NHẬN DIỆN VÀ PHẢN BÁC CÁC HOẠT ĐỘNG TẤN CÔNG HỆ THỐNG TÀI CHÍNH, NGÂN HÀNG BẰNG THÔNG TIN XẤU ĐỘC TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG

Thông qua việc phát tán thông tin xấu, độc, xuyên tạc với thủ đoạn tinh vi, các thế lực thù địch không chỉ gây nhiễu loạn dư luận, làm gia tăng bất ổn trên thị trường mà còn làm suy giảm niềm tin của người dân đối với hệ thống tài chính - ngân hàng và năng lực điều hành của Nhà nước, từ đó ảnh hưởng đến sự ổn định an ninh kinh tế quốc gia và sâu xa hơn là phá hoại nền tảng tư tưởng của Đảng từ lĩnh vực kinh tế. Việc nhận diện đúng bản chất, phương thức, đồng thời đề xuất các giải pháp phòng ngừa, đấu tranh, phản bác hiệu quả là yêu cầu cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn trong bối cảnh hiện nay.

     Nhận diện bản chất, phương thức hoạt động tấn công hệ thống tài chính, ngân hàng bằng thông tin xấu độc trên không gian mạng

  Trước làn sóng cuộc CMCN 4.0 và toàn cầu hóa, không gian mạng đã, đang trở thành môi trường phát triển quan trọng của đời sống kinh tế - xã hội, đồng thời cũng là môi trường của các hoạt động tấn công thông tin với tính chất phi truyền thống, có chủ đích, ngày càng tinh vi của các thế lực thù địch, phần tử cơ hội nhằm chống phá Đảng, Nhà nước.Lĩnh vực Tài chính - ngân hàng với vai trò là công cụ quan trọng “điều tiết kinh tế vĩ mô; phân bổ nguồn vốn, kiểm soát lạm phát, duy trì các cân đối lớn của nền kinh tế và bảo đảm an ninh tài chính quốc gia” - thường trở thành mục tiêu mà các thế lực thù địch tìm cách tác động, chống phá.

Trong kỷ nguyên số, một dòng trạng thái trên “mạng xã hội, một đoạn video cắt ghép hay một tin đồn thất thiệt” có thể lan truyền tới hàng triệu người chỉ trong vài giờ. Nếu mục tiêu của những thông tin đó là hệ thống tài chính - ngân hàng, hậu quả không chỉ dừng lại ở sự hoang mang của dư luận mà còn có thể tác động trực tiếp đến dòng vốn, thanh khoản thị trường, niềm tin của nhà đầu tư và sự ổn định của nền kinh tế.Thực tiễn trong nước, quốc tế cho thấy, các cuộc tấn công bằng thông tin xấu độc đang trở thành một dạng “vũ khí phi truyền thống” trên không gian mạng. Mục tiêu cuối cùng của chúng không chỉ là gây rối loạn thị trường mà sâu xa hơn là làm suy giảm niềm tin của nhân dân đối với năng lực quản lý của Nhà nước, từng bước phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng trong lĩnh vực kinh tế. Đây chính là “đòn tấn công nguy hiểm và thâm độc vào nền tảng tư tưởng của Đảng”, cần phải được đấu tranh, ngăn chặn kịp thời.Vì vậy, nhận diện bản chất, mục tiêu, phương thức và thủ đoạn của các hoạt động chống phá trên lĩnh vực tài chính, đồng thời xây dựng các giải pháp đấu tranh phù hợp, là yêu cầu quan trọng bảo đảm an ninh tài chính quốc gia, góp phần quan trọng vào nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trên cơ sở đó, việc nghiên cứu, làm rõ cơ sở lý luận, nội hàm, đặc điểm, mục tiêu của loại hình chống phá này có ý nghĩa thiết thực, tạo nền tảng cho việc đề xuất các giải pháp phản bác hiệu quả trong giai đoạn hiện nay.

Về mặt lý luận, “tấn công thông tin” có thể được hiểu là quá trình chủ thể sử dụng có chủ đích các phương tiện truyền thông, đặc biệt là không gian mạng, để phát tán “thông tin sai lệch, xuyên tạc hoặc thông tin đúng nhưng bị bóp méo” bối cảnh nhằm định hướng nhận thức, chi phối hành vi xã hội theo mục tiêu nhất định. Theo phân loại của UNESCO (2023), thông tin sai lệch trong không gian số bao gồm ba nhóm chính:“Thông tin sai do vô tình; thông tin xuyên tạc có chủ đích; thông tin thật nhưng bị đặt sai bối cảnh, tạo ra các mức độ gây hại khác nhau đối với nhận thức xã hội”. Theo định nghĩa của Liên minh châu Âu (European Commission, 2018), khái niệm “tin giảkhông chỉ mang tính chất sai lệch mà còn hàm chứa động cơ đánh lừa và định hướng hành vi xã hội”.

