Tự chủ chiến lược về quốc phòng: Tầm nhìn của Đảng trong kỷ nguyên mới

Bài 1: Bước đột phá trong tư duy bảo vệ Tổ quốc

Từ truyền thống giữ nước đến kim chỉ nam hành động

Lịch sử Việt Nam là lịch sử của một dân tộc luôn phải khẳng định sự tồn tại và phát triển bằng ý chí độc lập, tự cường. Dựng nước chưa bao giờ tách rời giữ nước; phát triển đất nước chưa bao giờ tách rời bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ.

Mỗi chặng đường lịch sử đều cho thấy một quy luật bền vững: Sức ép bên ngoài càng lớn, yêu cầu tự chủ của quốc gia càng trở thành điều kiện sống còn. Nếu năng lực tự chủ suy giảm, độc lập dân tộc sẽ khó có nội dung thực chất; nếu quyền tự quyết bị chi phối, quốc phòng khó trở thành năng lực tự vệ bền vững của quốc gia.

Điều đó cho thấy tự chủ không chỉ là phẩm chất chính trị, mà còn là năng lực tổ chức sức mạnh dân tộc thành thế đứng chiến lược, giúp đất nước không bị cuốn theo sức ép bên ngoài và luôn giữ được quyền lựa chọn con đường bảo vệ mình.

Đại hội XIV của Đảng đặt vấn đề tự chủ chiến lược trong tầm nhìn tổng thể của tiến trình phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc, xác định mục tiêu: “Giữ vững môi trường hòa bình, ổn định; phát triển nhanh và bền vững đất nước, bảo vệ vững chắc Tổ quốc; cải thiện và nâng cao toàn diện đời sống nhân dân” (1).

Trên tinh thần đó, Đảng nhấn mạnh phương châm hành động: “Tự chủ chiến lược, nắm chắc thời cơ, chung sức đồng lòng, vượt qua mọi thách thức, khơi dậy mạnh mẽ khát vọng phát triển; biến ý chí thành hành động, biến quyết sách thành kết quả cụ thể; nói là làm, làm ngay, làm đúng, làm quyết liệt, làm đến cùng và làm hiệu quả” (2). Khi tự chủ chiến lược được đặt ở vị trí tinh thần xuyên suốt của nhiệm kỳ, có thể thấy đây là một định hướng có ý nghĩa phương pháp luận cho cả phát triển và bảo vệ đất nước.

Trong lĩnh vực quốc phòng, tự chủ chiến lược là năng lực của quốc gia trong việc nhận diện đúng tình hình, xác định rõ lợi ích cần bảo vệ, chủ động hoạch định đối sách, tổ chức huy động lực lượng và tạo dựng sức mạnh bảo vệ Tổ quốc bằng khả năng của chính mình. Tự chủ ở đây không đồng nghĩa với tự cô lập, càng không phải là thu mình trong trạng thái khép kín.

Trái lại, tự chủ chiến lược về quốc phòng đòi hỏi mở rộng hợp tác quốc tế để tăng thêm thế và lực, nhưng không để hợp tác chuyển hóa thành lệ thuộc; chủ động hội nhập nhưng không đánh đổi quyền tự quyết; linh hoạt về sách lược nhưng kiên định về nguyên tắc và lợi ích quốc gia, dân tộc. Năng lực ấy đòi hỏi quốc gia phải biết tiếp thu có chọn lọc tri thức, công nghệ, kinh nghiệm và nguồn lực từ bên ngoài, đồng thời không ngừng củng cố nội lực, làm chủ các điều kiện cốt lõi để tự quyết định phương án bảo vệ mình trong mọi tình huống.

Cơ sở sâu xa của tư duy này bắt nguồn từ truyền thống giữ nước của dân tộc và sự phát triển sáng tạo tư duy độc lập, tự chủ của Đảng. Những kinh nghiệm lớn như “lấy ít địch nhiều”, “lấy yếu chống mạnh”, “khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc” đều quy tụ ở một điểm cốt lõi: Dựa vào sức mình là chính để giành độc lập, giữ nước và phát triển đất nước.

Tư tưởng Hồ Chí Minh đã nâng nguyên lý lịch sử ấy lên tầm một hệ tư tưởng cách mạng hiện đại. Luận điểm “Đem sức ta mà tự giải phóng cho ta” không chỉ xác lập phương châm giành chính quyền, mà còn thể hiện quan niệm nhất quán về vai trò chủ thể của dân tộc trong toàn bộ tiến trình cách mạng. Đại hội XIV xác lập tự chủ chiến lược chính là sự tiếp nối và phát triển tinh thần ấy trong điều kiện lịch sử mới.

Nhận diện thách thức và mở rộng không gian an ninh

Hiện nay, môi trường an ninh thế giới đặt yêu cầu tự chủ chiến lược về quốc phòng với mức độ gay gắt hơn trước. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng; phân mảnh lợi ích và phân tuyến chiến lược ngày càng rõ; các nhân tố gây bất ổn phát triển nhanh, phức tạp, khó dự báo. Không gian xung đột đã vượt xa phạm vi địa lý truyền thống để lan sang công nghệ, dữ liệu, chuỗi cung ứng, không gian mạng, truyền thông và nhận thức xã hội.

