KIỂM SOÁT CHẶT CHẼ QUY HOẠCH – NGĂN CHẶN LỢI ÍCH NHÓM 

QUY HOẠCH PHẢI VÌ LỢI ÍCH CỘNG ĐỒNG

Quy hoạch đô thị là để phát triển đất nước, nâng cao chất lượng sống của nhân dân, chứ không phải để phục vụ lợi ích riêng của bất kỳ nhóm nào.

Mở đường, xây thêm cầu, phát triển giao thông, chống ùn tắc, chỉnh trang và nâng cấp đô thị là những việc cần thiết. Nhưng cần phân biệt rõ: giải tỏa để xây dựng công trình hạ tầng thiết yếu khác hoàn toàn với giải tỏa trên diện rộng để tạo quỹ đất cho các dự án bất động sản.

Không thể lấy danh nghĩa phát triển đô thị để mặc nhiên chấp nhận mọi phương án thu hồi đất, phá bỏ nhà cửa và xáo trộn cuộc sống của người dân.

HÀNG TRĂM NGHÌN TỶ ĐỒNG CÓ THỂ BỊ LÃNG PHÍ: AI CHỊU TRÁCH NHIỆM?

Theo những thông tin và đề xuất đang được đề cập, phương án quy hoạch đô thị hai bên sông Hồng trên phạm vi khoảng 40 km, từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, cùng nguy cơ phải di dời số lượng rất lớn hộ dân, đang đặt ra những vấn đề cần được làm rõ.

Đặc biệt, nếu phá bỏ hàng loạt nhà cửa, công trình đã được xây dựng kiên cố, trong đó có những công trình nằm trong các khu vực đã có quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500, thì riêng giá trị những tài sản bị phá bỏ đã có thể lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng theo các ước tính cần được kiểm chứng.

Đó là nguy cơ lãng phí một nguồn lực khổng lồ, chưa kể chi phí đền bù, giải phóng mặt bằng, tái định cư và xây dựng lại.

Xin hỏi: Nguồn lực khổng lồ ấy sẽ lấy từ đâu? Ai sẽ phải gánh chịu những chi phí đó? Hiệu quả kinh tế – xã hội của phương án quy hoạch được tính toán như thế nào? Liệu có phương án nào ít tốn kém hơn mà vẫn đáp ứng được yêu cầu phát triển?

Đất nước ta chưa phải là một quốc gia giàu có để có thể tùy tiện phá bỏ những tài sản còn giá trị sử dụng, rồi lại bỏ ra một khoản tiền khổng lồ để đền bù và xây dựng mới.

Một sự lãng phí lớn như vậy, nếu có nguy cơ xảy ra, phải được đánh giá, thẩm định và kiểm soát chặt chẽ ngay từ đầu, trước khi những quyết định không thể dễ dàng đảo ngược được thông qua.

ĐỪNG ĐỂ QUY HOẠCH TRỞ THÀNH NỖI LO CỦA NGƯỜI DÂN

Điều đáng lo ngại không chỉ là tiền bạc, mà còn là cuộc sống của hàng chục nghìn gia đình.

Một ngôi nhà có thể là tài sản tích cóp cả đời; một mảnh đất có thể gắn với cuộc sống của nhiều thế hệ. Nếu người dân đã xây dựng, sinh sống ổn định theo quy hoạch được công bố, nhưng sau đó lại đứng trước nguy cơ phải di dời bởi những phương án thay đổi trên diện rộng, thì ai sẽ bảo đảm cho họ sự ổn định?

Quy hoạch một đằng, thực hiện một nẻo; điều chỉnh quy hoạch thiếu thuyết phục; lựa chọn những khu đất có giá trị cao để phát triển dự án, trong khi người dân phải di dời hàng loạt – đó là những nguy cơ cần được kiểm tra và giám sát nghiêm túc.

Không thể mặc nhiên quy kết mọi đề xuất đều có lợi ích nhóm. Nhưng cũng không thể để những kẽ hở trong quản lý quy hoạch, đất đai và đầu tư trở thành điều kiện cho lợi ích nhóm phát sinh.