  Ở góc độ kinh tế - tài chính, IMF (2021) chỉ ra rằng tác động của thông tin tiêu cực diễn ra thông qua các kênh tâm lý và hành vi, đặc biệt là kênh kỳ vọng. Một tin đồn bộc phát có thể kích hoạt hành vi mang tính phòng vệ, như rút tiền hoặc chuyển dịch tài sản, ngay cả khi ngân hàng đang duy trì đầy đủ các chỉ số an toàn vốn. World Bank (2021) nhấn mạnh rằng sự lan truyền thông tin trong môi trường số làm gia tăng tốc độ bùng phát khủng hoảng, khiến phản ứng của thị trường trở nên mạnh hơn và khó kiểm soát hơn so với trước đây.

  Một cách tiếp cận quan trọng để lý giải tác động của thông tin xấu, độc trong lĩnh vực ngân hàng là lý thuyết “bất cân xứng thông tin” (Information Asymmetry) của Stiglitz. Theo lý thuyết này: “trong thị trường tài chính luôn tồn tại sự chênh lệch về khả năng tiếp cận và hiểu biết thông tin giữa các chủ thể. Khi công chúng không nắm được thông tin đầy đủ và chính xác từ các tổ chức tín dụng, họ dễ bị chi phối bởi tín hiệu không hoàn hảo từ môi trường bên ngoài, đặc biệt là tin đồn”.

Ở góc độ an ninh quốc gia, rủi ro trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng không chỉ ảnh hưởng đến nền kinh tế mà còn tác động đến an kinh tế, chính trị và khả năng ứng phó của quốc gia trước các biến động bên ngoài. Theo International Monetary Fund cho rằng: “ổn định tài chính gắn với nguy cơ rủi ro hệ thống”, trong khi World Bank cảnh báo “khủng hoảng tài chính có thể làm gia tăng nghèo đói và bất ổn xã hội”.

  Từ các nghiên cứu, phân tích và quan điểm nêu trên, có thể hiểu rằng “thông tin xấu, độc phát tán trên không gian mạnglà những thông tin bịa đặt, bóp méo sự thật, xuyên tạc bản chất vấn đề, đổi trắng thay đen, làm lẫn lộn đúng sai, thật giả hoặc chứa đựng một phần sự thật nhưng được truyền tải với dụng ý tiêu cực nhằm dẫn dắt, định hướng dư luận theo các luận điệu sai trái, thù địch”.

  Trên cơ sở đó, việc nhận diện, đấu tranh với thông tin xấu, độc trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng được hiểu là quá trình phát hiện, phân tích và xử lý các thông tin sai lệch, tin giả, thông tin xuyên tạc hoặc mang dụng ý tiêu cực có khả năng ảnh hưởng đến “uy tín của các tổ chức tín dụng, niềm tin của khách hàng và sự ổn định của thị trường tài chính”. Hoạt động này bao gồm việc theo dõi, giám sát các luồng thông tin; xác định nguồn phát tán; đánh giá mức độ tác động; đồng thời triển khai các biện pháp phản hồi, tích cực, hiệu quả và phù hợp.

  Bên cạnh các cách tiếp cận từ góc độ chính trị, kinh tế, an ninh tài chính, việc nhận diện và đấu tranh với thông tin xấu độc còn được đặt trong yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng. Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trịxác định: “Bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác có hiệu quả các quan điểm sai trái, thù địch là một nội dung cơ bản, hệ trọng, sống còn của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng; là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân”. Đây là cơ sở quan trọng để triển khai các hoạt động “nhận diện, đấu tranh, phản bác với thông tin sai lệch, xuyên tạc trên không gian mạng nói chung và trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng” nói riêng.

Thủ đoạn tinh vi:Ngụy tạo từ “hình thức đến tổ chức lan truyền thông tin”

Với tính chất nhạy cảm của ngành, cùng với vai trò đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế, khiến mọi biến động dù nhỏ đều dễ dàng trở thành chất liệu để các đối tượng cơ hội, chống phá hoặc trục lợi tung tin xuyên tạc. Nhận diện thực trạng này không chỉ cho thấy mức độ phức tạp của môi trường thông tin hiện nay mà còn phản ánh áp lực rất lớn đối với ngành ngân hàng trong việc duy trì môi trường thông tin minh bạch, ổn định.

Các thế lực thù địch ngày nay không chỉ tấn công trực diện vào hệ tư tưởng bằng những luận điệu chính trị cực đoan. Chúng chuyển hướng sang khai thác các vấn đề kinh tế, tài chính, dân sinh - những lĩnh vực tác động trực tiếp đến đời sống người dân. Thông qua việc khuếch đại khó khăn, bóp méo chính sách hoặc dựng lên các kịch bản khủng hoảng tài chính giả tạo, chúng tìm cách biến lo lắng kinh tế thành hoài nghi chính trị, biến bức xúc cá nhân thành sự phủ nhận đối với thể chế. Đây chính là thủ đoạn chống phá nguy hiểm cần được nhận diện đầy đủ.

Điều nguy hiểm nhất của một tin đồn không nằm ở nội dung của nó, mà nằm ở khả năng đánh vào niềm tin. Bởi hoạt động ngân hàng được xây dựng trên nền tảng niềm tin xã hội. Khi niềm tin bị tổn thương, những phản ứng mang tính dây chuyền có thể xuất hiện, bất kể thực trạng tài chính của tổ chức tín dụng có an toàn đến đâu.

