CÀ PHÊ SÔNG HỒNG – GIỮ HỒN CỐT HÀ NỘI

 Ý tưởng  “Cà phê Sông Hồng”

 Nếu Hà Nội có thể tạo dựng một không gian văn hóa mới bên sông Hồng, tôi nghĩ đó không nên chỉ là những dãy phố thương mại, những nhà hàng sang trọng hay những công trình hiện đại. Điều Hà Nội cần hơn là một không gian mà khi bước vào đó, người ta có thể nhận ra ngay: đây là Hà Nội. Tôi gọi ý tưởng ấy là “Cà phê Sông Hồng”.

Không nhất thiết phải là một quán cà phê duy nhất, mà có thể là cả một không gian văn hóa ven sông, nơi cà phê trở thành cái cớ để người Hà Nội gặp nhau, du khách tìm đến, còn những giá trị lâu đời của Thủ đô được kể lại bằng một cách mới.

Ở đó có thể có quất Tứ Liên – những vườn quất đã gắn với đất Hà Nội qua bao thế hệ; có đào Nhật Tân, sắc đào mỗi độ xuân về trở thành một phần ký ức của người Hà Nội; có gốm Bát Tràng, nơi đất và bàn tay người thợ đã tạo nên một dòng văn hóa đặc sắc bên sông Hồng.

Và không chỉ có Tứ Liên, Nhật Tân, Bát Tràng. Hà Nội còn nhiều làng có truyền thống lâu đời, nhiều làng nghề, nhiều cộng đồng dân cư ven sông với những phong tục, sản vật và câu chuyện riêng. Nếu biết kết nối, tất cả có thể trở thành những mảnh ghép làm nên một không gian văn hóa đặc sắc của Hà Nội.

Có thể có những gian hàng nhỏ giới thiệu sản phẩm của các làng nghề; những bình gốm Bát Tràng cắm cành đào Nhật Tân; những chậu quất Tứ Liên xanh tốt; những sản phẩm thủ công của các làng ven sông. Có thể có những bến nước được chỉnh trang, những chiếc thuyền, những hàng cây, những lối đi bộ và những khoảng không đủ rộng để người dân ngồi xuống, uống một tách cà phê và nhìn dòng sông trôi trước mặt.

Bán một trải nghiệm về Hà Nội

Một tách cà phê bên sông có thể đi cùng câu chuyện về một làng nghề. Một bình gốm có thể kể chuyện về đất. Một cành đào kể chuyện mùa xuân. Một cây quất kể chuyện Tết Hà Nội. Một con thuyền kể chuyện sông nước. Một bãi bồi kể chuyện về phù sa. Và dòng sông kể câu chuyện dài của vùng đất Thăng Long.

Đó chính là cách làm du lịch và văn hóa bằng ký ức sống, chứ không phải dựng lên những mô hình nhân tạo rồi đặt tên là văn hóa.

Hà Nội có rất nhiều thứ có thể trở thành những “đặc sản văn hóa” của riêng mình. Vấn đề là chúng ta có nhìn thấy giá trị ấy hay không, có biết kết nối chúng lại hay không.

Từ Tứ Liên, Nhật Tân, Bát Tràng, từ những làng nghề, bãi bồi, bến nước và nhiều làng có truyền thống lâu đời khác, có thể hình thành một chuỗi không gian văn hóa đặc sắc dọc sông Hồng. Mỗi nơi giữ một câu chuyện, nhưng tất cả cùng kể về một Hà Nội.

Đừng biến không gian ven sông thành những dãy nhà bê tông nối tiếp nhau, xóa đi làng xóm, cây cối, vườn tược và những dấu tích của đời sống đã tồn tại qua nhiều thế hệ chỉ để tạo ra một diện mạo na ná một thành phố nào đó trên thế giới. Hà Nội cần phát triển, nhưng càng phát triển càng phải biết mình là ai.

Một buổi sáng, người Hà Nội có thể ra ven sông uống cà phê, ngắm vườn quất Tứ Liên. Một chiều mùa thu có thể ngồi nhìn dòng nước và những bãi bồi. Mùa xuân có thể thưởng thức sắc đào Nhật Tân. Du khách có thể mua một sản phẩm gốm Bát Tràng, nghe câu chuyện về một làng nghề, rồi đi bộ bên sông.

Tất cả những điều tưởng như riêng rẽ ấy, nếu được kết nối bằng một tư duy văn hóa, sẽ tạo thành một “bảo tàng sống” của Hà Nội bên sông Hồng – không có những bức tường khép kín, mà có cây cối, dòng nước, con người, làng nghề và đời sống thật.

