Tiểu đoàn trưởng chiến đấu ngoan cường và hy sinh trước ngày toàn thắng

gày 7-4-1975, sau khi giải phóng Thừa Thiên Huế, thực hiện mật lệnh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp: “Thần tốc, thần tốc hơn nữa...”, đơn vị chúng tôi (Trung đoàn 101, Sư đoàn 325) nằm trong đội hình của Quân doàn 2 bắt đầu hành quân thần tốc từ Đà Nẵng vào giải phóng Sài Gòn. Cả Quân đoàn như một mũi dao thép khổng lồ trùng trùng, điệp điệp hành quân bằng hàng trăm xe cơ giới, với đủ mọi loại xe của ta và cả xe thu được của địch.

Lúc đó, tôi là trợ lý tuyên huấn của Trung đoàn 101 được phân công trực tiếp đi đốc chiến Tiểu đoàn 1. Tôi đi cùng xe với Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Ánh Dương chỉ huy đơn vị trực tiếp đánh chiếm thị xã Phan Rang, thọc sâu mở đường cho cả Quân đoàn tiến đánh căn cứ hang ổ cuối cùng của kẻ thù.

Phan Rang được gọi là “Cánh cửa thép phía Bắc” của Sài Gòn. Để ngăn chặn bước tiến của quân ta, địch đã tập trung về đây một lực lượng lớn gồm: 1 sư đoàn không quân với hơn 100 máy bay đủ các loại có pháo binh yểm trợ, 1 sư đoàn bộ binh và nhiều đơn vị khác...

Theo kế hoạch của trên, để tiến đánh thị xã Phan Rang trong hành tiến, Trung đoàn chúng tôi là lực lượng đi đầu của đội hình Sư đoàn, Quân đoàn và Tiểu đoàn 1 lại là lực lượng chủ công đi trước đội hình của Trung đoàn, tiếp đến là đơn vị tăng thiết giáp phối thuộc.

 Khoảng 6 giờ, đơn vị hành quân đến cách thị xã Phan Rang 2km thì trước mặt xuất hiện một tốp 3 chiếc máy bay cánh bằng AD6 bay về hướng đội hình của ta. Thế là đoàn quân hàng trăm chiếc xe, kéo dài hàng cây số trên đường quốc lộ 1 nằm gọn trong tầm oanh tạc của máy bay địch. Máy bay địch thay nhau quần đảo và bắt đầu ném bom, bắn đạn 20 ly, đạn rốc két xuống đội hình của Quân đoàn. Pháo cao xạ của ta vươn nòng bắn trả, cả đội hình vẫn cứ tiến. Lúc này, bọn địch trong thị xã bắn ra như điên loạn. Những quả đạn pháo bay vèo vèo cắm ghim trên mặt đường và hai bên vệ đường nổ chát chúa.

- Dừng lại! Tiểu đoàn trưởng Dương hô to. Chiếc xe chở chúng tôi vừa phanh kít lại thì một quả bom lao ngay xuống phía trước xe chừng 50m. Khói bụi cùng với đất đá tung lên sau tiếng nổ lớn. Không ai việc gì. Khói chưa kịp tan thì Tiểu đoàn trưởng Dương đã ra lệnh cho xe tiếp tục tiến.

Đơn vị tiến vào đến cửa ngõ thị xã Phan Rang thì địch bắn như mưa. Đơn vị xuống xe lợi dụng địa hình địa vật đồng loạt nổ súng. Lợi dụng lô cốt ụ súng 2 bên đường, địch ra sức chống trả. Xe tăng ta cũng vừa tới, tập trung nhả đạn vào các ụ súng lô cốt của địch. Trước sức tấn công như vũ bão của quân ta, địch bắt đầu chạy tán loạn. Thấy một khẩu đại liên của địch ở bên phải đường bắn như vãi đạn. Anh Dương lệnh cho chiến sĩ B40 tiếp cận và tiêu diệt. Ùng... oàng! Chỉ 2 phút sau một tiếng nổ vang lên dữ dội. Khối lửa màu da cam bùng lên trùm kín khẩu đại liên khiến nó im bặt. Cùng với xe tăng, bộ đội tiến vào thị xã. Kẻ địch chạy tán loạn.