Đặc biệt, thông tin xấu, độc hiện thường xuất hiện trong các thời điểm thị trường có biến động hoặc khi quốc tế ghi nhận những rủi ro bất thường, chẳng hạn như khủng hoảng ngân hàng tại Mỹ và châu Âu năm 2023 hay các cú sốc về lãi suất và tỷ giá trong giai đoạn phục hồi hậu đại dịch, những biến động do xung đột địa chính trị, căng thẳng Trung Đông, Ukraine,... Các đối tượng xấu đã lợi dụng tâm lý lo ngại của công chúng để suy diễn, quy chụp và đưa ra các kịch bản khủng hoảng giả tạo, từ đó gieo rắc cảm giác bất an về hệ thống ngân hàng. Không ít tin đồn, tin giả, xuyên tạcvề tình hình tài chính, thanh khoản; chính sách tiền tệ, lãi suất, tỷ giá và định hướng điều hành của Nhà nước; cắt ghép, suy diễn sai sự thật liên quan đến cán bộ, lãnh đạo ngành Ngân hàng nhằm làm giảm uy tín của tổ chức và cá nhân. Bên cạnh đó còn có các hành vi giả danh chuyên gia, mạo danh thương hiệu ngân hàng để lừa đảo; phát tán thông tin giật gân về nợ xấu, sáp nhập, tái cơ cấu nhằm gây nhiễu loạn thị trường; thậm chí hướng dẫn các hành vi vi phạm pháp luật như mua bán tài khoản, dữ liệu khách hàng hoặc rửa tiền….

  Ngân hàng Nhà nước (NHNN) - cơ quan điều hành chính sách tiền tệthường xuyên trở thành mục tiêu của các luận điệu xuyên tạc. Một số đối tượng cố tình diễn giải sai hoặc gắn ghép các quyết định điều hành lãi suất, tỷ giá, can thiệp thị trường ngoại hối với những dự đoán tiêu cực như “khủng hoảng tiền tệ sắp xảy ra”, “dự trữ ngoại hối cạn kiệt” hay “mất kiểm soát cung tiền”. Những suy diễn này, dù thiếu cơ sở, vẫn dễ dàng lan rộng do tác động của tâm lý đám đông và đặc tính lan truyền nhanh của truyền thông số, từ đó gây nhiễu loạn nhận thức và làm suy giảm niềm tin của công chúng vào hiệu quả điều hành chính sách.

Điển hình, gần đây nhất, sự cố liên quan đến hệ thống thông tin tại Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC) đã trở thành tâm điểm chú ý của “truyền thông và mạng xã hội”, kéo theo nhiều bình luận suy diễn và diễn giải thiếu căn cứ. Mặc dù cơ quan quản lý đã nhanh chóng khẳng định phạm vi ảnh hưởng và triển khai các biện pháp kỹ thuật nhằm bảo đảm an toàn dữ liệu, nhưng tốc độ lan truyền của các tin đồn thất thiệt lại diễn ra nhanh hơn nhiều lần so với thông tin chính thống. Không ít nội dung bị cường điệu hóa đã gây tâm lý hoang mang về mức độ rủi ro, thậm chí bị lợi dụng để quy kết sai lệch về “an toàn hệ thống ngân hàng”, cho thấy “mức độ nhạy cảm của dư luận”trước những vấn đề liên quan đến dữ liệu tín dụng và hạ tầng thông tin tài chính quốc gia.

Không những thế khi thông tin xấu độc được phát tán rộng rãi trên không gian mạng còn có thể bị các đối tượng tội phạm lợi dụng như một “công cụ dẫn dụ”, tạo tiền đề cho các hành vi vi phạm pháp luật. Thực tế thời gian qua cho thấy, nhiều kịch bản lừa đảo công nghệ cao đã khai thác trực tiếp tâm lý lo ngại của người dân trước các thông tin tiêu cực về hệ thống tài chính - ngân hàng, từ đó giả mạo cơ quan quản lý, tổ chức tín dụng để yêu cầu “cung cấp thông tin cá nhân, mã xác thực hoặc cài đặt ứng dụng độc hại nhằm chiếm đoạt tài sản”.

Cụ thể, trong năm 2024, xuất hiện tình trạng các đối tượng lừa đảo mạo danh NHNN, sử dụng thủ đoạn giả mạo e-mail để phát tán thông tin sai lệch, dẫn dụ người dân, khách hàng thực hiện các thao tác theo chỉ dẫn của đối tượng. Cụ thể, email giả mạo được gửi từ địa chỉ: “no-reply@sbvgov.site”, kèm theo nội dung yêu cầu cập nhật thông tin sinh trắc học phục vụ giao dịch ngân hàng, đồng thời đính kèm văn bản giả mạo nhằm tạo dựng lòng tin và đánh lừa người nhận.

Theo cảnh báo của NHNN và các cơ quan chức năng:“tính đến tháng 12/2025, đã có gần 596.000 bản ghi tài khoản thanh toán và ví điện tử được xác định có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo hoặc vi phạm pháp luật;  Theo thống kê mới nhất từ Bộ Công an, người dùng Việt Nam đã thiệt hại 6.000 tỷ đồng trong 11 tháng đầu năm 2025”; trong đó, một tỷ lệ đáng kể các vụ việc xuất phát từ việc người dùng tiếp cận và tin theo các thông tin sai lệch, chưa được kiểm chứng trên không gian mạng.

