Kỳ 1: ĐỂ LỊCH SỬ BƯỚC RA KHỎI NHỮNG TRANG SÁCH

Những cách làm đưa lịch sử đến gần công chúng

Ngày 31/12/2025, hơn 100 học sinh, đoàn viên, thanh niên các trường học trên địa bàn đã đến tham quan Bảo tàng Lịch sử Đảng bộ tỉnh Cà Mau, chỉ một ngày sau khi công trình chính thức ra mắt. Qua hình ảnh, hiện vật và những câu chuyện được giới thiệu tại bảo tàng, các em có thêm cơ hội tìm hiểu chặng đường cách mạng của quê hương.

Không chỉ tái hiện những sự kiện đã qua, bảo tàng còn kết nối lịch sử đấu tranh cách mạng với quá trình xây dựng, phát triển địa phương. Hai chủ đề trưng bày, “Đảng bộ tỉnh Cà Mau qua các thời kỳ” và “Cà Mau hôm nay – Thành tựu từ ý Đảng, lòng dân”, giúp người xem nhận ra mối liên hệ giữa những thành quả hôm nay với nỗ lực, cống hiến của các thế hệ đi trước.

Một chuyến tham quan không thể thay thế việc nghiên cứu, học tập lịch sử một cách hệ thống. Nhưng những bức ảnh, hiện vật và câu chuyện cụ thể có thể khơi dậy sự quan tâm, khiến những sự kiện vốn được biết đến qua trang sách trở nên gần gũi hơn. Quan trọng hơn, bảo tàng trở thành địa chỉ để trường học, tổ chức đoàn thể và các cơ quan tổ chức hoạt động giáo dục truyền thống thường xuyên.

Học sinh Trường Tiểu học Phùng Ngọc Liêm nghe giới thiệu về chủ đề “Đảng bộ tỉnh Cà Mau qua các thời kỳ” (Nguồn: Báo Cà Mau)

Nếu Cà Mau lựa chọn phát huy giá trị lịch sử qua không gian trưng bày, Hải Phòng lại mở rộng khả năng tiếp cận bằng công nghệ số.

Hệ thống Cơ sở dữ liệu điện tử Lịch sử Đảng bộ thành phố Hải Phòng tập hợp, giới thiệu các công trình lịch sử, văn kiện, tư liệu, thông tin về sự kiện, nhân vật và những địa chỉ truyền thống. Thay vì phải tìm kiếm qua nhiều nguồn tài liệu riêng lẻ, người sử dụng có thể tra cứu và kết nối thông tin trên một nền tảng điện tử.

Điểm đáng chú ý không đơn thuần là đưa tài liệu lên môi trường mạng, mà là việc hệ thống hóa nguồn tư liệu, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nghiên cứu, giảng dạy và tìm hiểu lịch sử.Những công trình được biên soạn, xuất bản qua nhiều thời kỳ nhờ đó có thêm cơ hội tiếp cận công chúng, vượt qua giới hạn về thời gian và địa điểm.

Hai cách làm tại Cà Mau và Hải Phòng cho thấy việc phát huy giá trị lịch sử Đảng không nhất thiết theo một mô hình duy nhất. Bảo tàng tạo cơ hội tiếp cận lịch sử bằng quan sát và trải nghiệm; cơ sở dữ liệu điện tử giúp mở rộng khả năng tra cứu, khai thác tư liệu. Mỗi phương thức có thế mạnh riêng nhưng đều cần dựa trên nền tảng nghiên cứu khoa học và thông tin xác thực.

Thực tiễn ấy càng có ý nghĩa khi công tác nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng tiếp tục đạt nhiều kết quả. Theo thông tin được công bố tại Hội nghị tổng kết công tác trường chính trị; nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng năm 2025 và tổng kết phong trào thi đua xây dựng trường chính trị chuẩn giai đoạn 2022-2025 do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức ngày 30/12/2025, riêng năm 2025, cả nước đã biên soạn, xuất bản 1.743 công trình lịch sử Đảng các cấp. Đó là nguồn tri thức quý báu, góp phần lưu giữ truyền thống cách mạng và những bài học kinh nghiệm của Đảng, của dân tộc.

