Bản án có hiệu lực gần 15 năm - Vì sao vẫn chưa được thi hành?

        Bài 1: Hành trình đi đòi công lý của doanh nghiệp từng là “đối tác tin cậy”

Gần 15 năm trôi qua kể từ khi bản án có hiệu lực pháp luật, một doanh nghiệp CCB ở Hải Phòng vẫn miệt mài gõ cửa các cơ quan chức năng để đòi lại quyền lợi hợp pháp theo phán quyết của tòa án. Hành trình đi tìm công lý ấy không chỉ cho thấy những bất cập trong công tác thi hành án dân sự mà còn đặt ra câu hỏi: Vì sao một bản án đã có hiệu lực gần 15 năm vẫn “nằm trên giấy”?

Từ hợp đồng hợp tác đến vụ kiện kéo dài

Năm 2009, Công ty TNHH Bình Minh (xã An Thắng, huyện An Lão, TP. Hải Phòng cũ - nay là Thôn Xuân Sơn, xã An Lão, TP. Hải Phòng) do CCB Nguyễn Văn Út làm Giám đốc và Công ty cổ phần Ánh Bình Minh (địa chỉ tại xã An Tiến, huyện An Lão cũ) do ông Nguyễn Thế Nguyên làm Giám đốc ký Hợp đồng giao khoán làm dịch vụ thuê đất số 01/BM-HĐ. Hai bên thỏa thuận: Công ty cổ phần Ánh Bình Minh (sau đây gọi tắt là Công ty Ánh Bình Minh) đồng ý nhượng phần đất nông nghiệp liền kề mà công ty đang thuê với tổng diện tích 30.000m² nằm ven Quốc lộ 10 thuộc thôn Khúc Giản, xã An Tiến (cũ) cho Công ty TNHH Bình Minh (sau đây gọi tắt là Công ty Bình Minh) với giá 9 tỷ đồng; thời hạn thực hiện hợp đồng là 4 tháng. Sau đó, Công ty Bình Minh đã giao 2,175 tỷ đồng tiền cọc, nhưng Công ty Ánh Bình Minh vẫn không thực hiện hợp đồng.

Quá trình hai bên thương thảo, nhiều lần ra hạn thực hiện hợp đồng, nhưng cuối cùng Công ty Ánh Bình Minh vẫn bội ước, và sau nhiều lần bị hối thúc họ đã thanh toán trả lại cho Công ty Bình Minh 500 triệu đồng - số tiền còn lại thì như “bóng chim tăm cá”.

Không chấp nhận sự im lặng và thiếu trách nhiệm đó, Công ty Bình Minh đã khởi kiện ra tòa. Ngày 26-12-2011, Tòa án nhân dân (TAND) TP. Hải Phòng tuyên Bản án số 12/2011/KDTM-PT, buộc bên vi phạm hợp đồng phải thanh toán cho Công ty Bình Minh số tiền gần 1,9 tỷ đồng (bao gồm tiền gốc 1,64 tỷ đồng và tiền bồi thường thiệt hại là 226.193.400 đồng) và lãi suất ngân hàng tính đến thời điểm thi hành án mà bên bị thi hành án chậm thanh toán. Bản án có hiệu lực pháp luật ngay sau khi tuyên, nhưng suốt gần 15 năm qua, quyền lợi hợp pháp của bên thắng kiện vẫn chưa được đảm bảo.

Những lá đơn kiến nghị, những lần đi lại gõ cửa các cơ quan chức năng dường như trở thành “nếp sống” của lãnh đạo Công ty Bình Minh. Trong tâm khảm họ, đó không chỉ là câu chuyện đòi tiền - mà là hành trình khẳng định lẽ phải, bảo vệ niềm tin vào công lý.

Nhiều ý kiến cho rằng, dù “bản án có hiệu lực nhưng không thi hành được” - nghịch lý đáng suy ngẫm đặt ra cho nhiều cơ quan chức năng ở Hải Phòng.

Cụ thể, sau khi bản án có hiệu lực, Công ty Bình Minh đã nhiều lần gửi đơn yêu cầu Chi cục Thi hành án dân sự địa phương tổ chức thi hành. Tuy nhiên, đến nay, việc thi hành án vẫn “dậm chân tại chỗ”. Phía cơ quan thi hành án cho rằng bên phải thi hành “không có tài sản” thi hành án..., dẫn đến tình trạng kéo dài không thời hạn.

