VỤ ÁN “TRƯƠNG VUI VÀ CÁC ĐỒNG PHẠM”: Khi hồ sơ thế chấp trở thành tâm điểm tranh chấp

Từ thương vụ mua bán nhà đất đến phương án vay vốn

Để làm rõ nguồn gốc của hai hợp đồng thế chấp bảo đảm cho khoản vay 110 tỷ đồng tại Agribank Chi nhánh Sài Gòn, cần nhìn lại diễn biến liên quan đến nhà, đất số 4-6 Hồ Tùng Mậu (Quận 1, TP. Hồ Chí Minh) trước thời điểm các giao dịch tín dụng được xác lập.

Theo hồ sơ vụ án, ngày 5-12-2011, ông Trương Vui, khi đó là Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Upexim, ký Hợp đồng mua bán số 017522/HĐ-MBN chuyển nhượng nhà, đất số 4-6 Hồ Tùng Mậu cho Công ty Kim Cương Xanh với giá 280 tỷ đồng. Cơ quan điều tra xác định ngoài giá trị ghi trong hợp đồng, các bên còn có thỏa thuận riêng về một khoản tiền khác. Quá trình thực hiện giao dịch, Công ty Kim Cương Xanh đã thanh toán 120 tỷ đồng, trong đó một phần chuyển vào tài khoản cá nhân của ông Trương Vui và phần còn lại chuyển vào tài khoản Upexim.

 Kết luận điều tra số 131/C03-P13 ngày 13-11-2018 của Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an xác định ông Trương Vui đã chiếm đoạt 120 tỷ đồng của Công ty Kim Cương Xanh, đồng thời cho rằng việc ký hợp đồng chuyển nhượng được thực hiện trên cơ sở các tài liệu nội bộ của Upexim có dấu hiệu không phản ánh đúng ý chí của doanh nghiệp.

Ngày 26-4-2012, do Công ty Kim Cương Xanh không tiếp tục thực hiện nghĩa vụ thanh toán, các bên lập Hợp đồng số 006475/HĐ-MBNLV để hủy giao dịch mua bán. Theo hồ sơ điều tra, ngay sau đó ông Phùng Xuân Minh - đại diện Công ty Kim Cương Xanh, cùng ông Trương Vui làm việc với lãnh đạo Agribank Chi nhánh Sài Gòn và đề xuất sử dụng chính nhà, đất số 4-6 Hồ Tùng Mậu làm tài sản bảo đảm cho khoản vay 110 tỷ đồng. Theo phương án này, Upexim sử dụng một phần vốn vay, phần còn lại do Công ty Kim Cương Xanh sử dụng; sau 6 tháng, Kim Cương Xanh hoàn trả toàn bộ nợ gốc, lãi vay và khoản tiền này được tính vào nghĩa vụ thanh toán theo hợp đồng mua bán nhà, đất. Theo kết luận điều tra, Agribank Chi nhánh Sài Gòn đồng ý xem xét phương án nhằm thu hồi một phần khoản nợ quá hạn của Upexim và nhận nhà, đất số 4-6 Hồ Tùng Mậu làm tài sản bảo đảm.

Sau đó, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở đối với tài sản này được dùng để ký hai hợp đồng thế chấp bằng tài sản của bên thứ ba: Hợp đồng số 1600-LCP-201200285 ngày 8-5-2012 và Hợp đồng số 1600-LCP-201200354 ngày 28-5-2012, bảo đảm cho hai khoản vay của Công ty Minh Quân và Công ty Toàn Cầu với tổng số tiền giải ngân 110 tỷ đồng.

Quá trình hình thành hồ sơ vay vốn và hồ sơ thế chấp sau đó trở thành một trong những nội dung trọng tâm của vụ án. Tại Kết luận điều tra số 07/C46B-P10 ngày 16-7-2015, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an xác định ông Trương Vui chỉ đạo bà Trần Thị Trang Nhung - kế toán Upexim, lập hồ sơ vay vốn cho Công ty Minh Quân và Công ty Toàn Cầu; nhiều tài liệu như biên bản họp Hội đồng quản trị, báo cáo tài chính, phương án kinh doanh và một số chứng từ khác được xác định là hồ sơ khống.

Đối với hồ sơ thế chấp, cơ quan điều tra xác định hai biên bản họp Hội đồng quản trị Upexim ngày 10-4-2012 là căn cứ thể hiện việc thống nhất sử dụng nhà, đất số 4-6 Hồ Tùng Mậu để bảo đảm cho hai khoản vay, mỗi khoản 55 tỷ đồng. Ông Trương Vui khai đã ký các biên bản cùng ông Chu Ngọc Sơn; việc lấy chữ ký của các thành viên Hội đồng quản trị khác do ông Sơn thực hiện. Bà Nguyễn Ngọc Dung xác nhận chữ ký là của mình nhưng cho biết không biết nội dung văn bản; trong khi ông Nguyễn Thiên Thao khẳng định chữ ký mang tên mình không phải do ông ký và kết luận giám định cũng xác định chữ ký này không phải của ông Thao.

Sau khi vụ án được khởi tố, Công ty Kim Cương Xanh đã nộp lại 41,5 tỷ đồng; theo Bản án phúc thẩm số 929, khoản tiền này được giao cho Agribank Chi nhánh Sài Gòn để thu hồi một phần dư nợ. Đối với phần nghĩa vụ còn lại, Agribank khởi kiện Công ty Minh Quân và Công ty Toàn Cầu; đồng thời Upexim yêu cầu tuyên vô hiệu hai hợp đồng thế chấp và giải quyết các vấn đề liên quan đến tài sản bảo đảm.