  Không chỉ NNNN, các tổ chức tín dụng tại Việt Nam đã nhiều lần trở thành mục tiêu của các chiến dịch tung tin xuyên tạc với “quy mô và mức độ”ảnh hưởng khác nhau, gây tác động tiêu cực tới thị trường tài chính - tiền tệ. Một số vụ việc điển hình cho thấy rõ mức độ nguy hiểm của thông tin sai lệch: tin đồn bắt giữ lãnh đạo BIDV năm 2017 khiến thị trường chứng khoán lao dốc, giá vàng và ngoại tệ biến động mạnh; tin đồn Agribank phá sản năm 2018 sau vụ phá sản Công ty Cho thuê tài chính II (ALCII) dẫn đến tình trạng rút tiền đột biến tại một số địa phương; hay vụ kích động rút tiền tại SCB năm 2022 liên quan đến vụ án Vạn Thịnh Phát, tạo ra hiệu ứng dây chuyền nghiêm trọng đối với tâm lý công chúng; hay vụ một khách hàng của Techcombank trong năm 2024 bị đối tượng giả danh công an lừa đảo, chiếm đoạt hơn 14,6 tỷ đồng, sau đó khởi kiện ngân hàng vì cho rằng chưa được tư vấn đầy đủ về an toàn bảo mật giao dịch điện tử…

  Các nội dung xuyên tạc thường xoay quanh những vấn đề nhạy cảm như “thiếu hụt thanh khoản”, “rủi ro trái phiếu”, “lỗ luỹ kế” hay “nợ xấu tăng đột biến”được dàn dựng theo cách tạo cảm giác như “thông tin nội bộ”, từ tin nhắn đến file ghi âm giả mạo hoặc tài liệu bị cắt ghép, nhằm tăng mức độ thuyết phục. Với quy mô khách hàng lớn, mức độ ảnh hưởng rộng, chỉ một thông tin thất thiệt lan truyềncũng đủ kích hoạt phản ứng tức thì của công chúng, làm gia tăng áp lực truyền thông, dù các chỉ số an toàn vốn, khả năng chi trả, kết quả kinh doanh của các ngân hàng vẫn nằm trong giới hạn an toàn theo quy định của NHNN.

  Theo Báo cáo tạiAgribank, trong năm 2025 đã phát hiện, xử lý, ngăn chặn hơn 240 nghìn lượt tấn công mạng nội bộ, hơn 28 triệu lượt tấn công từ Internet và 170/170 URL đường link giả mạo thương hiệu Agribank. Công tác quản lý lỗ hổng kỹ thuật được thực hiện định kỳ cho 15 hệ thống, đảm bảo phát hiện, khắc phục kịp thời. Bên cạnh đó, Agribank đã chủ động theo dõi, xử lý gần 80 trang Fanpage, group giả mạo; xử lý hơn 300 đường dẫn đến các trang tin giả mạo.

“Khoác áo” chuyên gia để tạo độ tin cậy

Một trong những thủ đoạn tinh vi của các thế lực chống phá hiện nay là khai thác tâm lý tin tưởng vào những người được gắn mác “chuyên gia” của công chúng. Thay vì đưa ra các luận cứ khoa học được kiểm chứng, họ lựa chọn xây dựng hình ảnh các “nhà phân tích độc lập”, “học giả”, “tiến sĩ, chuyên gia tài chính”, với lý lịch mập mờ, hoặc được tô vẽ kỹ lưỡng nhằm tạo cảm giác khách quan và đáng tin cậy. Các đối tượng chống phá chủ động “kỹ thuật hóa” thông tin, dựng lên các bài viết mang dáng dấp báo cáo phân tích tài chính chuyên sâu, sử dụng dày đặc thuật ngữ chuyên ngành, số liệu “có vẻ chính xác”, thậm chí trích dẫn nguồn nước ngoài nhằm tạo dựng “hiệu ứng thẩm quyền”. Tuy nhiên, bản chất của các nội dung này không phải là phân tích khoa học mà là sự ngụy tạo có chủ đích, khi các số liệu bị cắt khúc, lựa chọn thiên lệch, tách rời khỏi bối cảnh tổng thể, từ đó dẫn dắt tới những kết luận suy diễn, phiến diện, thậm chí sai lệch bản chất vấn đề.

Đáng chú ý, các “sản phẩm thông tin” này không tồn tại đơn lẻ mà được tổ chức phát tán có hệ thống trên không gian mạng thông qua các nền tảng như Facebook, YouTube, TikTok, blog cá nhân hoặc các diễn đàn tài chính. Các đối tượng thường sử dụng tài khoản ẩn danh, “chuyên gia tự xưng”, đồng thời lợi dụng cơ chế thuật toán đề xuất nội dung để khuếch tán thông tin theo cấp số nhân, hình thành các “cụm lan truyền” với tốc độ nhanh, phạm vi rộng, khó kiểm soát.Sự kết hợp giữa “vỏ bọc khoa học” và “cơ chế lan truyền số” đã làm gia tăng đáng kể mức độ nguy hại, tác động tiêu cực đến tâm lý thị trường và niềm tin xã hội.

