Tiền thừa giờ - Nỗi oan chưa hồi kết

(Tiếp theo kỳ trước)

Kỳ 2: Danh dự người thầy và bài toán nào cho lương thừa giờ ở Trấn Yên?

Khi đồng lương không minh bạch, danh dự nghề giáo bị tổn thương. Câu chuyện tại Trường TH-THCS số 1 Y Can (huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái cũ) là một lát cắt đau xót về cách ứng xử của hệ thống đối với những người lặng thầm giữ lửa tri thức nơi rẻo cao. Phía sau những con số là nỗi niềm, là giọt nước mắt, và cả sự khẩn thiết đòi lại công lý cho người thầy.

Tiết học cuối cùng và bảng lương mập mờ

Tiết học nơi vùng cao chưa bao giờ là dễ dàng. Nhưng người thầy vẫn bám bản, bám lớp, bởi trách nhiệm và tình thương với học trò. Thế nhưng, năm học vừa rồi tại Trường TH-THCS số 1 Y Can, điều khiến giáo viên đau lòng không phải chỉ là gian khó mà là sự chi trả công sức của họ đối với khoản tiền dạy thừa giờ không được đầy đủ.

Theo thống kê của giáo viên năm học 2023-2024, dựa trên Thông tư liên tịch số 07/2013/TTLT-BGDĐT-BNV-BTC, tổng số tiết dạy thêm giờ lên tới 1.101 tiết, tương đương 259,8 triệu đồng. Thế nhưng, thực tế nhà trường chỉ thanh toán 151,5 triệu đồng, tức là thâm hụt hơn 108 triệu đồng. Một chênh lệch không nhỏ và cũng không có lời giải thích rõ ràng nào được đưa ra.

Tình trạng này không chỉ diễn ra trong 1 năm. Trước đó, trong năm học 2022-2023, những giáo viên như cô Nguyễn Thị Tú Anh - người đã gắn bó với nghề ba thập niên - cũng rơi vào vòng luẩn quẩn tương tự. Với 35 tiết thừa giờ, cô đáng lý phải nhận trên 4 triệu đồng, nhưng lại không rõ thực nhận bao nhiêu, vì không có bảng lương chi tiết, không công khai số liệu, cũng chẳng có đối thoại nào giữa nhà trường và người lao động.

Mỗi khi giáo viên thắc mắc, họ nhận được những lời giải thích mơ hồ: “Ngân sách huyện không cấp đủ”, “trên chỉ đạo thế” hay “kinh phí hạn hẹp”. Nhưng không ai đưa ra được văn bản pháp lý nào để chứng minh những lý do đó là hợp lý.

“Không ai muốn khiếu nại, tố cáo. Nhưng nếu không lên tiếng, chúng tôi sẽ mãi bị lãng quên...” - cô Tú Anh cho biết khi được hỏi.

“Hỗ trợ tối đa có thể” - hay đang hợp pháp hóa sự thiệt thòi?

Sau nhiều lần gửi đơn, tháng 4-2025, lãnh đạo nhà trường mới có văn bản trả lời giáo viên. Cô Tú Anh tiếp tục khiếu nại lên cấp cao hơn. Đến ngày 27-6-2025, UBND huyện Trấn Yên có Văn bản số 872/UBND-GDĐT, khẳng định: Việc chi trả thừa giờ thực hiện “trong phạm vi ngân sách được cấp”, theo hướng “hỗ trợ tối đa có thể”.

Nghe qua thì có vẻ thỏa đáng. Nhưng thực chất, nhiều câu hỏi quan trọng vẫn chưa được trả lời: Vì sao có sự chênh lệch hơn 100 triệu đồng giữa tính toán và thực chi? Vì sao không công khai bảng thanh toán chi tiết? Nếu ngân sách chỉ chi được 58,31%, thì phần 41,69% còn lại sẽ được bồi hoàn khi nào?

Và đặc biệt, vì sao lại gọi đây là “chi hỗ trợ” thay vì “trả lương thừa giờ”?

Không thể dùng hai chữ “hỗ trợ” để hợp thức hóa việc không trả lương đúng, đủ. Việc giảng dạy vượt định mức không phải là “tình nguyện”, mà là nghĩa vụ được phân công theo chuyên môn. Và một khi đã là lao động, thì phải trả lương tương xứng, minh bạch, công bằng.

Cách diễn đạt mập mờ ấy dễ khiến người ngoài hiểu nhầm đây là một khoản “bố thí”, có thì nhận – không có thì thôi. Nhưng với người giáo viên, đó là quyền lợi chính đáng, là công sức mồ hôi và cả danh dự nghề nghiệp.

Tiếng nói từ bục giảng - bài toán nào cho lương thừa giờ ở Trấn Yên?

Giữa thinh lặng của núi rừng, những người thầy như cô Tú Anh đang cất tiếng nói mạnh mẽ từ bục giảng. Không ồn ào, không kêu gào, họ viết đơn. Họ phản ánh. Họ chờ đợi trong hy vọng mong manh một sự hồi đáp công tâm từ phía cơ quan chức năng có thẩm quyền. “Tôi không mong mình nổi bật. Tôi chỉ mong tiếng nói của mình không bị lãng quên” - cô Tú Anh tâm sự.

Câu chuyện của cô Tú Anh - giờ đây không chỉ là câu chuyện riêng của một trường, một cô giáo, mà sự việc này còn là phép thử đạo lý, là thước đo phẩm chất cán bộ, là chiếc gương phản chiếu trách nhiệm công vụ trong ngành giáo dục.

 Nếu chỉ dừng lại ở những văn bản hành chính “cho xong chuyện”, không ai có thể yên tâm đứng lớp. Còn nếu làm rõ, xử lý rốt ráo, công khai mọi vấn đề, thì không chỉ lấy lại công bằng cho giáo viên, mà còn bảo vệ niềm tin cho thế hệ học trò hôm nay.

Thiết nghĩ, bài toán lương thừa giờ ở Trấn Yên không chỉ là chuyện vài con số. Đó là vấn đề về công lý, đạo lý và lòng tin. Và một khi lòng tin bị tổn thương, sẽ không chỉ người thầy không còn “mặn mà” đứng trên bục giảng, mà chính hệ thống sẽ mất đi nền móng bền vững nhất: Giáo dục!

Vì vậy, qua vụ việc này mong rằng, UBND tỉnh Lào Cai mới sớm quan tâm, rà soát lại nguồn tiền chi trả tiền lương thừa giờ đối với tất cả các trường học trên địa bàn huyện Trấn Yên cũ.