Thực tế, thời gian qua Công ty Bình Minh đã cung cấp cho cơ quan thi hành án hàng loạt chứng cứ về tài sản, hoạt động kinh doanh, thậm chí cả địa chỉ cụ thể nơi bên phải thi hành đang hoạt động, thụ hưởng. Thế nhưng, các biện pháp xác minh, cưỡng chế để thu hồi tài sản cho bên được thi hành án vẫn chỉ là “bóng chim tăm cá”. Mỗi năm, doanh nghiệp lại nhận được các phản hồi từ Thi hành án với điệp khúc: Công ty Ánh Bình Minh... “không có điều kiện thi hành án”!

Một cán bộ từng công tác trong ngành Thi hành án thẳng thắn cho rằng: “Khi bản án có hiệu lực pháp luật, việc thi hành không chỉ là quyền của người được thi hành, mà còn là trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật. Để một bản án “lơ lửng” suốt gần 15 năm là điều không thể chấp nhận được”.

Không chỉ Công ty Bình Minh, mà nhiều trường hợp khác trên cả nước cũng đang chịu chung tình cảnh “án có hiệu lực nhưng không thi hành được”. Đây là biểu hiện rõ ràng của sự yếu kém trong công tác tổ chức thi hành án, làm giảm niềm tin của người dân và doanh nghiệp vào tính nghiêm minh của pháp luật.

Cần một động thái kiên quyết để bảo vệ tính nghiêm minh của pháp luật

Hơn một thập kỷ qua, CCB Nguyễn Văn Út - Giám đốc Công ty Bình Minh vẫn kiên trì theo đuổi vụ việc. Ông chia sẻ: “Nếu bản án được thi hành từ những năm đầu, số tiền ấy đã giúp chúng tôi duy trì sản xuất, giữ việc làm cho người lao động. Đằng này, mọi thứ bị đình trệ, doanh nghiệp gần như “mệt mỏi” vì phải gánh thêm nhiều khoản chi phí vô ích”.

Không chỉ thiệt hại về kinh tế, sự chậm trễ trong thi hành án còn tạo ra cảm giác bất an trong xã hội. Một bản án có hiệu lực nhưng không được thực thi làm xói mòn niềm tin của người dân vào công lý. Đối với giới doanh nghiệp, đây là tín hiệu đáng lo: Nếu không bảo đảm được quyền lợi sau phán quyết của tòa, ai còn dám mạnh dạn khởi kiện để bảo vệ mình?

Trong các văn bản gửi cơ quan chức năng, Công ty Bình Minh khẳng định không yêu cầu ưu tiên hay đặc cách, chỉ mong bản án được thi hành đúng quy định. “Chúng tôi tin vào pháp luật, nhưng sự không quyết liệt - kéo dài của các cơ quan có trách nhiệm khiến niềm tin ấy bị thử thách từng ngày” - vị đại diện bày tỏ.

Một bản án có hiệu lực gần 15 năm mà vẫn chưa được thi hành là một dấu hỏi lớn đối với cơ quan thi hành án, cũng như đối với cơ chế bảo đảm thực thi pháp luật hiện nay. Dư luận có quyền đặt câu hỏi: Trách nhiệm thuộc về ai? Phải chăng vẫn còn “vùng xám” trong việc tổ chức thi hành án - nơi mà sự chần chừ, né tránh khiến người dân và doanh nghiệp chịu thiệt thòi?

Nhiều ý kiến cho rằng, đã đến lúc cần rà soát lại toàn bộ quy trình thi hành vụ án này. Cơ quan có thẩm quyền, đặc biệt là cấp quản lý thi hành án dân sự ở Trung ương, cần vào cuộc xem xét cụ thể, chỉ đạo xử lý dứt điểm. Không thể để một bản án có hiệu lực pháp luật suốt gần 15 năm vẫn bị “lơ lửng”, gây bức xúc và tạo tiền lệ xấu.

Bài 1 khép lại với câu hỏi lớn: Công lý ở đâu khi bản án đã có hiệu lực vẫn chưa được thi hành dứt điểm? Ai chịu trách nhiệm về sự chậm trễ kéo dài ấy và nguyên nhân tại sao?

Trong kỳ tới, chúng tôi sẽ đề cập:“Nhiều dấu hiệu bất thường trong tổ chức thi hành án - có hay không sự buông lỏng trách nhiệm?”.