Tuy nhiên, số lượng công trình được xuất bản chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả giáo dục lịch sử. Một vấn đề quan trọng không kém là những kết quả nghiên cứu ấy được khai thác như thế nào, có đến được với đông đảo cán bộ, đảng viên và nhân dân hay không.

Chỉ thị số 20-CT/TW ngày 18/1/2018 của Ban Bí thư về tiếp tục tăng cường, nâng cao chất lượng nghiên cứu, biên soạn, tuyên truyền, giáo dục lịch sử Đảng đã đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả công tác này, gắn nghiên cứu lịch sử với giáo dục truyền thống cách mạng và bồi đắp niềm tin.

Từ thực tiễn các địa phương có thể thấy, nghiên cứu, biên soạn và tuyên truyền, giáo dục lịch sử cần được xem là những khâu liên kết chặt chẽ. Công trình nghiên cứu tạo nền tảng tri thức; các hình thức giới thiệu, trải nghiệm và ứng dụng công nghệ góp phần đưa những giá trị ấy đến với nhiều đối tượng hơn.

Đổi mới phương thức tiếp cận lịch sử không phải thay thế những trang sách, mà là mở thêm những con đường để giá trị được kết tinh trong đó tiếp tục lan tỏa.

Từ công trình lịch sử đến không gian trải nghiệm tại BIDV

Trong các cơ quan, doanh nghiệp, việc nghiên cứu, biên soạn và phát huy giá trị lịch sử của tổ chức Đảng cũng đang được quan tâm. Tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), quá trình xây dựng công trình lịch sử Đảng bộ và hình thành không gian trưng bày là một trường hợp đáng chú ý.

Được thành lập ngày 26/4/1957, BIDV có hành trình phát triển gắn với những giai đoạn quan trọng của đất nước.Ngay từ những năm đầu, tổ chức Đảng đã từng bước được hình thành, với một chi bộ tại Ngân hàng Kiến thiết Trung ương và 11 tổ chức Đảng tại các chi nhánh. Từ những hạt nhân ban đầu, tổ chức Đảng phát triển cùng Ngân hàng, lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ trong từng thời kỳ.

Để hệ thống hóa chặng đường ấy, Đảng ủy BIDV đã chỉ đạo triển khai nghiên cứu, biên soạn công trình Lịch sử Đảng bộ Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (1957–2025).

Quá trình thực hiện đã tập hợp khoảng 10.000 trang tư liệu lịch sử, với sự tham gia, đóng góp của các đơn vị và cán bộ qua nhiều thời kỳ. Các nguồn tư liệu được nghiên cứu, đối chiếu nhằm tái hiện quá trình hình thành, phát triển, vai trò lãnh đạo và những bài học kinh nghiệm của Đảng bộ.

Ngày 19/5/2025, tại Đại hội đại biểu Đảng bộ BIDV lần thứ XV, nhiệm kỳ 2025–2030, công trình được xuất bản và giới thiệu. Đây là kết quả quan trọng của công tác nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng bộ, tạo nguồn tư liệu phục vụ giáo dục truyền thống và công tác xây dựng Đảng trong toàn hệ thống.

Từ nền tảng nghiên cứu ấy, Đảng ủy BIDV tiếp tục triển khai xây dựng Không gian Lịch sử Đảng bộ trong tổng thể Phòng Truyền thống của Ngân hàng. Nhân dịp kỷ niệm 69 năm Ngày thành lập BIDV (26/4/1957 – 26/4/2026), Không gian Lịch sử Đảng bộ BIDV được ra mắt với hai hình thức: trưng bày trực tiếp và không gian trực tuyến.

Nội dung được tổ chức thành 6 phần, giới thiệu các dấu mốc hình thành, phát triển của Đảng bộ, các kỳ đại hội, đội ngũ lãnh đạo qua các thời kỳ, những hoạt động và thành tựu tiêu biểu cùng hệ thống hình ảnh, tư liệu lịch sử.

Điểm đáng chú ý của cách làm này là sự kết nối giữa công trình nghiên cứu lịch sử với một không gian giáo dục trực quan. Từ nguồn tư liệu đã được sưu tầm, hệ thống hóa, những sự kiện và dấu mốc tiêu biểu được lựa chọn, sắp xếp thành hành trình tham quan có tính liên kết.

