TỈNH NGHỆ AN: Cần làm rõ bất thường trong việc an táng hài cốt tại Nghĩa trang liệt sĩ thành phố Vinh

426 phần mộ và cách an táng bất thường

Nghĩa trang liệt sĩ TP. Vinh hiện nằm trên địa bàn phường Vinh Hưng, tỉnh Nghệ An, là nơi an nghỉ của hơn 1.200 liệt sĩ. Trong số này có khoảng 920 phần mộ đã xác định được danh tính và 280 phần mộ chưa xác định được thông tin.

Tháng 6-2026, nghĩa trang được phê duyệt dự án sửa chữa, nâng cấp với tổng mức đầu tư 26,5 tỷ đồng, chia thành hai giai đoạn. Giai đoạn 1 tập trung sửa chữa khoảng 1.200 phần mộ, trong đó có các hạng mục như tạo ô thông thiên, bổ sung đất bazan và trồng cỏ.

Trong quá trình triển khai việc chỉnh trang, thân nhân các liệt sĩ đã phản ứng vì họ không được thông báo. Họ lo sợ bị nhầm lẫn, xê dịch hài cốt nếu không có sự chứng kiến, giám sát của gia đình.

Nhưng vấn đề khiến thân nhân liệt sĩ đặc biệt bức xúc lại nằm ở một phát hiện khác. Đã có 426 phần mộ được cắt nắp. Nhưng thay vì các ngôi mộ được đào hố, xây quách âm xuống đất rồi mới an táng hài cốt, thì các tiểu hài cốt được đặt trực tiếp trên mặt đất, sau đó xây gạch xung quanh và đậy nắp bê-tông lên phía trên. Tất cả 426 phần mộ đều an táng dương, chứ không phải một trường hợp riêng lẻ.

Như vậy, việc an táng bằng cách đặt hài cốt trên nền đất đã tồn tại từ trước. Nhưng đây là phương thức an táng được thiết kế và phê duyệt ngay từ đầu, hay là kết quả của quá trình thi công không đúng thiết kế?

Trước phản ứng quyết liệt của thân nhân liệt sĩ, Uỷ ban nhân dân phường Trường Vinh đã chỉ đạo tạm dừng việc sửa chữa để rà soát quá trình triển khai và tổ chức lấy ý kiến thân nhân liệt sĩ.

Hồ sơ ở đâu, trách nhiệm thuộc về ai?

Để tìm câu trả lời, phóng viên đã liên hệ với các cơ quan có chức năng quản lý, chăm sóc Nghĩa trang liệt sĩ TP. Vinh. Tuy nhiên, ông Võ Văn Quế - Trưởng ban quản lý Nghĩa trang TP. Vinh (Nghệ An) cho chúng tôi biết: Vì không có hồ sơ, nên không biết đơn vị nào và thời gian thi công, an táng các liệt sĩ tại Nghĩa trang TP. Vinh. Tại Phòng Người có công, Sở Nội Vụ Nghệ An, chúng tôi cũng được trả lời: Không có hồ sơ về việc an táng liệt sĩ tại nghĩa trang này. Tương tự, Uỷ ban nhân dân phường Trường Vinh cũng không có hồ sơ liên quan. Trong cuộc họp giao ban báo chí 6 tháng đầu năm 2026, đại diện Sở Nội vụ Nghệ An đã trả lời Báo CCB Việt Nam: “Tỉnh Nghệ An chưa ban hành quy chuẩn về mộ liệt sĩ...”. Như vậy, hiện không có đầy đủ hồ sơ, tài liệu để xác định cụ thể thời điểm và quá trình an táng hơn 1.200 phần mộ tại đây.

Sự “thất lạc” hồ sơ khiến các câu hỏi quan trọng chưa có lời giải đáp: Các phần mộ được an táng tập trung từ thời điểm nào? Đơn vị nào lập thiết kế? Đơn vị nào thi công? Phương án đặt hài cốt dương trên mặt đất là thiết kế ban đầu, hay thi công không tuân theo thiết kế? Nếu thi công không tuân theo thiết kế là an táng âm dưới nền đất, thì tại sao vẫn được nghiệm thu?

Cần phải làm rõ vấn đề thiết kế, thi công, giám sát và nghiệm thu các phần mộ liệt sĩ trong quá khứ đã được thực hiện ra sao.

Không thể chỉ giải quyết “phần ngọn”

An táng hài cốt liệt sĩ là công việc đặc biệt, không chỉ liên quan đến yêu cầu kỹ thuật xây dựng mà còn gắn với truyền thống đạo lý, văn hóa và sự tri ân của xã hội đối với những người đã hy sinh vì đất nước. Bởi vậy, mọi hoạt động xây dựng, sửa chữa, cải tạo Nghĩa trang liệt sĩ đều cần được thực hiện với sự cẩn trọng cao nhất, từ khâu khảo sát, thiết kế, thi công đến giám sát, nghiệm thu và lưu trữ hồ sơ.

Việc an táng hài cốt trên nền đất rồi xây gạch, đậy nắp bê-tông phía trên khác biệt rất lớn về yêu cầu kỹ thuật và chi phí thi công so với cách an táng đào hố, xây quách và đặt hài cốt âm dưới nền đất.

Đặc biệt, việc hài cốt được đặt dương trên mặt đất còn đặt ra câu hỏi về khả năng bảo quản lâu dài trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, nắng nóng, mưa lớn, ngập lụt. Những vấn đề này càng cần được đánh giá nghiêm túc khi đối tượng được bảo quản ở đây là hài cốt của những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Nếu cho rằng hồ sơ đã thất lạc vì thời gian, thì những lá quốc kỳ phủ hài cốt trong các phần mộ vẫn còn nguyên vẹn khi cắt nắp mộ, là một chi tiết để đối chiếu, tham khảo.

Việc tạm dừng thi công để rà soát và lấy ý kiến thân nhân liệt sĩ là cần thiết. Nhưng cần phải sớm đưa hài cốt xuống lòng đất đúng với phong tục, tập quán của người Việt. Đồng thời phải tìm ra câu trả lời: Đơn vị thiết kế hay thi công để các hài cốt liệt sĩ nằm dương trên mặt đất suốt thời gian qua. Phải xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị, cá nhân ở từng giai đoạn nếu có sai sót xảy ra. Đây không chỉ là vấn đề pháp lý, hay trách nhiệm quản lý nhà nước, mà còn là vấn đề của đạo lý và lương tâm.

Hơn 1.200 phần mộ tại một Nghĩa trang liệt sĩ, không phải là những công trình xây dựng thông thường. Mỗi phần mộ là nơi an nghỉ của một con người đã hy sinh, phía sau mỗi cái tên là một gia đình, một quê hương và một phần lịch sử của đất nước. Sự tri ân không thể chỉ dừng ở một công trình khang trang bên ngoài, mà phải bảo đảm nơi an nghỉ của các liệt sĩ được chăm sóc, gìn giữ một cách đúng đắn, chu đáo và xứng đáng với sự hy sinh của họ.