Trong khi đó, theo số liệu của NHNN, đến năm 2025: “tổng tài sản của hệ thống đạt trên 25,8 triệu tỷ đồng, tăng 84,4% so với cuối năm 2020; dư nợ tín dụng nền kinh tế đạt trên 18,40 triệu tỷ đồng, tăng 17,87% so với cuối năm 2024; tỷ lệ nợ xấu nội bảng dưới 2%; thanh khoản hệ thống duy trì ổn định”. Những con số này phản ánh bức tranh tổng thể an toàn, lành mạnh của hệ thống tài chính - ngân hàng, trái ngược với các luận điệu xuyên tạc, thổi phồng rủi ro.

  Hệ lụy đa chiều của luồng thông tin xấu, độc

Các luồng thông tin xấu, độc trong lĩnh vực ngân hàng không chỉ dừng lại ở phạm vi nhiễu loạn thông tin đơn thuần, mà đã và đang tạo ra những “hệ lụy đa chiều”, tác động đồng thời trên nhiều tầng nấc của hệ thống kinh tế - xã hội.

Trước hết, đối với hệ thống tài chính - ngân hàng, các luồng thông tin sai lệch, xuyên tạc có thể nhanh chóng khuếch đại rủi ro thanh khoản thông qua việc kích hoạt tâm lý phòng vệ của người gửi tiền, từ đó tác động trực tiếp đến khả năng huy động vốn của các tổ chức tín dụng. Trong điều kiện đặc thù của hoạt động ngân hàng - vận hành dựa trên niềm tin và kỳ vọng - chỉ một luồng thông tin tiêu cực lan rộng cũng có thể tạo ra những biến động không tương xứng với thực trạng nội tại, thậm chí kích hoạt hành vi rút tiền hàng loạt, gây áp lực tức thời lên cân đối vốn và an toàn hệ thống. Không dừng lại ở đó, các “thông tin xấu, độc còn có khả năng lan tỏa sang toàn bộ thị trường tài chính”, làm gia tăng biến động trên thị trường tiền tệ, kéo theo những phản ứng dây chuyền như suy giảm giá trị cổ phiếu ngân hàng, dịch chuyển dòng vốn sang các kênh trú ẩn như vàng, ngoại tệ, qua đó cản trở mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô.

Thứ hai, ở cấp độ vĩ mô hơn, đối với công tác điều hành chính sách, sự lan truyền của thông tin xấu, độc buộc các cơ quan quản lý phải gia tăng nguồn lực cho hoạt động truyền thông, ổn định thị trường, xử lý khủng hoảng thông tin. Điều này không chỉ làm phát sinh chi phí điều hành, mà còn có thể làm suy giảm hiệu lực của chính sách tiền tệ khi các tín hiệu chính sách bị “nhiễu” bởi các kỳ vọng sai lệch từ thị trường. Trong nhiều trường hợp, chính sách đúng nhưng lại không phát huy đầy đủ hiệu quả do bị chi phối bởi tâm lý bất ổn của các chủ thể kinh tế.

Ở bình diện xã hội, tác động của thông tin xấu, độc thể hiện rõ ở sự gia tăng tâm lý hoang mang, thiếu ổn định trong nhận thức của người dân. Khi thông tin chính thống bị lấn át bởi các luồng tin chưa kiểm chứng, môi trường thông tin trở nên “nhiễu loạn”, làm suy giảm khả năng phân biệt đúng - sai của công chúng. Hệ quả là niềm tin vào hệ thống ngân hàng - vốn là huyết mạch của nền kinh tế - bị bào mòn từng bước, kéo theo sự thận trọng quá mức trong các hành vi tài chính, từ đó tác động ngược trở lại hoạt động của nền kinh tế.

Thứ ba, hệ lụy sâu xa nhất không nằm ở kinh tế mà ở phương diện tư tưởng - chính trị. Khi niềm tin kinh tế bị lung lay, các thế lực thù địch có thể lợi dụng để xuyên tạc, quy kết thành vấn đề thể chế, từng bước dẫn dắt nhận thức theo hướng phủ nhận vai trò quản lý của Nhà nước và sự lãnh đạo của Đảng. Đây chính là điểm giao thoa nguy hiểm giữa “rủi ro thông tin” và “rủi ro tư tưởng”, nơi các yếu tố kinh tế bị khai thác như một công cụ để tác động đến niềm tin chính trị.

Nhìn thấu căn nguyên của các cuộc “tấn công”

Tình trạng “thông tin xấu, độc”trong lĩnh vực ngân hàng không phải hiện tượng ngẫu nhiên mà nguyên nhân bắt nguồn từ sự tương tác của nhiều yếu tố thuộc môi trường truyền thông số, tâm lý xã hội, đặc thù thị trường tài chính và hạn chế trong công tác truyền thông của các tổ chức liên quan. Môi trường mạng phân tán cùng thuật toán ưu tiên nội dung giật gân khiến tin đồn lan nhanh hơn nhiều so với thông tin chính thức, đặc biệt trong những thời điểm thị trường nhạy cảm. Tâm lý lo ngại, dễ bị kích động của một bộ phận người gửi tiền cũng góp phần khuếch đại tác động của các tín hiệu sai lệch, tạo ra phản ứng dây chuyền mang tính bầy đàn, dù nền tảng tài chính của ngân hàng không hề biến động.

