Ám ảnh của người lính đặc công và quyết tâm tìm đồng đội

Sinh năm 1946 tại Hà Nam, ông Lê Hữu Tòng nhập ngũ năm 1963. Năm 1964, ông sang chiến đấu tại Lào trong đội hình Trung đoàn 9, Sư đoàn 304. Cuối năm 1966, đơn vị trở về nước chuẩn bị tham gia Chiến dịch Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Đầu năm 1967, ông có mặt tại chiến trường Trị Thiên - Huế, được điều về Tiểu đoàn 1 Đặc công Thành đội Huế, đảm nhiệm nhiệm vụ xạ thủ B41.

Trận đánh khốc liệt và ký ức không thể phai mờ

Sau đợt Tổng tiến công Tết Mậu Thân năm 1968, các lực lượng vũ trang tham gia chiến đấu tại Huế rút lên căn cứ trên rừng để củng cố lực lượng. Khi quân Mỹ mở cuộc tổng phản công nhằm đẩy lực lượng ta ra xa thành phố, cấp trên quyết định mở đợt hai của cuộc Tổng tiến công.

Đêm 20-5-1968, Tiểu đoàn 1 và Tiểu đoàn 12 cùng Tiểu đoàn pháo hỗn hợp được giao tấn công căn cứ thiết giáp Mỹ ở Động Tòa (nay thuộc phường Thanh Thủy).

Theo lời kể của ông Lê Hữu Tòng, Động Tòa là căn cứ quân sự hỗn hợp được xây dựng với hệ thống phòng ngự đặc biệt kiên cố. Bao quanh căn cứ là từ 6 đến 8 lớp hàng rào kẽm gai, xen kẽ bãi mìn và bẫy pháo sáng; cứ vài chục mét lại bố trí chòi canh, công sự nửa chìm nửa nổi. Ban đêm, đèn pha quét sáng theo từng đợt, các tổ tuần tra luôn có chó nghiệp vụ đi cùng. Thời điểm đó, căn cứ có gần 200 xe thiết giáp cùng khoảng 1.500 binh sĩ Mỹ, Nam Hàn và Australia đồn trú, được xem là một trong những cứ điểm phòng thủ quan trọng của đối phương ở khu vực phía nam căn cứ Ấp 5 - Mỹ Thủy.

Ông Tòng cho biết, thời điểm đó một số đơn vị Mỹ từ căn cứ Ấp 5 được điều lên A Lưới tham gia chiến dịch “Tìm và Diệt”. Trước tình hình này, Khu ủy Trị Thiên quyết định tiến công căn cứ Động Tòa, giao Thành đội Huế phối hợp với Trung đoàn 6 thực hiện nhiệm vụ.

Đại đội 3 của ông Lê Hữu Tòng đảm nhiệm mũi chủ công đánh vào cửa chính căn cứ Động Tòa. Theo kế hoạch, lực lượng đặc công sẽ bí mật tiếp cận, luồn sâu vào bên trong căn cứ. Tuy nhiên, khi đội hình mới vào được khoảng một phần ba quân số thì một chiến sĩ vướng phải mìn pháo sáng, khiến toàn bộ đội hình bị lộ.

Ngay lập tức, đối phương sử dụng đèn pha, pháo sáng, huy động xe tăng, đại liên và nhiều loại hỏa lực tập trung bắn dữ dội vào cửa mở. Trước tình thế đó, chỉ huy quyết định chuyển từ mật tập sang cường tập, dùng bộc phá mở hàng rào để xung phong.

Đó cũng là thời điểm đơn vị chịu tổn thất đặc biệt nặng nề. Theo lời kể của ông Tòng, Đại đội 3 khi xuất kích có hơn 100 chiến sĩ nhưng phần lớn đã anh dũng hy sinh ngay tại cửa mở hoặc trên hàng rào, nhiều cán bộ, chiến sĩ ngã xuống ngay trước mục tiêu tiến công.

Là xạ thủ B41, ông Lê Hữu Tòng cùng hai đồng đội Hà Ngọc Chuyên và Ngô Lương Viễn tiến được vào sâu bên trong căn cứ. Ông sử dụng B41 tiêu diệt hai xe tăng, hai xe GMC chở lính và bắn phá nhiều lô cốt, tạo điều kiện yểm trợ đồng đội chiến đấu cũng như rút lui. Trong trận đánh này, ông đã sử dụng tổng cộng 18 quả đạn B41.

Trận đánh kéo dài từ khoảng 23 giờ đến tờ mờ sáng hôm sau. Khi rút khỏi căn cứ giữa khói lửa chiến trường, ông và đồng đội chỉ kịp đưa được một số thương binh ra ngoài.

Điều ám ảnh nhất với người lính đặc công năm xưa là hình ảnh những đồng đội ngã xuống ngay tại cửa mở. Có người mang đạn B41 bị đạn địch bắn trúng liều phóng, ngọn lửa bùng lên như một bó đuốc trước khi anh dũng hy sinh. Trên sườn núi, hàng chục ba lô vẫn nằm nguyên trong các địa đạo.

“Nhiều tháng sau trở lại, ba lô vẫn còn đó, nhưng những người chủ của chúng thì không bao giờ trở về…”, ông Tòng nghẹn ngào nhớ lại.

Theo ký ức của ông, sau trận đánh, gần 100 chiến sĩ đặc công đã anh dũng hy sinh. Khẩu B41 từng bắn 18 quả đạn trong trận Động Tòa, trước đây từng được trưng bày tại Viện Bảo tàng Quân đội nhân dấn Việt Nam một thời gian dài.