Người xem có thể hình dung những chặng đường chính của Đảng bộ qua hình ảnh, hiện vật và nội dung giới thiệu, từ đó tìm hiểu sâu hơn qua cuốn sách lịch sử. Không gian trực tuyến mở rộng khả năng tiếp cận, giúp việc tìm hiểu truyền thống không chỉ giới hạn trong những chuyến tham quan trực tiếp.

Nguyễn Văn Chức, cán bộ Cơ quan Ủy ban kiểm tra Đảng ủy, Ngân hàng BIDV, là một trong những người đã trải nghiệm sự kết nối ấy.

“Một hình ảnh có thể khơi gợi sự tò mò, một không gian trực quan giúp mình có cảm xúc, còn cuốn sách giúp người đọc hiểu sâu hơn về những sự kiện vừa được nhìn thấy.Theo tôi, các phương thức này không thay thế mà bổ sung cho nhau”, Chức chia sẻ.

Cảm nhận của người cán bộ trẻ cho thấy giá trị của việc kết hợp những phương thức tiếp cận lịch sử. Công trình nghiên cứu cung cấp chiều sâu tri thức; không gian trưng bày tạo điều kiện để lịch sử được tiếp nhận bằng trực quan và cảm xúc; công nghệ số mở rộng phạm vi tiếp cận. Điều quan trọng là những phương thức ấy được xây dựng trên cùng nền tảng tư liệu xác thực, bảo đảm sự thống nhất về nội dung và tính khoa học trong giới thiệu lịch sử.

Từ trường hợp BIDV, có thể thấy việc phát huy giá trị công trình lịch sử không nhất thiết kết thúc khi cuốn sách được xuất bản. Kết quả nghiên cứu còn có thể tiếp tục được khai thác để xây dựng không gian truyền thống, phục vụ sinh hoạt chính trị, giáo dục cán bộ, đảng viên và người lao động.

Dĩ nhiên, không phải tổ chức Đảng nào cũng có điều kiện xây dựng không gian trưng bày chuyên biệt. Điều có thể tham khảo từ những cách làm tại Cà Mau, Hải Phòng hay BIDV là tư duy kết nối: từ nghiên cứu, biên soạn đến lựa chọn phương thức chuyển tải phù hợp với đối tượng và điều kiện thực tế.

Hiệu quả lâu dài cũng không chỉ được quyết định bởi quy mô đầu tư hay hình thức thể hiện. Một không gian lịch sử chỉ thực sự phát huy giá trị khi được khai thác thường xuyên, tư liệu được cập nhật, nội dung được sử dụng trong các hoạt động giáo dục và người tham quan có cơ hội tìm hiểu sâu hơn.

Đặc biệt, với thế hệ trẻ, điều cần hướng tới không đơn thuần là tạo ấn tượng sau một chuyến tham quan, mà là khơi dậy nhu cầu tìm hiểu, giúp họ nhận ra mối liên hệ giữa lịch sử của tổ chức, quê hương, đất nước với cuộc sống và trách nhiệm của bản thân.

Những cuốn sách lịch sử, bảo tàng, cơ sở dữ liệu điện tử hay không gian truyền thống vì thế không phải những phương thức tách biệt. Khi được kết nối phù hợp, chúng góp phần tạo nên một quá trình tiếp nhận lịch sử có chiều sâu, từ sự quan tâm ban đầu đến hiểu biết và nhận thức.

Để lịch sử bước ra khỏi những trang sách không có nghĩa đưa lịch sử rời xa các công trình nghiên cứu, mà là làm cho những giá trị được lưu giữ trong đó tiếp tục hiện diện trong đời sống.

Nhưng từ việc hiểu và tự hào về lịch sử đến chuyển hóa những cảm nhận ấy thành ý thức trách nhiệm và hành động vẫn còn một chặng đường quan trọng. Làm thế nào để những giá trị được trao truyền từ quá khứ trở thành động lực cống hiến của thế hệ hôm nay?

Đó cũng là đích đến sâu xa của việc phát huy giá trị lịch sử Đảng trong kỷ nguyên mới.

Nguyễn Thị Hương - Đảng bộ Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV)

Đón đọc Kỳ 2: TỪ NIỀM TỰ HÀO ĐẾN KHÁT VỌNG CỐNG HIẾN