Những người sống cần làm cho đúng

Tại sao lại thế? Các liệt sĩ đã nằm đây hàng chục năm như thế! Nhưng câu hỏi lớn hơn nằm ở phía sau: Cách an táng này, theo bài báo “Cần làm rõ bất thường trong việc an táng hài cốt tại Nghĩa trang Liệt sĩ thành phố Vinh” đăng trên Báo Cựu Chiến binh Việt Nam số tháng 10 năm 2026, đã tồn tại từ trước, nghĩa là nó không do đợt sửa chữa lần này gây ra. Vậy đó là thiết kế được phê duyệt từ đầu, hay là kết quả của thi công sai thiết kế rồi vẫn được nghiệm thu? Không ai trả lời được, từ Ban quản lý nghĩa trang đến phòng Người có công thuộc Sở Nội vụ. Chính quyền địa phương cũng không. Tại một cuộc giao ban báo chí, đại diện Sở Nội vụ còn cho biết, Nghệ An chưa ban hành quy chuẩn về mộ liệt sĩ, điều này cũng cần kiểm chứng xem có đúng như Sở nói không? Nhưng giả sử sự thật không có quy chuẩn được ban hành bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền, thì hàng ngàn năm nay phong tục phổ biến của người Việt về an táng là gì, Sở có biết hay không?

Hơn 1.200 phần mộ, trong đó khoảng 920 mộ đã có danh tính và 280 mộ chưa xác định nằm đó mà không ai biết ai thiết kế, ai thi công, ai giám sát, ai nghiệm thu. Với một công trình bình thường, thiếu hồ sơ đã là lỗi quản lý. Với nơi yên nghỉ của những người đã hy sinh vì Tổ quốc, đó là sự thiếu trách nhiệm khó chấp nhận. Ở đây, chữ “thất lạc” không đủ để giải thích. Nó chỉ cho thấy khoảng trống trong chăm sóc, lưu trữ và trách nhiệm suốt nhiều năm.

Việc hài cốt đặt trên mặt đất như thế có đảm bảo theo thời gian? Có đúng phong tục của người Việt Nam? Cách an táng này khác hẳn cách đào hố, xây quách âm xuống đất cả về kỹ thuật lẫn chi phí. Câu hỏi này cần được các cơ quan chuyên môn đánh giá nghiêm túc, không thể để thân nhân tự suy đoán. Việc UBND phường tạm dừng thi công, rà soát và lấy ý kiến thân nhân là cần thiết, nhưng mới là bước đầu. Việc cần làm tiếp theo là sớm đưa hài cốt về an táng đúng phong tục của người Việt, trong sự chứng kiến của gia đình. Song song là truy xét đến cùng: Thiết kế, thi công, giám sát, nghiệm thu ở từng giai đoạn do ai chịu trách nhiệm. Nếu có sai sót thì phải xác định rõ người, rõ việc. Nếu không, cũng phải có kết luận công khai để thân nhân yên lòng. Còn một điều đáng suy nghĩ: Một công trình khang trang bên ngoài không thay được sự chu đáo bên trong. Tri ân, suy cho cùng, được thể hiện ở những chi tiết người ta không nhìn thấy: Một ngôi mộ được an táng tử tế, một bộ hồ sơ được lưu giữ đầy đủ. Những người nằm xuống đã trả giá bằng tất cả. Người còn sống chỉ cần làm cho đúng.