6 giờ 30 phút ngày 16-4, lá cờ Giải phóng do các chiến sĩ Tiểu đoàn 1 cắm, đã phấp phới tung bay trên đỉnh cột cờ của toà hành chính ngụy quyền ở tỉnh Ninh Thuận.

Tiếp đó, theo lệnh của Trung đoàn, Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Ánh Dương hội ý chớp nhoáng trong Đảng ủy và Ban chỉ huy Tiểu đoàn, rồi phân công cho các mũi, các hướng phát triển chiến đấu xuống phía nam và chốt giữ ở cầu Đạo Long để ngăn chặn bọn địch rút chạy vào Nam. Riêng đồng chí Dương chỉ huy Đại đội 2 thiếu (do Đặng Văn Lầy - Đại trưởng) và Đại đội 3 cùng một xe tăng và 4 xe thiết giáp đánh xuống cảng Ninh Chữ (Đại đội 3 và Đại đội 2 thiếu vừa từ cảng Ninh Chữ về, theo lệnh của Trung đoàn). Tiểu đoàn trưởng Dương đã nhanh chóng chia làm 2 mũi tiến công, một mũi đánh vào cổng sân bay Thành Sơn và một mũi đánh lên quận lỵ Bửu Sơn. Đến khoảng 9 giờ 30 phút, Trung đoàn 101 và các mũi tiến công của đơn vị bạn đã hoàn thành nhiệm vụ, giải phóng sân bay Thành Sơn và làm chủ hoàn toàn quận lỵ Bửu Sơn. Sau đó, bộ đội tiếp tục truy kích địch ra khỏi thị xã theo hướng Nam, đánh chiếm một số quận lỵ trên đường Quốc 1 từ Phan Rang đi Phan Thiết để mở đường cho đại quân tiến về Sài Gòn.

Ngày 23-4-1975, các cánh quân của Binh đoàn đã tiến sát đông bắc Sài Gòn và tập kết trong các cánh rừng cao su, làm công tác chuẩn bị chiến đấu. Đơn vị chúng tôi được nhận nhiệm vụ mới: Tiến đánh giải phóng quận lỵ Long Thành (Đồng Nai), mở màn cho Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, giải phóng TP. Sài Gòn - Gia Định.

Quận lỵ Long Thành nằm trên đường từ Vũng Tàu đi Biên Hoà, đây còn được gọi là “Cánh cửa thép phía đông” của địch. Vì thế, mục đích ta giải phóng quận lỵ này là nhằm cắt đứt tuyến đường huyết mạch giữa Biên Hòa và Vũng Tàu, mở đường cho cánh quân hướng đông tiến về giải phóng Sài Gòn. Trong trận này, Tiểu đoàn 1 thuộc Trung đoàn tôi lại được giao nhiệm vụ: “Là mũi thọc sâu chủ yếu cùng với 5 xe tăng T54 đánh chiếm quận lỵ Long Thành - cửa ngõ phía đông của Sài Gòn”. Lần này, tôi lại được trên giao nhiệm vụ làm phái viên đi cùng Tiểu đoàn 1 của Nguyễn Ánh Dương.

17 giờ 15 phút (giờ G) ngày 26-4-1975, sau khi pháo binh ta bắn hàng trăm quả đạn vào quận lỵ Long Thành, các đơn vị trong Trung đoàn cùng với xe tăng tiến thẳng vào chi khu quận lỵ. Đi đầu là Tiểu đoàn 1 cùng với 5 xe tăng T54, cắm cờ giải phóng thẳng tiến theo con đường đất đỏ từ rừng cao su tiến vào Chi khu quận lỵ Long Thành. Trước sức áp đảo của ta, quân địch bị động, bỏ chạy tán loạn, một số co cụm lại hai bên đường chống cự yếu ớt.