Một quốc gia có thể bị tổn thương không chỉ bởi sức ép quân sự trực diện, mà còn bởi lệ thuộc công nghệ, lỗ hổng dữ liệu, đứt gãy chuỗi cung ứng chiến lược và sự xói mòn niềm tin xã hội. Trong bối cảnh ấy, tự chủ chiến lược trở thành điều kiện để quốc gia giữ được khả năng lựa chọn, khả năng chống chịu và khả năng hành động độc lập trước những biến động khó lường của môi trường quốc tế.

Thực tiễn các cuộc xung đột gần đây cho thấy hình thái chiến tranh đang biến đổi rất nhanh. Tác chiến điện tử, tên lửa, máy bay không người lái (UAV), phòng không, chiến tranh mạng, chiến tranh thông tin trở thành những nhân tố trực tiếp định hình cục diện chiến trường, làm thay đổi phương thức tổ chức lực lượng và yêu cầu bảo đảm quốc phòng trong điều kiện mới. Sức mạnh quân sự không chỉ đến từ hỏa lực, mà còn đến từ năng lực làm chủ công nghệ, kiểm soát hạ tầng, bảo vệ dữ liệu, bảo đảm chuỗi cung ứng và duy trì hoạt động liên tục của quốc gia trong tình huống khẩn cấp.

Một nền quốc phòng phụ thuộc kéo dài vào bên ngoài về công nghệ, dữ liệu, công nghiệp quốc phòng hay năng lực bảo đảm kỹ thuật sẽ rất khó giữ thế chủ động khi biến cố xuất hiện. Do đó, xây dựng nền quốc phòng tự chủ phải gắn chặt với năng lực làm chủ các yếu tố nền tảng của chiến tranh hiện đại, từ con người, tổ chức lực lượng đến công nghệ, dữ liệu, công nghiệp quốc phòng và thế trận bảo vệ đất nước từ sớm, từ xa.

Đại hội XIV xác định nhiệm vụ quốc phòng, an ninh trong giai đoạn mới là: “Củng cố, tăng cường quốc phòng, an ninh; xây dựng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Bảo đảm và bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia, dân tộc” (3). Cách xác định này cho thấy quốc phòng không còn được nhìn theo nghĩa hẹp là chuẩn bị cho chiến tranh, mà được đặt trong chỉnh thể rộng hơn của nhiệm vụ bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và bảo vệ những điều kiện phát triển bền vững của đất nước.

Bước phát triển mới trong tư duy của Đảng còn thể hiện ở nhận thức toàn diện hơn về an ninh quốc gia. Đại hội XIV chủ trương: “Phát triển nhận thức về an ninh phi truyền thống, đặc biệt là an ninh mạng, an ninh con người, an ninh môi trường, chủ quyền quốc gia trên không gian mạng” (4). Điều đó phản ánh đúng thực tiễn của thời đại số. Một quốc gia không bảo vệ được chủ quyền trên không gian mạng, không giữ được an ninh dữ liệu, không bảo đảm được an ninh con người và không kiểm soát được các rủi ro phi truyền thống thì rất khó nói tới một nền quốc phòng thật sự vững chắc.

Tự chủ chiến lược về quốc phòng cũng là biểu hiện tập trung của bản lĩnh cầm quyền và trí tuệ lãnh đạo của Đảng. Bản lĩnh ấy trước hết thể hiện ở sự kiên định lợi ích quốc gia, dân tộc, giữ vững đường lối độc lập, tự chủ trong mọi hoàn cảnh.

Đường lối đối ngoại mà Đại hội XIV tiếp tục khẳng định là “Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại; chủ động và tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng, hiệu quả” (5). Trong lĩnh vực quốc phòng, tinh thần đó có ý nghĩa rất rõ: Mở rộng quan hệ để tăng thế và lực cho đất nước, nhưng không đánh đổi quyền tự quyết chiến lược; thúc đẩy hợp tác, nhưng không để hợp tác làm phai nhạt nguyên tắc độc lập, tự chủ.

Tự chủ chiến lược về quốc phòng là bước phát triển mới trong tư duy bảo vệ Tổ quốc của Đảng. Giá trị cốt lõi của bước phát triển đó là đặt quốc phòng trong chỉnh thể sức mạnh tổng hợp quốc gia, tạo nền tảng chiến lược để Việt Nam phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới.

 (Còn nữa)

1, Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, tr.397.

2, Đảng Cộng sản Việt Nam, Sđd, tr.397.

3, Đảng Cộng sản Việt Nam, Sđd, tr.380.

4, Đảng Cộng sản Việt Nam, Sđd, tr.72.

5, Đảng Cộng sản Việt Nam, Sđd, tr.280.