Hoàn thiện thể chế pháp luật vì một Việt Nam an toàn, hoà bình và phát triển bền vững

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng những hậu quả mà chiến tranh để lại đối với đất nước và nhân dân Việt Nam vẫn chưa hoàn toàn khép lại. Hàng triệu héc-ta đất đai còn ô nhiễm bom mìn, vật nổ; hàng chục nghìn người dân tiếp tục đối mặt với nguy cơ tai nạn từ những “di sản chết chóc” còn sót lại dưới lòng đất. Trong khi đó, thế giới đương đại đang đứng trước những thách thức an ninh phi truyền thống ngày càng phức tạp, trong đó nguy cơ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt đang trở thành mối quan tâm chung của cộng đồng quốc tế.

Trong bối cảnh đó, việc Trung ương Hội CCB Việt Nam tổ chức các Hội nghị phản biện xã hội đối với Dự án Pháp lệnh Khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ sau chiến tranh và Dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt là hoạt động tham gia xây dựng pháp luật theo quy định của Hiến pháp và pháp luật, thể hiện trách nhiệm chính trị sâu sắc của tổ chức đại diện cho những người đã trực tiếp trải qua chiến tranh, hiểu rõ giá trị của hòa bình và những mất mát do chiến tranh gây ra.

Hai dự án luật, pháp lệnh tuy thuộc hai lĩnh vực khác nhau nhưng cùng phản ánh một tư duy chiến lược xuyên suốt của Đảng và Nhà nước ta: Xây dựng hệ thống pháp luật quốc phòng, an ninh hiện đại, chủ động phòng ngừa nguy cơ từ sớm, từ xa; đồng thời khắc phục hiệu quả hậu quả chiến tranh để phục vụ mục tiêu phát triển nhanh, bền vững đất nước.

Khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh - trách nhiệm lịch sử và yêu cầu phát triển đất nước

Trong lịch sử chiến tranh hiện đại, Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi bom mìn, vật nổ còn sót lại sau chiến tranh. Dù đã trải qua nhiều thập kỷ hòa bình, nhiều địa phương vẫn còn diện tích lớn đất đai bị ô nhiễm hoặc nghi ngờ ô nhiễm bom mìn. Điều đó không chỉ đe dọa trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe của nhân dân mà còn cản trở quá trình phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng kết cấu hạ tầng và thu hút đầu tư. Thực tiễn cho thấy, công tác điều tra, khảo sát, rà phá bom mìn thời gian qua đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Hàng trăm nghìn héc-ta đất được làm sạch, nhiều khu vực nguy hiểm được xử lý, hàng nghìn nạn nhân được hỗ trợ. Tuy nhiên, các hoạt động này hiện vẫn được điều chỉnh bởi nhiều văn bản dưới luật khác nhau, thiếu một hành lang pháp lý thống nhất có giá trị pháp lý cao. Đó chính là lý do việc xây dựng Pháp lệnh Khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ sau chiến tranh trở thành yêu cầu khách quan và cấp thiết.

Tại Hội nghị, Trung tướng Khuất Việt Dũng - Phó bí thư Đảng uỷ, Phó chủ tịch Hội CCB Việt Nam nhấn mạnh: Khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ sau chiến tranh có vị trí, vai trò rất quan trọng trong phát triển kinh tế- xã hội và ổn định đời sống nhân dân, luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của các cấp lãnh đạo Đảng và Nhà nước, là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Việc xây dựng hành lang pháp lý thống nhất về khắc phục hậu quả bom mìn là yêu cầu cấp thiết, xuất phát từ thực tiễn vẫn còn nhiều khu vực đất đai bị ô nhiễm, gây nguy hiểm trực tiếp đến đời sống nhân dân và cản trở phát triển kinh tế - xã hội.

Dự thảo Pháp lệnh thể hiện bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý nhà nước. Nếu trước đây cách tiếp cận chủ yếu tập trung vào xử lý bom mìn sau khi phát hiện thì nay chuyển sang quản lý rủi ro tổng thể, đánh giá mức độ nguy hiểm, dự báo nguy cơ và chủ động phòng ngừa. Đây là sự thay đổi phù hợp với xu hướng quốc tế hiện đại. Trong quản trị công hiện nay, phòng ngừa luôn hiệu quả và tiết kiệm hơn khắc phục hậu quả. Vì vậy, việc thiết lập hệ thống phân cấp rủi ro trên phạm vi toàn quốc, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia và bản đồ số về bom mìn là bước đi có ý nghĩa chiến lược lâu dài.

Đặc biệt, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ viễn thám, công nghệ số vào quản lý và rà phá bom mìn cho thấy sự đổi mới mạnh mẽ trong tư duy lập pháp. Điều đó không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn giảm thiểu rủi ro cho lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ.

Một trong những điểm tiến bộ nổi bật của Dự thảo Pháp lệnh là dành sự quan tâm đặc biệt đối với nạn nhân bom mìn và những người bị ảnh hưởng bởi hậu quả chiến tranh. Pháp luật hiện đại không chỉ điều chỉnh hành vi mà còn phải bảo đảm công bằng xã hội, bảo vệ quyền con người và quyền công dân. Những người bị thương tật, mất khả năng lao động hoặc chịu tổn thất do bom mìn sau chiến tranh là nhóm đối tượng cần được Nhà nước quan tâm đặc biệt.

