Từ tinh gọn bộ máy đến chính quyền gần dân: Bước chuyển lớn trong quản trị quốc gia

Sự thay đổi mang tính cấu trúc trong tư duy quản trị quốc gia phản ánh bước chuyển căn bản từ mô hình quản lý hành chính nặng tầng nấc, nhiều trung gian sang mô hình quản trị hiện đại, tinh gọn, trực tiếp, phân quyền mạnh mẽ và lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Điểm đặc biệt của cuộc cải cách năm 2025 không chỉ nằm ở quy mô chưa từng có hay tốc độ triển khai rất nhanh, mà quan trọng hơn là chất lượng vận hành: Bộ máy mới đi vào hoạt động ổn định, thông suốt ngay từ đầu, không để xảy ra khoảng trống quản lý, không làm gián đoạn hoạt động quản lý nhà nước, không ảnh hưởng đến việc cung ứng dịch vụ công cho người dân và doanh nghiệp.

Thực tiễn đó khẳng định quyết tâm chính trị rất cao của Trung ương, Quốc hội, Chính phủ, đồng thời đặt nền móng quan trọng cho đổi mới quản trị quốc gia, phân cấp - phân quyền, phát triển bền vững trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Cốt lõi sâu xa của cuộc cải cách này chính là một yêu cầu xuyên suốt: Xây dựng chính quyền gần dân, sát dân, vì Nhân dân phục vụ.

Chính quyền địa phương hai cấp - bước ngoặt của tư duy “gần dân, sát dân”

Cuộc cách mạng sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy được khởi động mạnh mẽ từ tháng 11-2024 và triển khai liên tục, xuyên suốt trong năm 2025. Chỉ trong chưa đầy 4 tháng, đến ngày 1-3-2025, toàn bộ việc sắp xếp các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các cơ quan ở Trung ương đã hoàn thành.

Sau sắp xếp, cả nước còn 14 bộ, 3 cơ quan ngang bộ, giảm 5 bộ, cơ quan ngang bộ (22,7%) và 5 cơ quan thuộc Chính phủ, giảm 3 cơ quan (37,5%). Đặc biệt, 13/13 tổng cục và tổ chức tương đương bị xóa bỏ; 509 cục giảm 76,2%; 231 vụ giảm 60,2%; 3.377 chi cục giảm 93,8%. Số lượng đơn vị sự nghiệp công lập trong cơ cấu tổ chức bộ, ngành giảm 82/224 đơn vị (36,6%).

Những con số ấy không chỉ phản ánh mức độ tinh giản chưa từng có trong lịch sử cải cách bộ máy hành chính, mà quan trọng hơn, cho thấy sự thay đổi căn bản trong chức năng của Chính phủ và các bộ, ngành Trung ương: Từ can thiệp sâu vào điều hành cụ thể sang tập trung xây dựng thể chế, hoạch định chính sách, chiến lược phát triển và tăng cường kiểm tra, giám sát, đúng với tinh thần Chính phủ kiến tạo phát triển.

Tinh gọn bộ máy ở Trung ương để giải phóng nguồn lực, phân quyền mạnh mẽ hơn cho địa phương, đưa quyền quyết định và trách nhiệm giải quyết công việc về gần cơ sở hơn, nơi người dân sinh sống, lao động và trực tiếp thụ hưởng thành quả phát triển.

Từ ngày 1-7-2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức được vận hành đồng bộ trên phạm vi toàn quốc. Việc kết thúc hoạt động của cấp huyện, giảm mạnh các đơn vị hành chính trung gian, đã tạo nên một bước ngoặt lịch sử trong tổ chức chính quyền địa phương, thể hiện rõ tư duy giảm tầng nấc - tăng hiệu quả - gần dân hơn.

Trong mô hình mới, cấp xã trở thành tuyến đầu, trực tiếp tiếp xúc, giải quyết công việc của người dân. Hàng loạt nhiệm vụ trước đây thuộc cấp huyện được phân cấp, phân quyền thực chất cho cấp xã, gắn với nguyên tắc “3 trao”: Trao quyền - trao trách nhiệm - trao nguồn lực, cùng với yêu cầu rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ kết quả.

Thực tiễn triển khai cho thấy, chính quyền địa phương hai cấp chỉ thực sự thành công khi người dân cảm nhận được sự thay đổi - thủ tục nhanh hơn, cán bộ gần hơn, trách nhiệm rõ hơn và kết quả cụ thể hơn.

Những điểm sáng trong vận hành chính quyền địa phương hai cấp

Trong dòng chảy đổi mới mạnh mẽ của cả nước, Phú Thọ là địa phương thể hiện rõ quyết tâm xây dựng mô hình quản trị hiện đại, hành chính phục vụ, với phương châm xuyên suốt “gần dân, sát dân”. Sau sắp xếp, vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, toàn tỉnh có 148 xã, phường; 5.049 thôn, xóm, tổ dân phố, khu dân cư với 996.572 hộ. Cùng với tinh giản biên chế, tỉnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính, nêu cao tính chủ động của cấp cơ sở.