18 giờ, mũi thọc sâu của Tiểu đoàn 1 đã vào đến trung tâm Quận lỵ. Sau một thời gian co cụm, lúc này địch bắt đầu chống trả quyết liệt. Pháo binh địch bắn tới tấp; máy bay trực thăng bắn đạn rốc két và 20 ly, máy bay phản lực F5 ném bom ầm ầm vào đội hình tiến công của đơn vị. Với sự yểm trợ của xe tăng, các chiến sĩ ta vẫn bình tĩnh lợi dụng địa hình địa vật xông lên tiêu diệt các ổ đề kháng của địch. Trời tối dần, lợi dụng lúc màn đêm buông xuống, tàn binh địch ở các ngõ hẻm, các thôn xóm hai bên đường bắt đầu nống ra chống cự quyết liệt. Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Ánh Dương ra lệnh cho các đại đội chia làm nhiều mũi, nhiều hướng tiếp tục lùng sục, truy quét tàn binh địch. Sau đó, Tiểu đoàn hình thành hai mũi truy kích địch xuống hướng đi Vũng Tàu và thẳng lên hướng xa lộ Biên Hòa.

Đêm về khuya. Tiếng súng các loại của ta vẫn nổ ròn rã. Địch cho trực thăng đến trút đạn bừa bãi xuống các thôn xóm xung quanh quận lỵ. Pháo binh địch ở các căn cứ sát nách Sài Gòn cũng tập trung tới tấp bắn vào hướng tiến công của quân ta. Mặc mưa đạn kẻ thù, các đơn vị của Trung đoàn vẫn tìm địch để diệt. Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Ánh Dương như một con thoi lao qua chỗ này đến chỗ khác, kịp thời động viên chỉ huy đơn vị tiêu diệt địch.

Thấy phía ấp Thái Lạc, địch điên cuồng chống cự, Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Ánh Dương vội cùng với mấy chiến sĩ trinh sát lao về phía đó. Một chiến sĩ bị viên đạn AR15 cắm vào đùi, anh dừng lại băng bó vết thương cho chiến sĩ đó, rồi tiếp tục tiến. Đến trước cổng nhà thờ, địch ở trong bắn ra như mưa. Nguyễn Ánh Dương vừa quay lại nói với chiến sĩ thông tin truyền mệnh lệnh cho các đại đội xong, thì một loạt đạn AR15 đỏ lừ từ cổng nhà thờ bắn về phía anh. Anh lảo đảo ngã xuống, chiến sĩ trinh sát Nguyễn Văn Ảnh đã nhanh chóng lia trọn một băng đạn AK về phía đó. Mấy tên địch đền tội tại chỗ. Tiếng súng im bặt. Chính trị viên Tiểu đoàn Trần Mạnh Thao cũng vừa tới nơi, anh bế thốc Nguyễn Ánh Dương dậy, quả tim nhiệt tình sôi sục, ý chí chiến đấu của Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Ánh Dương đã ngừng đập. Lúc đó là 23 giờ ngày 26-4-1975. Bốn ngày sau, quân ta đánh chiếm Dinh Độc Lập, buộc Tổng thống Dương Văn Minh đầu hàng vô điều kiện.

Chiến tranh đã chấm dứt hơn 50 năm rồi! Nhưng đến bây giờ tôi vẫn không bao giờ quên được hình ảnh của Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Ánh Dương - người con ưu tú của quê lúa Thái Bình đã anh dũng hy sinh trong trận đánh trước cửa ngõ Sài Gòn năm xưa. Anh mãi là tấm gương sáng ngời về tinh thần chiến đấu kiên cường, dũng cảm, người chiến sĩ cách mạng trần đầy tình thương yêu đồng chí, đồng đội cho thế hệ hôm nay và mai sau học tập và noi theo.

1. Nguyên Trợ lý Tuyên huấn Trung đoàn 101, Sư đoàn 325