Diễn biến trên cho thấy quá trình hình thành phương án vay vốn, lập hồ sơ tín dụng và ký kết hai hợp đồng thế chấp là trọng tâm của vụ án dân sự đang được Tòa án xem xét. Kết quả giải quyết sẽ là căn cứ xác định hiệu lực của các giao dịch bảo đảm cũng như trách nhiệm pháp lý của các tổ chức, cá nhân liên quan.

Tòa án dân sự cần làm rõ điều gì?

Theo Thông báo thụ lý của TAND Khu vực 1 TP Hồ Chí Minh, Agribank Chi nhánh Sài Gòn khởi kiện Công ty Minh Quân và Công ty Toàn Cầu, yêu cầu thực hiện nghĩa vụ trả nợ; nếu không thanh toán thì xử lý tài sản thế chấp để thu hồi khoản vay.

Ở chiều ngược lại, Upexim có yêu cầu độc lập đề nghị tuyên vô hiệu hai hợp đồng thế chấp, buộc Agribank Chi nhánh Sài Gòn hoàn trả bản chính Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở cùng các giấy tờ liên quan và bồi thường 234 tỷ đồng.

Như vậy, TAND Khu vực 1 TP Hồ Chí Minh sẽ phải giải quyết đồng thời ba nhóm quan hệ pháp lý: Nghĩa vụ trả nợ của Công ty Minh Quân và Công ty Toàn Cầu; hiệu lực của hai hợp đồng thế chấp tài sản thuộc Upexim; và yêu cầu bồi thường thiệt hại giữa Upexim với Agribank Chi nhánh Sài Gòn.

 Trước hết, Tòa án cần xác định số tiền thực tế đã được giải ngân, dòng tiền được sử dụng ra sao, nghĩa vụ trả nợ còn lại là bao nhiêu và khoản 41,5 tỷ đồng do Công ty Kim Cương Xanh nộp theo Bản án phúc thẩm số 929 được đối trừ vào khoản nợ trên cơ sở pháp lý nào.

Đối với Upexim, vấn đề cốt lõi là việc sử dụng nhà, đất số 4-6 Hồ Tùng Mậu để bảo đảm khoản vay của hai doanh nghiệp khác có được quyết định đúng thẩm quyền và đúng ý chí của pháp nhân hay không.

Theo tài liệu điều tra, hồ sơ vay vốn và hồ sơ thế chấp sử dụng nhiều tài liệu nội bộ của Upexim. Kết luận giám định xác định chữ ký mang tên thành viên Hội đồng quản trị Nguyễn Thiên Thao trên biên bản họp ngày 10-4-2012 không phải do ông Thao ký; bà Nguyễn Ngọc Dung xác nhận chữ ký là của mình nhưng khai không biết nội dung văn bản. Đây là những tình tiết cần được Tòa án đánh giá cùng toàn bộ tài liệu, lời khai và chứng cứ khác để xác định giá trị pháp lý của các nghị quyết, biên bản làm căn cứ ký kết hai hợp đồng thế chấp.

Từ đó, Tòa án cần làm rõ ai có thẩm quyền quyết định dùng tài sản của Upexim để bảo đảm cho khoản vay của pháp nhân khác; việc quyết định có được Hội đồng quản trị hoặc Đại hội đồng cổ đông thông qua theo Luật Doanh nghiệp, Điều lệ công ty và quy chế nội bộ hay không; đồng thời xem xét ảnh hưởng pháp lý của trường hợp chữ ký bị giả mạo hoặc người ký không biết nội dung văn bản đối với hiệu lực của quyết định nội bộ và giao dịch bảo đảm.

Một nội dung khác cũng cần được xem xét là trách nhiệm thẩm định của Agribank Chi nhánh Sài Gòn. Trước khi nhận tài sản thế chấp, ngân hàng đã kiểm tra thẩm quyền của người đại diện Upexim, tính hợp lệ của các biên bản Hội đồng quản trị, tình trạng pháp lý của tài sản và mục đích sử dụng vốn đến đâu; quy trình thẩm định có được thực hiện đầy đủ theo quy định hay không.

Việc hai hợp đồng thế chấp đã được công chứng và đăng ký giao dịch bảo đảm là yếu tố cần xem xét nhưng không đương nhiên đồng nghĩa giao dịch có hiệu lực nếu Tòa án xác định tồn tại khiếm khuyết về thẩm quyền, ý chí của pháp nhân hoặc các điều kiện có hiệu lực khác. Ngược lại, nếu Agribank chứng minh đã thực hiện đầy đủ quy trình thẩm định và giao dịch được xác lập hợp pháp thì quyền xử lý tài sản bảo đảm cũng cần được xem xét theo quy định.

Do đó, vụ án dân sự này phải được giải quyết trên cơ sở đánh giá độc lập toàn bộ chứng cứ. Việc Bản án phúc thẩm số 929 tiếp tục kê biên tài sản của Upexim không đồng nghĩa hiệu lực của hai hợp đồng thế chấp đã được mặc nhiên công nhận, bởi bản án hình sự cũng xác định quan hệ tín dụng và quan hệ thế chấp không thuộc phạm vi giải quyết của vụ án.

Kết quả giải quyết vụ án sẽ quyết định quyền thu hồi nợ của Agribank Chi nhánh Sài Gòn, nghĩa vụ của Công ty Minh Quân và Công ty Toàn Cầu, đồng thời làm rõ nhà, đất số 4-6 Hồ Tùng Mậu có đủ điều kiện pháp lý để tiếp tục bảo đảm cho khoản vay 110 tỷ đồng hay không. Liên quan đến vấn đề này, Báo CCB Việt Nam sẽ tiếp tục thông tin khi có tình tiết mới.