Khi người dân không biết số phận nhà cửa, đất đai của mình sẽ ra sao, sự bất an sẽ lan rộng. Nếu những băn khoăn chính đáng không được giải đáp bằng thông tin minh bạch và những quyết định có trách nhiệm, niềm tin xã hội sẽ bị ảnh hưởng.

    Một nguy cơ khác cần được nhận diện là việc đánh tráo khái niệm để phục vụ mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận. Khi một dự án được giới thiệu bằng những mỹ từ như “chỉnh trang đô thị”, “phát triển hạ tầng” hay “vì lợi ích cộng đồng”, nhưng nội dung thực tế lại có thể chuyển thành thu hồi đất trên diện rộng, tạo quỹ đất thương mại hoặc gia tăng lợi ích cho một số chủ thể, thì bản chất của vấn đề đã bị làm mờ. Không thể lấy tên gọi đẹp đẽ để thay thế việc công khai mục tiêu, chi phí, tác động và những bên được hưởng lợi. Chính sự nhập nhằng, thiếu minh bạch ấy dễ khiến người dân mất niềm tin, nảy sinh lo lắng và bất an. Vì vậy, mọi khái niệm, mục tiêu và phương án quy hoạch phải được giải thích rõ ràng, kiểm chứng bằng hồ sơ và chịu sự giám sát độc lập.

CẦN KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC, TĂNG CƯỜNG GIÁM SÁT

Để ngăn ngừa lợi ích nhóm và hạn chế lãng phí, cần thực hiện nghiêm những nguyên tắc sau:

• Thứ nhất, mọi quy hoạch phải xuất phát từ lợi ích quốc gia, lợi ích cộng đồng và nhu cầu phát triển thực tế, không chạy theo lợi ích riêng của nhà đầu tư.

• Thứ hai, mọi đề xuất điều chỉnh quy hoạch lớn phải được đánh giá độc lập, làm rõ hiệu quả kinh tế – xã hội, chi phí đầu tư, tác động môi trường và ảnh hưởng đến đời sống nhân dân.

• Thứ ba, phải công khai phương án thu hồi đất, bồi thường, tái định cư, nguồn vốn và lợi ích dự kiến của dự án; làm rõ ai được hưởng lợi và ai phải gánh chịu chi phí.

• Thứ tư, phải kiểm soát chặt chẽ xung đột lợi ích giữa cơ quan lập quy hoạch, cơ quan phê duyệt và nhà đầu tư; kịp thời phát hiện, xử lý những biểu hiện lợi dụng điều chỉnh quy hoạch để trục lợi.

• Thứ năm, các cơ quan của Quốc hội, cơ quan dân cử, cơ quan thanh tra và kiểm tra phải phát huy đầy đủ vai trò giám sát, bảo đảm tiếng nói và quyền lợi hợp pháp của người dân được tôn trọng.

PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ KHÔNG ĐỒNG NGHĨA VỚI GIẢI TỎA TRẮNG

Chỉnh trang đô thị là cần thiết, nhưng không có nghĩa cứ phát triển đô thị là phải phá bỏ hàng loạt nhà cửa.

Mở đường, xây cầu, chống ùn tắc phải đi cùng với tiết kiệm nguồn lực, hạn chế xáo trộn đời sống và bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhân dân. Nếu có thể giải quyết vấn đề bằng phương án ít tốn kém hơn, ít phải di dời hơn mà vẫn đạt mục tiêu phát triển, thì phải nghiêm túc xem xét.

Một quy hoạch tốt không chỉ được đo bằng những đại lộ rộng bao nhiêu, những tòa nhà cao bao nhiêu hay tổng mức đầu tư lớn đến đâu, mà còn phải được đo bằng hiệu quả thực chất, sự công bằng và mức độ đồng thuận của người dân.

  Đừng để người dân phải trả giá cho những quyết định thiếu minh bạch. Và tuyệt đối không để lợi ích riêng, nếu có, đứng trên lợi ích của cộng đồng.

Kiểm soát quy hoạch chính là kiểm soát quyền lực; giám sát chặt chẽ chính là bảo vệ lợi ích quốc gia và quyền lợi của nhân dân.