Toan tính quanh eo biển Hormuz

Giờ đây, mọi sự chú ý đều đổ dồn về Hormuz và đây không phải là điều bất ngờ. Lâu nay, lối đi chật hẹp trên biển này là nơi trung chuyển khối lượng hàng hóa khổng lồ. Mỗi ngày, có khoảng 20-21 triệu thùng dầu thô và sản phẩm tinh chế đi qua, tương đương với 20-30% tổng lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu. Bên cạnh đó, khoảng 20% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) thế giới cũng được vận chuyển qua đây.

Tất cả các cường quốc dầu lửa tại Vùng Vịnh, từ Arab Saudi, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), đến Kuwait, Iran, Iraq, Qatar đều phụ thuộc vào Hormuz để đưa “vàng đen” đến các thị trường lớn như Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ... Qatar - một trong những nước xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới cũng vận chuyển gần như toàn bộ khí tự nhiên hóa lỏng qua tuyến đường này.

Mới chỉ hơn một tháng kể từ khi xung đột Mỹ và Israel với Iran nổ ra và Hormuz bị đóng, thị trường dầu lửa đã lên cơn sốt, giá dầu liên tục nhảy múa khiến thị trường chứng khoán thế giới đỏ rực. Hormuz đã không còn là eo biển đơn thuần mà là “yết hầu” kinh tế toàn cầu. Chính vì thế, trong bối cảnh hỗn loạn hiện nay, không có gì ngạc nhiên khi xung quanh Hormuz là đầy rẫy những toan tính.

Trước hết là với Iran. Đối mặt với những thiệt hại nghiêm trọng do các cuộc không kích của Mỹ và Israel, Iran đang sử dụng Hormuz như một đòn bẩy quyền lực và việc phong tỏa eo biển này là bước đột phá chiến lược của nước này. Với tầm quan trọng mang tính toàn cầu, Hormuz được ví như một quả bom nguyên tử trong tay Iran, khiến Mỹ phải tính toán thiệt hơn khi tiếp tục đối đầu kéo dài với Tehran.

Chưa dừng ở đó, Tehran dường như đang toan tính một ván bài lớn hơn, nơi Hormuz không chỉ là chiến trường mà còn là một định chế kinh tế mới. Iran ấp ủ tham vọng xây dựng một tầm nhìn dài hạn biến eo biển Hormuz thành công cụ kinh tế chiến lược thông qua việc thu phí các tàu chở dầu đi qua với mức giá lên tới 2 triệu USD mỗi tàu để bù đắp thiệt hại do cuộc xung đột với Mỹ. Không những thế, nước này còn muốn soạn thảo luật để hạn chế quyền tiếp cận của các quốc gia thù địch với eo biển Hormuz. Điều này cho phép Tehran áp đặt ngược lại các biện pháp trừng phạt đối với bất kỳ quốc gia nào.

Với Mỹ, việc eo biển Hormuz bị Iran phong tỏa đang khiến Nhà Trắng lao đao. Trước khi xung đột nổ ra, giá dầu thô kỳ hạn tại New York từ mức dưới 70 USD/thùng, nhưng nay đã vọt lên trên 100 USD/thùng. Theo dữ liệu do Hiệp hội xe hơi Mỹ công bố, giá xăng thường trung bình trên toàn nước Mỹ trong tháng 3-2026 đã lên gần 4 USD/gallon, tăng 33,4% so với một tháng trước. Cú sốc năng lượng đã phá hủy hoàn toàn thành quả ngăn chặn lạm phát của ông Donald Trump kể từ khi trở lại nắm quyền.

Trong khi đó, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11-2026 đang đến gần. Nếu không hạ được giá nhiên liệu, Đảng Cộng hòa có nguy cơ mất quyền kiểm soát Hạ viện vào tay đối thủ là Đảng Dân chủ, khiến ông Donald Trump gặp khó khăn khi muốn thông qua các chính sách mới.

Kiểm soát eo biển Hormuz đã trở thành yêu cầu cấp thiết với Washington. Điều đó giải thích vì sao hải quân Mỹ đang cố tìm cách giành lại thế chủ động từ việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz. Điều này không chỉ tước đi quyền của Tehran trong việc quyết định cho phép tàu nào đi qua, đặc biệt là việc thu phí để đổi lấy sự qua lại lãnh hải Iran tuần qua, mà còn ngăn chặn đối thủ Trung Quốc hưởng lợi từ dòng chảy xuất khẩu năng lượng ổn định qua eo biển này. Bắc Kinh hiện là nhà nhập khẩu lớn nhất lượng dầu đi qua eo biển (gần 40%) và cũng là khách hàng mua dầu lớn nhất của Iran.

Tầm quan trọng của Hormuz cũng chính là lý do khiến Anh và Pháp vội vã tổ chức cuộc họp với gần 30 nước tại thủ đô Paris (Pháp) với lý do muốn dẫn dắt sứ mệnh đa quốc gia nhằm đảm bảo tự do hàng hải tại Hormuz. Dù không ủng hộ Mỹ trong cuộc xung đột với Iran nhưng Anh, Pháp không muốn đứng ngoài, bị loại khỏi “cuộc chơi” lợi ích trên eo biển Hormuz. Tuy nhiên, tham vọng của châu Âu đã bị ông Donald Trump gạt bỏ một cách phũ phàng khi tuyên bố: “Tôi nhận được cuộc gọi từ NATO để hỏi liệu chúng tôi có cần giúp đỡ hay không. Tôi đã nói với họ hãy tránh xa, trừ khi họ chỉ muốn đưa tàu đến để chở dầu”.

Tuyến hàng hải Hormuz đã không còn là không gian trung lập, mà trở thành “đòn bẩy” trong cạnh tranh địa chính trị.