Toan tính nào sau “nghĩa vụ đạo lý”?

Ngày 16-7, quân đội Israel đã thực hiện hàng loạt đợt không kích vào trung tâm thủ đô Damascus của Syria, đánh trúng tòa nhà Bộ Quốc phòng cùng khu vực quanh Phủ Tổng thống của nước này. Biện hộ cho hành động quân sự của mình, Văn phòng Thủ tướng Benjamin Netanyahu tuyên bố: Israel có “nghĩa vụ đạo lý và lịch sử” bảo vệ người Druze ở Syria vì mối quan hệ huyết thống và lịch sử sâu sắc với cộng đồng Druze ở Israel.

Đúng là những cuộc đụng độ ở miền Nam Syria, nơi có nhiều người Druze sinh sống, đang khiến cộng đồng quốc tế hết sức quan tâm. Thế nhưng, khó ai có thể chia sẻ lời biện hộ của Tel Aviv về hành động can thiệp quân sự vào một quốc gia có chủ quyền như Syria. Nhìn lại lịch sử, Druze là một tộc người gốc Arab với khoảng 1 triệu người sinh sống chủ yếu tại Syria, Lebanon và Israel. Họ theo một tôn giáo tách biệt với Hồi giáo dòng chính, không cho phép cải đạo và kết hôn ngoài cộng đồng.

Ở Syria, người Druze sống ở phía Nam, tập trung chủ yếu ở 3 tỉnh gần cao nguyên Golan - vùng đất có vị trí chiến lược mà Israel chiếm của Syria trong “Cuộc chiến tranh sáu ngày” năm 1967 và sau đó sáp nhập vào năm 1981. Phần lớn người Druze ở Golan vẫn cho mình là công dân Syria và từ chối lời đề nghị nhập quốc tịch Israel sau khi Israel chiếm đóng khu vực này. Còn ở Israel có khoảng 130.000 người Druze sống ở khu vực miền Bắc, chủ yếu ở vùng Carmel và Galilee. Khác với các nhóm thiểu số khác ở Israel, nam giới Druze từ 18 tuổi trở lên bắt buộc phải nhập ngũ và nhiều người giữ vị trí cao trong quân đội, cảnh sát và an ninh.

Sau khi chế độ của Tổng thống al-Assad bị lật đổ cuối năm 2024, Tổng thống mới của Syria là ông Ahmed al-Sharaa cam kết xây dựng chính phủ hòa hợp và bảo vệ các cộng đồng thiểu số. Tuy nhiên, các lực lượng thân chính quyền, đặc biệt là các nhóm Hồi giáo dòng Sunni cực đoan, vẫn tiếp tục đối đầu với các tộc người không cùng tôn giáo. Từ cuối tuần trước, đụng độ đã nổ ra giữa lực lượng người Druze và các bộ tộc Bedouin tại thành phố Suwayda ở miền Nam Syria khiến 30 người thiệt mạng và hàng chục người khác bị thương. Bạo lực buộc chính phủ Syria phải can thiệp và trong giao tranh, 18 binh sĩ đã thiệt mạng.

Việc các lực lượng Hồi giáo thân chính phủ Syria tham chiến đã làm gia tăng lo ngại trong cộng đồng người Druze về việc mình bị chèn ép. Thêm vào đó, trong bối cảnh bè phái hỗn loạn như hiện nay, việc giải giáp dân quân Druze đã trở thành một trong những điểm mấu chốt gây căng thẳng. Trong khi Tổng thống al-Sharaa muốn tích hợp lực lượng Druze vào quân đội chính quy thì người Druze từ chối và kiên quyết duy trì lực lượng vũ trang độc lập. Họ không chỉ lo ngại bị mất quyền tự vệ mà còn bức xúc trước việc bị loại khỏi quá trình đối thoại quốc gia. Trong nội các mới của Syria, người Druze chỉ có một bộ trưởng, một tỷ lệ bị cho là mang tính tượng trưng hơn là thực chất.

Những mâu thuẫn nội bộ ở Syria đã bị Israel lợi dụng cho những toan tính chiến lược của mình. Tel Aviv đã mở các cuộc không kích vào vị trí của quân đội Syria ở thành phố Sweida dưới cái cớ ngăn chặn mọi tổn thất đối với người Druze tại Syria vì mối quan hệ anh em sâu sắc với cộng đồng người Druze ở Israel, cũng như quan hệ huyết thống và lịch sử với người Druze ở Syria. Israel cũng đơn phương tuyên bố thiết lập một vùng phi quân sự ở miền Nam Syria, theo đó cấm đưa lực lượng và vũ khí vào khu vực. Tổng thống al-Sharaa đã phải lệnh rút quân để tránh chiến tranh trực diện với Israel.

Thực ra thì không phải bây giờ, Tel Aviv mới tìm cách can thiệp làm suy yếu Syria. Trong con mắt của ông Netanyahu, chính quyền mới ở Damascus là “mối đe dọa Hồi giáo cực đoan” với Israel. Chính vì thế, sau khi chế độ al-Assad sụp đổ, dưới lý do “ngăn chặn chủ nghĩa cực đoan tái vũ trang”, Israel đã ngay lập tức tiến hành các cuộc không kích phá hủy phần lớn năng lực quân sự của Syria, làm suy yếu khả năng kiểm soát các khu vực xa xôi của nước này, đồng thời mở rộng lãnh thổ chiếm đóng ở miền Nam Syria.

Israel ngày càng can dự sâu vào cuộc xung đột nội bộ ở Syria và công khai tuyên bố sẽ lưu lại ở miền Nam Syria vô thời hạn “để bảo vệ cộng đồng của chúng ta và ngăn chặn mọi mối đe dọa”. Trên thực tế Tel Aviv đang tìm cách gieo rắc hỗn loạn ở Syria nhằm thực hiện chính sách chia để trị, với toan tính của làm suy yếu chính quyền non trẻ ở nước này và tạo ra vùng đệm để bảo vệ biên giới với cao nguyên Golan mà Israel đã kiểm soát và sáp nhập trong gần nửa thế kỷ.

Sự can thiệp của Israel đã làm phức tạp nỗ lực của ông al-Sharaa trong củng cố quyền lực trên toàn quốc, ngăn cản mục tiêu của Damascas bình thường hóa quan hệ với Tel Aviv để bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Syria.