Kỳ họp thứ Nhất Quốc hội khóa XVI: Tạo nền móng định hướng cho cả nhiệm kỳ

* Kỳ họp thứ Nhất Quốc hội khóa XVI kéo dài 11 ngày và chia 2 đợt (đợt 1, từ ngày 6 đến 12-4; đợt 2, từ ngày 20 đến 23-4 và dự phòng ngày 24 và 25-4).

Trong tiến trình vận động và phát triển của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mỗi nhiệm kỳ Quốc hội là một chặng đường lịch sử gắn với những dấu ấn riêng biệt. Nhưng trong mỗi nhiệm kỳ ấy, kỳ họp thứ Nhất luôn mang ý nghĩa đặc biệt - không chỉ là sự khởi đầu về mặt tổ chức, mà còn là điểm hội tụ của ý chí chính trị, tầm nhìn chiến lược và niềm tin của nhân dân. Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI là một dấu mốc chính trị có tầm vóc, định hình hướng đi cho cả giai đoạn phát triển 2026-2031 của đất nước.

Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI là thời điểm mà bộ máy quyền lực nhà nước được kiện toàn; là diễn đàn đầu tiên để các đại biểu Quốc hội khóa mới thực hiện sứ mệnh đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân. Một kỳ họp tạo đà cho “quán tính chính trị” - quán tính của đổi mới, hành động, trách nhiệm và khát vọng phát triển.

Trong bài phát biểu chỉ đạo khai mạc, Tổng Bí thư Tô Lâm đã đặt ra những yêu cầu mang tính chiến lược, đồng thời gửi gắm kỳ vọng lớn lao đối với cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Đồng chí nhấn mạnh: “Đây là kỳ họp kiện toàn tổ chức bộ máy Nhà nước theo Hiến pháp; đồng thời là kỳ họp tập trung thể chế hóa Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, tạo nền tảng pháp lý, thể chế và động lực chính sách để đất nước bước vào thời kỳ phát triển mới: Phát triển nhanh, bền vững, giàu bản sắc, dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và khát vọng vươn lên mạnh mẽ của toàn dân tộc”.

Kỳ họp bản lề của một nhiệm kỳ

Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI diễn ra trong bối cảnh đặc biệt của đất nước. Sau thành công của cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031. Những lá phiếu của cử tri cả nước không chỉ lựa chọn ra những đại biểu tiêu biểu, mà còn gửi gắm niềm tin, kỳ vọng vào một nhiệm kỳ Quốc hội đổi mới mạnh mẽ, thực chất hơn nữa.

Trong cấu trúc quyền lực nhà nước, Quốc hội giữ vị trí trung tâm với ba chức năng cơ bản: Lập pháp, giám sát tối cao và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước. Do đó, kỳ họp đầu tiên của nhiệm kỳ có ý nghĩa thiết lập nền tảng vận hành cho toàn bộ hệ thống.

Ở góc độ thể chế, kỳ họp thứ Nhất là nơi hoàn tất việc chuyển giao quyền lực giữa hai nhiệm kỳ một cách hợp hiến, hợp pháp, bảo đảm tính liên tục của Nhà nước. Ở góc độ chính trị, đây là thời điểm để khẳng định phương châm hành động, tinh thần trách nhiệm và tầm nhìn phát triển của Quốc hội khóa mới. Ở góc độ xã hội, đây là sự kiện thu hút sự quan tâm sâu sắc của nhân dân - những người trực tiếp trao quyền thông qua lá phiếu.

Một kỳ họp khởi đầu tốt sẽ tạo ra nền tảng vững chắc cho cả nhiệm kỳ. Chính vì vậy, kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI được đặt trong yêu cầu cao hơn, kỳ vọng lớn hơn và trách nhiệm nặng nề hơn.

Nội dung có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, chiếm vị trí trung tâm trong kỳ họp thứ Nhất là công tác tổ chức, nhân sự. Đây là quá trình kiện toàn toàn diện bộ máy lãnh đạo của Quốc hội và Nhà nước, từ các chức danh cao nhất đến các cơ quan chuyên môn. Trong mọi thiết chế chính trị, nhân sự luôn là yếu tố then chốt.

