Cảnh giác doanh nghiệp nghìn tỷ báo lỗ bất thường

Nhận diện nhóm doanh nghiệp có rủi ro cao

Theo thông tin từ cơ quan chức năng, trên cơ sở dữ liệu quản lý thuế, đã có hơn 300 doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng trở lên nhưng liên tiếp báo lỗ trong các năm gần đây được đưa vào diện rà soát. Đây là nhóm doanh nghiệp hoạt động trong nhiều lĩnh vực như sản xuất thép, hóa chất, nhựa, dệt may, thực phẩm, ô tô, điện tử... với quy mô lớn, phạm vi hoạt động rộng. Việc lựa chọn đối tượng kiểm tra được thực hiện theo phương thức quản lý rủi ro, tập trung vào những trường hợp có dấu hiệu bất thường trong kê khai thuế. Trong bối cảnh số lượng doanh nghiệp và hộ kinh doanh ngày càng gia tăng, cách tiếp cận này được đánh giá là phù hợp, giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà không gây áp lực hành chính không cần thiết.

Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp dù liên tục báo lỗ nhưng vẫn mở rộng sản xuất, kinh doanh, gia tăng thị phần. Thực tế này đặt ra yêu cầu cần làm rõ bản chất hoạt động tài chính của doanh nghiệp, tránh tình trạng lợi dụng kẽ hở chính sách để trốn tránh nghĩa vụ thuế. Một trong những vấn đề nổi lên là nguy cơ chuyển giá, đặc biệt ở khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Thông qua các giao dịch liên kết, doanh nghiệp có thể điều chỉnh chi phí, giá vốn hoặc lợi nhuận giữa các đơn vị trong cùng hệ thống nhằm giảm nghĩa vụ thuế tại Việt Nam.

Bên cạnh đó, tình trạng sử dụng “hai sổ sách kế toán” cũng được cơ quan chức năng cảnh báo. Theo đó, một số doanh nghiệp vận hành song song hai hệ thống sổ sách: một hệ thống dùng để báo cáo với cơ quan thuế, hệ thống còn lại phản ánh đầy đủ doanh thu thực tế phục vụ quản trị nội bộ. Hành vi này không chỉ làm sai lệch báo cáo tài chính mà còn gây thất thu nghiêm trọng cho ngân sách nhà nước. Thực tiễn cho thấy, trong một số trường hợp, doanh thu thực tế của doanh nghiệp cao gấp nhiều lần so với số liệu kê khai. Việc che giấu doanh thu, phân tán dòng tiền hoặc thực hiện giao dịch bằng tiền mặt khiến công tác kiểm tra, giám sát gặp nhiều khó khăn, nhất là trong các lĩnh vực có đặc thù thanh toán linh hoạt.

Tăng cường thanh tra, xử lý nghiêm vi phạm

Trong năm 2025, cơ quan thuế đã triển khai nhiều đợt thanh tra, kiểm tra đối với các doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro cao, đặc biệt là các doanh nghiệp có giao dịch liên kết. Kết quả cho thấy, nhiều trường hợp vi phạm đã bị phát hiện và xử lý với số tiền truy thu, xử phạt lên tới hàng trăm, thậm chí hàng nghìn tỷ đồng. Việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm không chỉ góp phần tăng thu ngân sách mà còn có ý nghĩa răn đe, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của cộng đồng doanh nghiệp. Đồng thời, qua công tác thanh tra, cơ quan quản lý cũng có thêm cơ sở để hoàn thiện chính sách, khắc phục những bất cập trong hệ thống pháp luật thuế.

Đối với những doanh nghiệp thua lỗ kéo dài, lãi mỏng, cơ quan thuế yêu cầu xây dựng kế hoạch kiểm tra cụ thể, trường hợp không thực hiện được phải báo cáo rõ nguyên nhân. Đây là bước đi cần thiết nhằm bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm trong công tác quản lý. Trước yêu cầu ngày càng cao của công tác quản lý thuế, việc ứng dụng công nghệ thông tin được xác định là giải pháp then chốt. Các hệ thống phân tích dữ liệu lớn, công cụ cảnh báo rủi ro sẽ giúp cơ quan thuế kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường trong kê khai, nộp thuế của doanh nghiệp.

Đồng thời, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan chức năng cũng cần được đẩy mạnh, tạo thành mạng lưới giám sát đồng bộ, hiệu quả. Thông qua đó, các hành vi gian lận tinh vi, có tổ chức sẽ từng bước được nhận diện và xử lý kịp thời. Cơ quan thuế cũng đã yêu cầu các đơn vị cung cấp phần mềm kế toán không phát triển hoặc hỗ trợ các giải pháp cho phép doanh nghiệp vận hành song song nhiều hệ thống sổ sách. Đây là động thái quan trọng nhằm ngăn chặn từ gốc các hành vi gian lận.

Việc tăng cường quản lý đối với doanh nghiệp doanh thu lớn nhưng báo lỗ không chỉ nhằm chống thất thu ngân sách mà còn góp phần bảo vệ các doanh nghiệp làm ăn chân chính. Trong một môi trường kinh doanh mà một số doanh nghiệp tìm cách lách luật, giảm nghĩa vụ thuế, những doanh nghiệp tuân thủ sẽ bị thiệt thòi vì thiếu công bằng. Do đó, siết chặt kỷ cương, kỷ luật tài chính là yêu cầu tất yếu để bảo đảm sự công bằng, minh bạch trên thị trường. Mỗi doanh nghiệp cần nâng cao ý thức trách nhiệm, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với Nhà nước, coi đó là yếu tố nền tảng cho sự phát triển bền vững.

Tại họp báo thường kỳ quý I-2026 của Bộ Tài chính, ông Lê Long - Phó cục trưởng Thuế cho biết, đã có 42 tổ chức cung cấp giải pháp với thông tin của gần 43.000 đơn vị về cơ quan thuế. Qua đó nhận diện tình trạng doanh nghiệp sử dụng nhiều hệ thống sổ sách kế toán để gian lận thuế. Theo ông Long, việc duy trì “2 sổ kế toán” là hành vi gian lận thuế nghiêm trọng, làm sai lệch báo cáo tài chính, ảnh hưởng môi trường kinh doanh. Đây là hành vi có tính hệ thống, được che giấu tinh vi nên khó phát hiện. Thời gian qua, cơ quan chức năng đã phát hiện một số vụ việc lớn liên quan đến hành vi này.

Ngành thuế cho biết sẽ tiếp tục siết chặt quản lý, tập trung kiểm soát dòng tiền và các giao dịch lớn, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, phân tích rủi ro để nhận diện doanh nghiệp có dấu hiệu sử dụng nhiều sổ sách... Đáng chú ý, qua thống kê, cơ quan thuế phát hiện hơn 400 doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng trở lên nhưng kê khai lỗ hoặc lợi nhuận rất thấp. “Có những doanh nghiệp thua lỗ nhiều năm nhưng vẫn mở rộng kinh doanh, đặt ra nghi vấn về tính trung thực trong kê khai” - ông Long nói thêm.