  Bên cạnh đó, sự nhạy cảm của thị trường tài chính Việt Nam đối với biến động lãi suất, tỷ giá hay các sự kiện quốc tế khiến nhiều thông tin bị diễn giải tiêu cực, trong khi hiểu biết tài chính của người dân còn hạn chế. Ở chiều ngược lại, thông tin chính thống đôi khi được cung cấp chậm hoặc thiếu chiều sâu, khiến khoảng trống thông tin trở thành mảnh đất màu mỡ cho tin đồn phát tán. Đồng thời, sự can thiệp của các nhóm lợi ích hoặc đối tượng chống phá với khả năng tạo dựng nội dung giả mạo ngày càng tinh vi làm gia tăng mức độ phức tạp của vấn đề.

  Nhìn chung, thực trạng thông tin xấu, độc trong ngành ngân hàng không đơn thuần là sự xuất hiện rời rạc của các thông tin xuyên tạc, tin đồn, mà là một hiện tượng mang tính cấu trúc, diễn ra liên tục, với “mức độ tinh vi ngày càng tăng”. Sự kết hợp giữa không gian mạng phân mảnh, thuật toán ưu tiên nội dung gây sốc, sự thiếu hụt hiểu biết tài chính của một bộ phận công chúng và sự tham gia của các nhóm đối tượng có chủ đích đã tạo ra môi trường truyền thông chứa đựng nhiều rủi ro đối với sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

  Thực hiện đồng bộ các giải pháp“nâng sức đề kháng, tạo miễn dịch trước thông tin xấu, độc”

  Trước yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới gắn với quá trình chuyển đổi số toàn diện, hội nhập quốc tế sâu rộng, bên cạnh những thời cơ, là thách thức đan xen do những biến động ngày càng phức tạp, khó lường của môi trường an ninh phi truyền thống. Đảng và Nhà nước đã và đang triển khai nhiều quyết sách chiến lược mang tính đột phá, tạo nền tảng để đất nước bứt phá mạnh mẽ trong giai đoạn phát triển mới. Trong bối cảnh đó, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng xác định: “Bảo đảm và bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc, kiên quyết, kiên trì bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc; bảo vệ Đảng, Nhà nước, Nhân dân, chế độ XHCN; bảo vệ thành quả cách mạng, sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hoá, hiện đại hoá; giữ gìn, phát huy giá trị truyền thống văn hoá dân tộc, nâng cao vị thế quốc tế của đất nước; bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia, an ninh chế độ, an ninh con người, an ninh kinh tế, an ninh dữ liệu, an ninh mạng, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước, an ninh lương thực; tăng cường quốc phòng toàn dân, phòng thủ chủ động; ngăn ngừa, đẩy lùi từ sớm các nhân tố gây mất ổn định chính trị từ bên trong; giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội; giữ vững và củng cố môi trường hoà bình, ổn định để xây dựng, phát triển đất nước”. Trong đó, an ninh tài chính - tiền tệ và an ninh mạng trong lĩnh vực ngân hàng ngày càng có mối liên hệ chặt chẽ, tác động trực tiếp đến “ổn định kinh tế vĩ mô và niềm tin xã hội”.

  Đồng thời “Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh yêu cầu giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế” như một trong những trụ cột quan trọng để bảo vệ chế độ. Hệ thống ngân hàng không chỉ là huyết mạch của nền kinh tế mà còn là điểm tựa niềm tin của xã hội đối với năng lực quản trị quốc gia. Vì vậy, bảo vệ an toàn, ổn định của hệ thống tài chính - ngân hàng trước các tác động từ thông tin xấu, độc cũng chính là bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong điều kiện mới, khi không gian mạng đã trở thành một “mặt trận” quan trọng của cuộc đấu tranh tư tưởng.

  Trước yêu cầu cấp thiết đó, việc xây dựng một hệ thống giải pháp toàn diện, đồng bộ và linh hoạt nhằm “nâng sức đề kháng, tạo miễn dịch” cho nhân dân, khách hàng trước thông tin xấu, độc trong lĩnh vực ngân hàng trở thành nhiệm vụ chiến lược của Đảng, Nhà nước, NHNN và hệ thống các tổ chức tín dụng ở Việt Nam, trong đó, cần triển khai một số giải pháp trọng tâm sau:

  Một là, cần tiếp tục tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước trong bảo đảm an ninh tài chính - tiền tệ và an ninh mạng; đồng thời “hoàn thiện cơ chế, chính sách và hệ thống pháp luật” nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện và xử lý các thông tin xấu độc, sai lệch, xuyên tạc trong lĩnh vực ngân hàng. Bên cạnh đó, cần xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng không gian mạng để phát tán tin giả, gây hoang mang dư luận, ảnh hưởng đến sự ổn định của thị trường tài chính, hoạt động ngân hàng và an ninh kinh tế quốc gia.