Quốc hội tiến hành bầu và phê chuẩn các chức danh lãnh đạo chủ chốt của Nhà nước theo một trình tự chặt chẽ, khoa học, bảo đảm tính kế thừa và ổn định. Việc lựa chọn nhân sự cho vị trí này không chỉ dựa trên tiêu chuẩn về năng lực, mà còn đòi hỏi tầm nhìn, bản lĩnh chính trị và uy tín cao. Đồng thời, các Phó Chủ tịch Quốc hội và Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội được bầu để hình thành cơ quan thường trực của Quốc hội.

Ở nhánh hành pháp, Quốc hội bầu Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ; phê chuẩn đề nghị bổ nhiệm các thành viên Chính phủ. Đây là bước quan trọng để hình thành bộ máy điều hành đất nước trong nhiệm kỳ mới.

Ở nhánh tư pháp, Quốc hội bầu Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao - những người giữ vai trò then chốt trong bảo vệ công lý, bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh.

Không dừng lại ở đó, Quốc hội còn quyết định cơ cấu tổ chức của Chính phủ, thành lập các Ủy ban của Quốc hội, phê chuẩn nhân sự của các cơ quan này. Đây là những quyết định mang tính cấu trúc, định hình cách thức vận hành của bộ máy nhà nước trong suốt nhiệm kỳ.

Một điểm đáng chú ý trong công tác nhân sự của kỳ họp là sự kết hợp hài hòa giữa kế thừa và đổi mới. Đây là nguyên tắc quan trọng để bảo đảm vừa giữ được sự ổn định cần thiết, vừa tạo ra động lực phát triển. Những cán bộ có kinh nghiệm, đã được thử thách trong thực tiễn, tiếp tục được tín nhiệm giao trọng trách. Đồng thời, những nhân tố mới, có năng lực, tư duy đổi mới, được bổ sung để làm mới bộ máy.

Điểm đặc biệt của kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI là công tác nhân sự được đặt trong bối cảnh đất nước đang chuyển sang một giai đoạn phát triển mới - giai đoạn đòi hỏi đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển bền vững và hội nhập sâu rộng. Điều đó đặt ra yêu cầu đối với đội ngũ lãnh đạo không chỉ giỏi quản lý truyền thống, mà còn phải có tư duy chiến lược, khả năng thích ứng nhanh, năng lực xử lý các vấn đề phức tạp, liên ngành, liên lĩnh vực.

Đổi mới - Dấu ấn của một Quốc hội hành động, hiện đại

Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong cách thức tổ chức và vận hành của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Không chỉ kế thừa những kinh nghiệm từ các nhiệm kỳ trước, kỳ họp lần này còn thể hiện rõ tinh thần đổi mới mạnh mẽ trên nhiều phương diện, từ thời điểm tổ chức, nội dung chương trình đến phương thức vận hành và ứng dụng công nghệ. Những thay đổi này cho thấy Quốc hội đang thích ứng nhanh hơn với yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Một trong những điểm mới nổi bật nhất là việc rút ngắn đáng kể thời gian tổ chức kỳ họp. Nếu như ở các khóa trước, bầu cử thường diễn ra vào tháng 5 và kỳ họp thứ nhất được tổ chức vào tháng 7, thì lần này, quy trình đã được đẩy nhanh. Sau khi hoàn tất bầu cử vào giữa tháng 3, kỳ họp dự kiến khai mạc vào đầu tháng 4, tức là sớm hơn khoảng 3 tháng so với thông lệ. Việc rút ngắn khoảng cách này mang ý nghĩa rất lớn, giúp bộ máy nhà nước sớm được kiện toàn, tránh tình trạng “khoảng trống” trong hoạt động và bảo đảm sự vận hành liên tục, ổn định của hệ thống chính trị. Đây là bước đi thể hiện tư duy chủ động, linh hoạt trong tổ chức hoạt động của Quốc hội.