Tại phường Việt Trì - phường mới được hợp nhất từ các phường Minh Nông, Gia Cẩm, Tân Dân, Dữu Lâu và xã Trưng Vương - quy mô dân số lớn với trên 73 nghìn dân, 16.748 hộ, nhu cầu giải quyết thủ tục hành chính rất cao. Với phương châm “làm hết việc, không hết giờ”, cán bộ phường sẵn sàng làm việc ngoài giờ, kể cả ngày nghỉ. Sau 5 tháng vận hành, phường đã tiếp nhận 7.878 hồ sơ, giải quyết 7.593 hồ sơ, trong đó hơn 7.600 hồ sơ đúng hạn, trước hạn. Tháng 10-2025, Bộ chỉ số phục vụ người dân và doanh nghiệp của phường Việt Trì đạt 92,65/100 điểm trên Cổng Dịch vụ công Quốc gia.

Theo báo cáo của Ủy ban nhân dân tỉnh, từ khi vận hành chính quyền địa phương hai cấp, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến toàn tỉnh đạt 85-93% mỗi ngày. Hàng nghìn thủ tục được chuẩn hóa, rút ngắn thời gian xử lý. Người dân không chỉ thuận lợi hơn trong tiếp cận dịch vụ công, mà còn cảm nhận rõ sự thay đổi trong thái độ phục vụ và trách nhiệm của cán bộ.

Cùng với đổi mới hành chính, hiệu quả vận hành chính quyền gần dân đã tạo động lực mạnh mẽ cho phát triển kinh tế - xã hội. Năm 2025, GRDP của Phú Thọ tăng 10,52%, đứng đầu vùng Trung du và miền núi phía Bắc, thuộc nhóm cao nhất cả nước; GRDP bình quân đầu người đạt 110,7 triệu đồng.

Thái Nguyên cũng là một trong những địa phương đi đầu trong cải cách tổ chức bộ máy và thủ tục hành chính theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Năm 2025, tỉnh hoàn thành sắp xếp tổ chức bộ máy theo Nghị quyết 202/2025/QH15 của Quốc hội. Cấp tỉnh còn 14 cơ quan; hệ thống đơn vị sự nghiệp còn 1.080 đơn vị, giảm 267 đơn vị. Toàn tỉnh đã đơn giản hóa hơn 800 thủ tục hành chính, tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn đạt trên 99,9%. Đặc biệt, Bộ chỉ số phục vụ người dân và doanh nghiệp đạt 88,39/100 điểm, đứng thứ nhất toàn quốc; Thái Nguyên tiếp tục duy trì vị trí nhóm dẫn đầu cả nước về PAR INDEX, SIPAS, PAPI.

Ở xã Đại Phúc, Trung tâm Phục vụ hành chính công đã tiếp nhận và giải quyết hơn 6.700 hồ sơ, trong đó 89% hồ sơ trực tuyến, 100% hồ sơ đúng và trước hạn. Dù địa bàn rộng hơn 107km2, người dân vẫn dễ dàng tiếp cận dịch vụ công nhờ cách tổ chức khoa học và tinh thần tận tụy của cán bộ.

Năm 2025, dù chịu tác động của thiên tai và biến động kinh tế toàn cầu, thu ngân sách của Thái Nguyên vẫn đạt trên 26.550 tỷ đồng - minh chứng cho hiệu quả của bộ máy chính quyền hai cấp vận hành thông suốt, gần dân.

Đồng Nai cùng cả nước thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong bối cảnh hợp nhất tỉnh Bình Phước và Đồng Nai, không gian rộng, dân số đông, tốc độ đô thị hóa và công nghiệp hóa cao. Vượt qua những áp lực ban đầu, bộ máy từ tỉnh đến xã nhanh chóng đi vào hoạt động ổn định. Tại các xã như Bù Đăng, Xuân Hòa, Phú Hòa, cán bộ không chỉ ngồi tại trụ sở mà còn tổ chức đội hình lưu động, xuống tận ấp, thôn để tiếp nhận và giải quyết thủ tục hành chính cho người dân.

Tinh thần “gần dân, sát dân” được thể hiện sinh động qua các mô hình “Buổi sáng với nhân dân”, “Chính quyền thân thiện”. Người đứng đầu chính quyền trực tiếp tiếp dân, lắng nghe, giải quyết kiến nghị ngay từ cơ sở, không để phát sinh “điểm nóng”.

Sau nửa năm vận hành mô hình mới, GRDP năm 2025 của Đồng Nai tăng 9,63%, vượt chỉ tiêu Chính phủ giao; thu ngân sách cán mốc 100 nghìn tỷ đồng, lập kỷ lục mới. Hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm như Cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, Cảng hàng không quốc tế Long Thành được đẩy nhanh tiến độ nhờ sự đồng thuận của người dân.

Chính quyền gần dân - giá trị cốt lõi và thước đo thành công của cải cách

Thực tiễn ở Phú Thọ, Thái Nguyên và Đồng Nai cho thấy: Xây dựng chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là bài toán tinh gọn bộ máy, mà là cuộc cách mạng trong tư duy quản trị và phương thức phục vụ Nhân dân.

Tinh thần “gần dân, sát dân” đã và đang trở thành chuẩn mực hành động, thước đo hiệu quả, giá trị cốt lõi của nền hành chính hiện đại. Khi chính quyền thực sự gần dân, niềm tin xã hội được củng cố, nguồn lực được khơi thông, phát triển kinh tế - xã hội có nền tảng bền vững hơn.

Bước sang năm 2026, năm tổ chức Đại hội XIV của Đảng, việc tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo hướng tinh gọn - hiệu lực - hiệu quả - gần dân chính là điều kiện căn bản để hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.