Sau trận Động Tòa, các đơn vị tiếp tục triển khai nhiều trận đánh khác trên địa bàn, trong đó có trận tập kích trận địa pháo Mỹ ở Phú Bài đêm 24-5. Trong tuần cuối tháng 5, các trung đoàn chủ lực của Quân khu tiếp tục tiến công các cụm của địch tại A Sầu, A Lưới.

Hơn nửa thế kỷ đi tìm đồng đội

Theo thông tin từ các cơ sở cách mạng hoạt động trong vùng, sau trận đánh, quân Mỹ thu gom thi thể các chiến sĩ hy sinh, đưa lên xe GMC chở về khu vực trước ga Hương Thủy, nơi khi đó là căn cứ hậu cần của Mỹ.

Nhiều cơ sở cách mạng, trong đó có bà Năm Phàn (Huyện ủy viên Hương Thủy), bí mật theo dõi hoạt động của đối phương và đều xác nhận việc xe GMC chở thi thể các liệt sĩ từ Động Tòa về khu vực ga Hương Thủy. Tuy nhiên, do địch canh phòng nghiêm ngặt nên chỉ có thể quan sát từ xa, chưa xác định được chính xác nơi chôn cất.

Sau khi nghỉ hưu năm 1986, mang nặng nỗi trăn trở về sự hy sinh của đồng đội, ông Lê Hữu Tòng đã chủ động cung cấp toàn bộ thông tin cho Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Hương Thủy.

Qua quá trình thu thập, đối chiếu thông tin từ nhiều nguồn, trong đó có lời kể của các cơ sở cách mạng và người dân địa phương, cơ quan chức năng xác định việc quân Mỹ đưa thi thể các liệt sĩ hy sinh tại Động Tòa về khu vực ga Hương Thủy là có cơ sở. Trên cơ sở đó, năm 1993, địa phương tổ chức khảo sát, khai quật và quy tập được 83 hài cốt liệt sĩ.

Tuy nhiên, ông Tòng cho rằng số hài cốt được tìm thấy vẫn còn quần áo, dép râu, thắt lưng, thậm chí có cả hài cốt nữ. Trong khi đó, lực lượng đặc công khi thực hiện nhiệm vụ chiến đấu thường không mang theo những vật dụng này. Từ thực tế đó, ông cho rằng đây có thể là các liệt sĩ được đưa về chôn cất trong giai đoạn sau, chưa phải lực lượng đặc công hy sinh tại trận Động Tòa năm 1968.

Theo nhận định của ông, khu vực đã khai quật mới chỉ nằm phía bên trái ga Hương Thủy (theo hướng nhìn từ ga vào núi), còn khu vực bên phải theo hướng về Huế vẫn chưa được khảo sát đầy đủ. Ông nhiều lần kiến nghị tiếp tục thăm dò khu vực này vì tin rằng hài cốt đồng đội vẫn còn nằm lại. Theo ông, căn cứ quan trọng để xác định vị trí tìm kiếm vẫn là đường ray và ga Hương Thủy, bởi nhiều nguồn tin cho biết thi thể các chiến sĩ được đưa về khu vực trước ga rồi chôn cách đó khoảng 300-400m.

Nhiều năm qua, ông Lê Hữu Tòng cùng đồng đội nhiều lần trở lại khu vực ga Hương Thủy để tìm kiếm nhưng vẫn chưa xác định được chính xác vị trí chôn cất. Đồng thời, ông tích cực cung cấp thông tin về nơi hy sinh, đơn vị chiến đấu của nhiều liệt sĩ, hỗ trợ thân nhân trong quá trình xác minh và tìm kiếm.

Khi Chiến dịch “500 ngày đêm tìm kiếm liệt sĩ chưa xác định danh tính” được triển khai, ông bày tỏ sự phấn khởi và cho rằng đây là chủ trương mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Ông thường xuyên hướng dẫn thân nhân liệt sĩ thực hiện các thủ tục lấy mẫu ADN theo quy định của cơ quan chức năng, với mong muốn góp phần sớm xác định danh tính các liệt sĩ, đáp ứng nguyện vọng của nhiều gia đình đã chờ đợi suốt hàng chục năm.

Ông vẫn tin tưởng rằng, nếu tiếp tục khảo sát đúng khu vực, đặc biệt là phần đất phía phải ga Hương Thủy theo hướng về Huế, đồng đội của mình sẽ có cơ hội được tìm thấy và trở về với gia đình.

Tin nên đọc

Kỷ niệm 50 năm Tổng tiến công và nổi dậy xuân Mậu Thân 1968: Dấu son trong lịch sử Cố đô

 

Chiều 17-7, niềm tin ấy đã có thêm cơ sở khi Đội Quy tập 192 (Bộ CHQS thành phố Huế) cất bốc được một hài cốt liệt sĩ tại vị trí cách ga Hương Thủy khoảng 150m về phía bên trái (theo hướng từ ga vào núi), khu vực do cựu chiến binh Lê Hữu Tòng cung cấp thông tin. Hài cốt được bọc cẩn thận trong tăng của bộ đội nên hộp sọ, các xương ống và một số răng vẫn còn nguyên vẹn. Tổ công tác cũng phát hiện một ống truyền dung dịch cùng hài cốt và đã tiến hành lấy mẫu sinh phẩm phục vụ công tác giám định ADN, xác định danh tính liệt sĩ.

Có mặt tại hiện trường, Đại tá Lê Hồng Việt, Chính ủy Bộ CHQS thành phố Huế, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo 515 thành phố Huế, yêu cầu Đội Quy tập 192 phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương tiếp tục mở rộng phạm vi tìm kiếm quanh khu vực ga Hương Thủy; rà soát kỹ từng vị trí, không để sót phần mộ liệt sĩ, quyết tâm hoàn thành tốt nhiệm vụ quy tập, góp phần thực hiện thắng lợi “Chiến dịch 500 ngày đêm”.