Hiện nay, Hà Nội đang lấy ý kiến về quy hoạch không gian sông Hồng. Đây là lúc tiếng nói của người dân càng cần được lắng nghe một cách thực chất. Nếu quy hoạch, chỉnh trang sông Hồng, hãy để những con phố trong làng, những làng nghề, những nếp sống và những giá trị văn hóa lâu đời được nhìn nhận như một phần tài sản của Thủ đô, chứ không phải những gì cần xóa đi để thay bằng những khối bê tông. Một quy hoạch tốt không chỉ đẹp trên bản vẽ mà còn phải hợp lòng dân, để người dân được tham gia, được góp ý và cùng chung tay xây dựng quê hương. Đó chính là sự gặp gỡ giữa ý Đảng và lòng dân; người dân không chỉ là đối tượng của quy hoạch mà còn là chủ thể tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền và cùng xây dựng một Việt Nam xã hội chủ nghĩa ngày càng văn minh, giàu đẹp, nhân văn.

Đặc biệt, quy hoạch mới cần tích hợp những khu đô thị, khu dân cư đã hình thành và có quy hoạch chi tiết 1/500, như khu đô thị Đầm Trấu và các khu vực tương tự. Những nơi này đã có đường sá, hè phố, cây xanh, điện, trường học, trạm y tế và hạ tầng tương đối đồng bộ. Cần kế thừa, kết nối, nâng cấp những gì đã có, không nên xóa bỏ để làm lại.

Điều người dân quan tâm không chỉ là một tuyến đường đẹp trên bản vẽ, mà là tác động của nó tới cuộc sống. Việc mở thêm một đại lộ 8–10 làn xe chạy song song, cách đường hiện hữu chỉ vài chục mét, cần được xem xét kỹ về sự cần thiết, hiệu quả giao thông và tác động xã hội. Nếu tuyến đường tạo thành dải ngăn cách, chia cắt khu dân cư với dòng sông Hồng, làm khó việc đi lại của người dân, thì cần đặt lại câu hỏi về cách tổ chức không gian.

Đại lộ dù lớn đến đâu cũng không thể tự nó làm nên một Hà Nội văn minh nếu làm đứt gãy cấu trúc làng xóm, chia cắt cộng đồng và không phù hợp với đời sống, văn hóa Thủ đô. Quy hoạch cần hướng tới kết nối, phục vụ con người, chứ không chỉ mở rộng mặt đường cho phương tiện. Tiếng nói của người dân vì thế cần được lắng nghe thực chất trước những thay đổi lớn đối với không gian sống.

Điều đáng nghĩ khi Hà Nội chỉnh trang không gian ven sông

Không phải cứ xây thật nhiều công trình mới là tạo ra một đô thị hiện đại. Một đô thị đáng sống còn phải biết giữ lại những điều khiến người ta yêu nó.

Hà Nội có thể có những đại lộ hiện đại, những cây cầu mới, những công trình lớn. Nhưng bên cạnh tất cả những thứ ấy, Hà Nội vẫn cần có những vườn quất Tứ Liên, những cánh đào Nhật Tân, những sản phẩm gốm Bát Tràng, những bãi bồi ven sông, những làng nghề và những không gian để người dân ngồi bên nhau, uống một tách cà phê và nhớ về thành phố của mình.

Bởi sau cùng, giá trị của một thành phố không chỉ nằm ở những gì nó xây thêm, mà còn nằm ở những gì nó không để mất.

Và có lẽ, câu hỏi sâu xa nhất đối với Cà phê Sông Hồng không phải là: xây được bao nhiêu quán, bao nhiêu mét vuông hay thu hút được bao nhiêu du khách.

Mà là một ngày nào đó, khi một người Hà Nội ngồi bên dòng sông, nâng tách cà phê lên, nhìn sang phía Nhật Tân, Tứ Liên, Bát Tràng và những làng xóm ven sông, họ có thể mỉm cười và nói: “Đây vẫn là Hà Nội của mình.” Đó mới là thành công lớn nhất.

Bởi hồn cốt Hà Nội không nằm trong bê tông, không nằm trong những công trình đồ sộ và càng không thể sao chép từ một thành phố nào khác. Hồn cốt ấy nằm trong đất, trong nước, trong làng nghề, trong cây đào, cây quất, trong những bàn tay người thợ, trong ký ức của bao thế hệ và trong cách người Hà Nội sống với nhau.

Giữ được những điều ấy trong một Hà Nội hiện đại – đó mới thực sự là làm cho Hà Nội đẹp hơn mà không đánh mất chính mình.

Cà phê Sông Hồng, nếu được hình thành, vì thế không chỉ là một điểm đến. Nó có thể trở thành một cách để Hà Nội kể câu chuyện của mình với hôm nay và với mai sau.

Cựu chiến binh Vũ Văn Hoà