  Hai là, phát huy vai trò nòng cốt của các cơ quan quản lý nhà nước, báo chí chính thống và lực lượng chức năng trong công tác thông tin, tuyên truyền. Chủ động cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời; đồng thời xây dựng lực lượng phản ứng nhanh, lực lượng bút chiến nhiều kỹ năng bóc tách nhằm phát hiện sớm, xác minh và phản bác hiệu quả các thông tin sai sự thật, luận điệu xuyên tạc. Việc định hướng dư luận xã hội một cách chủ động, kịp thời không chỉ hạn chế tác động tiêu cực của tin giả, tin thất thiệt mà góp phần “củng cố niềm tin của nhân dân vào hệ thống tài chính - ngân hàng cũng như năng lực điều hành kinh tế vĩ mô của Nhà nước”.

  Ba là,NHNN và các tổ chức tín dụng cần xây dựng cơ chế công bố thông tin theo hướng chủ động hơn, kết hợp hài hòa giữa minh bạch hóa dữ liệu theo chuẩn quốc tế, giúp công chúng hiểu đúng bản chất các quyết định điều hành. Khi thông tin chính thống được phổ biến kịp thời và có chiều sâu, không gian cho các diễn giải sai lệch sẽ bị thu hẹp.

  Bốn là, phát triển năng lực giám sát và phân tích dư luận trên không gian mạng trở nên đặc biệt quan trọng. Để phát hiện sớm các tin đồn thất thiệt, NHNN và các tổ chức tín dụng cần ứng dụng các công nghệ phân tích dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và hệ thống cảnh báo sớm nhằm theo dõi xu hướng thảo luận trên môi trường số, xác định nguồn lan truyền và dự đoán mức độ ảnh hưởng. Cách tiếp cận này không chỉ giúp các ngân hàng chủ động ứng phó trước khi thông tin tiêu cực gây hiệu ứng dây chuyền, mà còn hỗ trợ hoạch định chính sách truyền thông dựa trên bằng chứng, thay vì phản ứng bị động khi khủng hoảng đã xảy ra.

  Năm là, hoàn thiện “cơ chế phối hợp” giữa NHNN, các tổ chức tín dụng và các cơ quan quản lý truyền thông, an ninh mạng. Thông tin xấu, độc có thể do nhiều nhóm đối tượng gây ra, từ các cá nhân tung tin thất thiệt đến các tổ chức có mục đích chính trị, kinh tế. Vì vậy, hệ thống giải pháp chỉ phát huy sức mạnh khi được triển khai thống nhất, gắn kết và liên ngành. NHNN cần đóng vai trò nhạc trưởng trong việc kết nối các cơ quan báo chí, cơ quan chức năng, đồng thời liên thông với các ngân hàng để bảo đảm sự nhất quán trong phản ứng truyền thông.

  Sáu là,tiếp tục củng cố nội lực, đặc biệt là về an toàn vốn, quản trị rủi ro, năng lực công nghệ và khả năng xử lý sự cố. Thực tiễn ở nhiều quốc gia cho thấy những ngân hàng có nền tảng tài chính vững mạnh thường ít bị ảnh hưởng tiêu cực bởi tin đồn, bởi công chúng có xu hướng tin tưởng vào các tổ chức duy trì được mức độ minh bạch cao và kết quả kinh doanh ổn định. Đối với Big 4, việc duy trì các chỉ số an toàn vốn theo Basel II/III, tăng cường kiểm toán nội bộ, minh bạch hóa báo cáo tài chính và nâng cao chất lượng quản trịtoàn diện là cách củng cố “tăng cường hệ miễn dịch” trước các thông tin xấu độc, xuyên tạc từ bên ngoài.

  Bảy là,nâng cao hiểu biết tài chính cho người dân, khách hàng. Một xã hội có trình độ hiểu biết tài chính tốt sẽ ít có xu hướng tin theo các nội dung sai lệch, xuyên tạc, đồng thời có khả năng tự đánh giá rủi ro thay vì phản ứng theo tâm lý bầy đàn. Nhà nước, Ngành ngân hàng cần triển khai các chương trình truyền thông cộng đồng, phổ biến kiến thức tài chính, giải thích về hệ thống bảo hiểm tiền gửi, cơ chế giám sát ngân hàng và “quy trình vận hành của hệ thống thanh toán quốc gia”. Khi nhận thức của người dân được nâng cao, tác động của thông tin xấu, độc sẽ giảm đi, tạo “nền tảng xã hội vững chắc” hơn cho hoạt động ngân hàng.

  Tám là,xây dựng hình ảnh, danh tiếng số của ngân hàng trở thành yêu cầu tất yếu. Mỗi ngân hàng cần phát triển hệ sinh thái truyền thông đa nền tảng, cung cấp nội dung chính thống một cách nhất quán, chuyên nghiệp, dễ tiếp nhận. Khi các kênh thông tin chính thức được vận hành hiệu quả, có độ phủ rộng, người dân sẽ có nguồn thông tin đáng tin cậy để tham khảo, qua đó giảm tình trạng bị cuốn vào nguồn tin thiếu kiểm chứng. Danh tiếng số mạnh mẽ không chỉ bảo vệ ngân hàng trước thông tin xấu, độc mà còn góp phần nâng cao uy tín thương hiệu của tổ chức trong dài hạn.

