Nâng mức giảm trừ gia cảnh: Khoan sức dân để kinh tế phát triển

Hàng triệu người giảm thuế thu nhập cá nhân

Sau nhiều năm mức giảm trừ gia cảnh 11 triệu đồng/tháng (cho người nộp thuế) và 4,4 triệu đồng/tháng (cho người phụ thuộc) bị thực tế đời sống bỏ lại phía sau. Quyết định nâng mức giảm trừ lên 15,5 triệu đồng và 6,2 triệu đồng cho người phụ thuộc, áp dụng từ ngày 1-1-2026, đã giảm bớt áp lực trong chi tiêu cho hàng triệu gia đình. Dù có nhiều ý kiến mong mỏi chính sách được áp dụng sớm hơn từ năm 2025 để được hoàn thuế, nhưng việc ấn định thời điểm năm 2026 được cho là hợp lý để tránh gây áp lực hành chính khổng lồ cho cơ quan thuế trong việc xử lý hoàn thuế cho hàng triệu người.

Với mức tăng gần 41% này, Bộ Tài chính tính toán sẽ có hơn 2,1 triệu người đang nộp thuế ở bậc 1 sẽ không còn phải nộp thuế. Là trụ cột chính của gia đình, khi nghe tin ngưỡng thu nhập chịu thuế tăng do mức giảm trừ gia cảnh được nâng lên, anh Nguyễn Văn Thanh, trú tại phường Hà Đông, TP. Hà Nội bày tỏ sự vui mừng. “Việc giảm vài triệu đồng tiền thuế thu nhập cá nhân sẽ giúp gia đình tôi có thêm chi phí mua sắm cho con nhỏ, mua thuốc cho bố mẹ già. Cơ quan chức năng nâng mức giảm trừ gia cảnh thể hiện việc lắng nghe kiến nghị nhiều năm nay của người làm công ăn lương như chúng tôi” - anh Thanh nói.

Giải thích về mức giảm trừ gia cảnh này, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi dẫn số liệu từ khảo sát mức sống dân cư 2024 của Cục Thống kê quốc gia: Thu nhập bình quân đầu người mỗi tháng của Việt Nam là 5,4 triệu đồng (theo giá hiện hành). Nhóm thu nhập cao nhất (gồm 20% dân số giàu nhất - nhóm 5) thu nhập bình quân 11,8 triệu mỗi tháng. Đại diện Bộ Tài chính cho rằng: Giảm trừ 15,5 triệu đồng gần gấp 3 lần thu nhập bình quân đầu người, cao hơn 0,5-1 lần mức phổ biến các nước đang áp dụng, và bình quân của nhóm 20% dân số có thu nhập cao nhất. Theo Bộ Tài chính, ngân sách nhà nước dự kiến giảm khoảng 21 nghìn tỷ đồng mỗi năm so với mức thu và số lượng người nộp thuế theo quy định hiện hành.

Động lực tăng tiêu dùng trong nước

Theo Tiến sĩ Nguyễn Đức Kiên, ở góc độ kinh tế vĩ mô, đây là bước tiến trong quá trình hình thành, phát triển thị trường nội địa. Khi người dân có thu nhập tốt, tiêu dùng nội địa sẽ tăng. Như vậy, doanh nghiệp Việt Nam mới có thị trường đủ lớn để đảm bảo điểm hòa vốn của doanh nghiệp, trước khi vươn ra khu vực và thế giới.

Bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam cho biết, việc nâng giảm trừ gia cảnh sẽ khiến thu ngân sách từ sắc thuế này giảm xuống. Tuy nhiên, điều kiện thu thuế hợp lý sẽ khuyến khích tính tuân thủ của người nộp thuế tăng. Mức thu thuế hợp lý, tình trạng né thuế, trốn thuế giảm thiểu, người dân tích cực nộp thuế.

Cũng theo các chuyên gia, với sự thay đổi trong chính sách thuế, doanh nghiệp và người lao động nên tính toán để chi khoản này sang tháng 1-2026 vì thuế thu nhập cá nhân tính theo thời điểm chi trả. Do vậy khoản thưởng của năm 2025 được chi trả vào tháng 1-2026 sẽ được tính là thu nhập của năm 2026 và áp dụng theo mức giảm trừ mới, có lợi hơn rất nhiều cho người nộp thuế.

Về lâu dài, người nộp thuế kỳ vọng tới đây khi Luật Thuế thu nhập cá nhân mới được thông qua, mức giảm trừ gia cảnh sẽ được nghiên cứu, tính toán một cách kỹ lưỡng, đảm bảo phù hợp với sự biến động của giá cả cũng như sự gia tăng mức sống dân cư trong giai đoạn vừa qua cũng như dự báo cho thời gian tới đây.

Sao cho đảm bảo nguyên tắc cá nhân cần phải có một mức thu nhập nhất định nhằm đáp ứng được nhu cầu thiết yếu của cuộc sống như ăn, ở, đi lại, học tập, khám chữa bệnh... Thu nhập trên mức này mới phải nộp thuế. Trong đó phương án giao Chính phủ quy định mức giảm trừ gia cảnh để đảm bảo linh hoạt, chủ động điều chỉnh cho phù hợp với thực tiễn và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong từng thời kỳ là hợp lý, tránh được tiền lệ mức giảm trừ gia cảnh chưa áp dụng thì đã lạc hậu như đã xảy ra trước đây.

Về mặt an sinh xã hội, theo Tiến sĩ Phạm Duyên Minh - Chuyên gia tài chính ngân hàng, để việc điều chỉnh nói trên thực sự có ý nghĩa, vấn đề quan trọng hiện nay là cần thực hiện tốt việc kiểm soát chỉ số giá tiêu dùng, bảo đảm mục tiêu Chính phủ đề ra là duy trì chỉ số giá tiêu dùng bình quân ở mức 4,15% cho năm 2025 và 4,5% cho năm 2026. Trong đó, trọng tâm là kiểm soát lạm phát, ổn định giá cả. Các bộ, ngành, địa phương cần chủ động theo dõi thị trường, cân đối cung cầu và giá cả hàng hóa để có giải pháp ổn định. Đặc biệt với các mặt hàng thiết yếu như xăng dầu, điện, lương thực... cần có cơ chế điều hành giá ổn định, hạn chế tình trạng “tăng giá dây chuyền” ảnh hưởng đến chi phí sinh hoạt của người lao động. Bên cạnh đó, cần gắn điều chỉnh thuế với cải cách tiền lương và chính sách an sinh xã hội. Điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh của thuế thu nhập là cần thiết, nhưng để bảo đảm công bằng xã hội, chính sách này cần được đặt trong tổng thể cải cách tiền lương và an sinh xã hội.