Bên cạnh yếu tố thời gian, bối cảnh tổ chức kỳ họp cũng mang tính đặc biệt. Kỳ họp diễn ra ngay sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, trong thời điểm đất nước bước vào một giai đoạn phát triển mới với nhiều kỳ vọng và thách thức. Điều này đặt ra yêu cầu Quốc hội không chỉ nhanh chóng ổn định tổ chức, mà còn phải bắt tay ngay vào triển khai các nhiệm vụ quan trọng, góp phần cụ thể hóa các định hướng lớn đã được đề ra.

Một đổi mới đáng chú ý khác nằm ở nội dung chương trình kỳ họp. Trước đây, các kỳ họp thứ nhất thường tập trung chủ yếu vào công tác tổ chức bộ máy và nhân sự, còn các nội dung về lập pháp, giám sát hay quyết định các vấn đề quan trọng thường được lùi sang các kỳ họp sau. Tuy nhiên, ở nhiệm kỳ này, cách tiếp cận đã thay đổi rõ rệt. Ngay từ kỳ họp đầu tiên, Quốc hội khóa XVI không chỉ tiến hành kiện toàn nhân sự mà còn triển khai đầy đủ các chức năng theo quy định của Hiến pháp và pháp luật. Cụ thể, trong lĩnh vực lập pháp, Quốc hội dự kiến xem xét và thông qua nhiều dự án luật và nghị quyết quan trọng. Điều này cho thấy quyết tâm đẩy nhanh tiến độ xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Không chỉ dừng lại ở đó, Quốc hội còn xem xét, quyết định các vấn đề lớn liên quan đến định hướng phát triển đất nước trong 5 năm tới, đặc biệt là các nội dung về kinh tế - xã hội và tài chính - ngân sách. Đây là những quyết sách có ý nghĩa chiến lược, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển dài hạn của quốc gia.

Trong hoạt động giám sát, Quốc hội cũng thể hiện sự chủ động khi xem xét và quyết định chương trình giám sát cho năm 2027 ngay từ kỳ họp đầu tiên. Điều này cho thấy sự chuẩn bị sớm, bài bản và có tầm nhìn dài hạn trong việc thực hiện chức năng giám sát tối cao.

Phương thức tổ chức kỳ họp cũng tiếp tục được hoàn thiện theo hướng hiện đại và khoa học hơn. Kỳ họp được tổ chức thành hai đợt, trong đó đợt đầu dành cho thảo luận, còn đợt sau tập trung vào việc hoàn thiện hồ sơ và tiến hành biểu quyết, thông qua các nội dung. Cách làm này giúp nâng cao chất lượng chuẩn bị, tạo điều kiện để các cơ quan liên quan tiếp thu, chỉnh lý đầy đủ ý kiến của đại biểu trước khi đưa ra quyết định cuối cùng.

Một điểm nhấn quan trọng khác là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong toàn bộ quá trình tổ chức kỳ họp. Quốc hội tiếp tục duy trì mô hình “kỳ họp không giấy”, trong đó các tài liệu, văn kiện được cung cấp cho đại biểu thông qua hệ thống ứng dụng số. Việc số hóa hầu hết các khâu trong hoạt động không chỉ giúp tiết kiệm chi phí, thời gian mà còn nâng cao hiệu quả làm việc, tăng tính minh bạch và chuyên nghiệp. Đây là bước tiến phù hợp với xu hướng chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trong mọi lĩnh vực của đời sống.

Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI là một sự kiện chính trị có tầm vóc đặc biệt - là điểm khởi đầu, là nền tảng, là nơi hội tụ của niềm tin và trách nhiệm. Từ kỳ họp này, một nhiệm kỳ mới được mở ra - với những cơ hội và thách thức đan xen. Nhưng với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, với tinh thần đổi mới, với sự đồng hành của nhân dân, Quốc hội khóa XVI hoàn toàn có cơ sở để hoàn thành tốt sứ mệnh của mình.