  Kết luận

Thông tin xấu, độc xuyên tạc về hoạt động tài chính, ngân hàng là mối nguy hại hiện hữu trong bối cảnh công nghệ truyền thông phát triển mạnh mẽ. Những vụ việc sảy ra thời gian qua đã cho thấy sức công phá ghê gớm của thông tin xấu độc, xuyên tạc đối với sự ổn định của hệ thống tài chính và tâm lý xã hội.

Lịch sử cho thấy, nhiều cuộc khủng hoảng tài chính bắt đầu từ những con số. Nhưng cũng không ít cuộc khủng hoảng được khởi nguồn từ “những tin đồn”. Trong thời đại số, thông tin đã trở thành một loại quyền lực và không gian mạng đã trở thành một mặt trận mới của cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc.Bảo vệ hệ thống tài chính - ngân hàng trước các cuộc tấn công bằng thông tin xấu độc không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành ngân hàng hay các cơ quan quản lý nhà nước. Đó là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp, các cơ quan báo chí và mỗi công dân.Xây dựng môi trường thông tin lành mạnh, minh bạch; nâng cao khả năng nhận diện tin giả; củng cố niềm tin xã hội vào các chính sách kinh tế, năng lực điều hành của Nhà nước chính là cách thiết thực để bảo vệ an ninh tài chính quốc gia, giữ vững ổn định chính trị - xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số.

  Với sự chỉ đạo quyết liệt của Đảng, Nhà nước, sự vào cuộc kịp thời của các cơ quan chức năng, cùng nỗ lực chủ động của hệ thống ngân hàng và sự đồng hành của người dân, chúng ta hoàn toàn có thể nhận diện, phản bác và đẩy lùi thông tin xấu, độc. Việc bảo vệ uy tín ngành ngân hàng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và niềm tin của nhân dân đối với chế độ là nhiệm vụ mang tính chiến lược, lâu dài, đòi hỏi sự chung tay, vào cuộc của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và toàn xã hội.

 Ths. Vũ Thị Minh Huyền - Ths. Lê Thị Huyền Vân

Ts. Cao Thị Phương - Ths. Trần Quốc Khánh

DANH MỤC “TÀI LIỆU THAM KHẢO”

  1. “European Commission. (2018). A Multi-Dimensional Approach to Disinformation: Report of the Independent High-Level Group on Fake News and Online Disinformation. Publications Office of the European Union”.

  2. “Fearn-Banks, K. (2016). Crisis Communications: A Casebook Approach (5th ed.). Routledge”.

  3. “International" Monetary Fund. (2020–2023). Global Financial Stability Report. IMF Publishing”.

  4. “International Monetary Fund. (2021). Trust, Information, and Financial Stability. IMF Working Paper”.

  5. UNESCO. (2023). Journalism, Fake News & Disinformation: A Handbook for Journalism Education and Training.UNESCO Publishing.

  6. World Bank. (2021). Crisis Response in the Age of Social Media: Implications for Financial Stability. World Bank Policy Note.

  7. World Bank. (2022). World Development Report 2022: Finance for an Equitable Recovery. World Bank Publications.

  8. “Stiglitz, J. E. (2000). The Contributions of the Economics of Information to Twentieth Century Economics. Quarterly Journal of Economics, 115(4), 1441–1478”.

  9. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. (2018-2024). Các báo cáo điều hành chính sách tiền tệ, báo cáo thường niên. Hà Nội.

  10. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. (2022). Thông cáo báo chí về tình hình SCB và công tác bảo đảm an toàn hệ thống.Hà Nội.

  11. Chính phủ Việt Nam. (2023). Nghị định số 53/2022/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân; Nghị định số 13/2023/NĐ-CP về an ninh mạng. Hà Nội.

  12. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. (2013–2023). Thông cáo thị trường liên quan đến tin đồn tác động đến chứng khoán ngân hàng. Hà Nội.

  13. Báo Nhân Dân. (2013, 2017, 2018). Tin tổng hợp về diễn biến liên quan đến tin đồn về BIDV và Agribank.

  14. Báo Lao Động. (2022). Các bài viết về vụ việc liên quan SCB – Vạn Thịnh Phát và cảnh báo của cơ quan quản lý.

  15. VTV Digital. (2022). Tin tức về ổn định tâm lý người dân trước thông tin thất thiệt về ngân hàng.

  16. “VietnamPlus (TTXVN). (2023). Phân tích về thông tin giả, tin đồn trên mạng xã hội và tác động tới thị trường tài chính”.

  17. Nguyễn Đức Thành & CIEM. (2020). Tâm lý thị trường và ổn định tài chính ở Việt Nam. Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách.

  18. Trần Hoàng Ngân. (2021). Ổn định tài chính trong điều kiện kinh tế số. Bài trình bày tại các diễn đàn kinh tế quốc gia.

  19. Chính phủ Việt Nam. (2025). CIC bị hacker tấn công, VNCERT khuyến cáo người dân nâng cao cảnh giác

  20. "Giả mạo cơ quan nhà nước trên không gian mạng để lừa đảo chiếm đoạt tài sản - Thực tiễn và giải pháp (2026)".

21. "Ngân hàng Nhà nước (2026): Phát hiện gần 600.000 tài khoản nghi lừa đảo, cảnh báo người dùng bảo vệ tài sản"