằng sau hậu thuẫn Houthi chính là Iran, đối thủ cạnh tranh với Saudia Arabia nhằm giành vị thế dẫn dắt thế giới Hồi giáo và Trung Đông. Saudi Arabia là trung tâm của người Hồi giáo dòng Sunni, còn Iran là quốc gia Hồi giáo dòng Shiite lớn nhất. Chắc Iran cũng như Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan không muốn Yemen trở thành chiến trường đối đầu và cạnh tranh ảnh hưởng với nhau.

Đã hơn một thập kỷ qua, xung đột ở Yemen không chỉ là cuộc nội chiến mà đã trở thành cuộc chiến tranh ủy nhiệm với những hậu quả nghiêm trọng, cơ sở hạ tầng bị tàn phá nghiêm trọng, hàng trăm nghìn người thương vong và phần lớn dân số phải sống nhờ viện trợ quốc tế. Bất cứ sự gia tăng bao lực nào ở Yemen cũng khiến tình hình khu vực Vùng Vịnh và Trung Đông, vốn đã phức tạp bởi xung đột Israel - Palestine, Mỹ - Iran, sẽ càng nóng bỏng hơn.