Các ý kiến tại hội nghị phản biện đã đề xuất nhiều nội dung có giá trị như hỗ trợ sinh kế bền vững, đào tạo nghề, tạo việc làm, hỗ trợ tiếp cận tín dụng ưu đãi, đặc biệt đối với đồng bào vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số. Đây là những kiến nghị rất xác đáng bởi mục tiêu cuối cùng của chính sách không phải chỉ là trợ cấp mà là tạo điều kiện để người dân tự vươn lên, tái hòa nhập cộng đồng và ổn định cuộc sống. Từ góc độ pháp lý, chính sách đối với nạn nhân bom mìn cần được xây dựng theo hướng bảo đảm quyền tiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục, việc làm và an sinh xã hội.

Một trong những yêu cầu quan trọng được nhiều đại biểu nhấn mạnh là cần xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức trong công tác khắc phục hậu quả bom mìn. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, những lĩnh vực liên quan đến quốc phòng, an ninh và quản lý rủi ro chỉ phát huy hiệu quả khi có cơ chế chỉ huy thống nhất và phân công trách nhiệm rõ ràng.

Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt - yêu cầu tất yếu trong bối cảnh mới

Trong thế giới toàn cầu hóa, các mối đe dọa an ninh không còn bị giới hạn bởi biên giới quốc gia. Sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ, công nghệ sinh học, công nghệ hạt nhân và công nghệ hóa học tạo ra nhiều cơ hội phát triển nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để chế tạo hoặc phổ biến các loại vũ khí có sức hủy diệt lớn. Lịch sử nhân loại đã chứng kiến những hậu quả khủng khiếp của vũ khí hạt nhân tại Hiroshima và Nagasaki; những di chứng kéo dài của chiến tranh hóa học; những nguy cơ từ việc sử dụng tác nhân sinh học trong xung đột và khủng bố.

Đối với Việt Nam, mặc dù là quốc gia yêu chuộng hòa bình, không sở hữu vũ khí hủy diệt hàng loạt nhưng vẫn cần có hệ thống pháp luật đầy đủ để thực hiện các nghĩa vụ quốc tế, bảo vệ lợi ích quốc gia và phòng ngừa các nguy cơ tiềm ẩn. Chính vì vậy, việc xây dựng Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt là bước đi chiến lược thể hiện tầm nhìn xa của Đảng và Nhà nước trong bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Điểm đáng chú ý trong dự thảo luật là tiếp cận theo hướng quản lý tổng thể các hoạt động liên quan đến phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Khác với nhiều lĩnh vực quản lý chuyên ngành truyền thống, công tác phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt liên quan đồng thời đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tài chính, hải quan, ngân hàng, khoa học công nghệ, y tế và nhiều lĩnh vực khác. Do đó, yêu cầu quan trọng nhất là xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành hiệu quả.

Tại Hội nghị, Thượng tướng Bế Xuân Trường - Phó chủ tịch Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch Hội CCB Việt Nam nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của việc hoàn thiện pháp luật về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng. Các nguy cơ an ninh phi truyền thống ngày càng đa dạng, liên quan chặt chẽ đến khoa học - công nghệ, tài chính và thương mại toàn cầu, do đó hệ thống pháp luật phải bảo đảm tính đồng bộ, khả thi và phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, đồng thời tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành để phát hiện, ngăn chặn từ sớm các hành vi vi phạm.

Các ý kiến tại Hội nghị đã chỉ ra sự cần thiết phải xác định rõ vai trò chủ trì của Bộ Quốc phòng; đồng thời phân định rõ chức năng, nhiệm vụ của Bộ Công an và các bộ, ngành liên quan. Bên cạnh đó, dự thảo luật cần bảo đảm tính thống nhất với Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022 và các văn bản pháp luật khác có liên quan...

Pháp luật phải là công cụ thúc đẩy phát triển chứ không phải rào cản phát triển. Những biện pháp kiểm soát liên quan đến hàng hóa lưỡng dụng, vật liệu nhạy cảm hoặc giao dịch tài chính đặc biệt cần được xây dựng theo nguyên tắc minh bạch, khả thi và phù hợp với thông lệ quốc tế. Mục tiêu là vừa bảo đảm an ninh quốc gia, vừa duy trì môi trường đầu tư thuận lợi và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Vai trò của Hội CCB Việt Nam trong xây dựng pháp luật và bảo vệ Tổ quốc

Hai hội nghị phản biện xã hội vừa qua một lần nữa khẳng định vai trò của Hội CCB Việt Nam trong đời sống chính trị - xã hội của đất nước. Những ý kiến đóng góp của các tướng lĩnh, sĩ quan, luật gia, nhà khoa học và cán bộ Hội tại các hội nghị không chỉ mang giá trị học thuật mà còn phản ánh thực tiễn sinh động từ cơ sở. Đó là những kinh nghiệm được đúc kết từ chiến trường, từ công tác quản lý nhà nước, từ hoạt động pháp lý và từ cuộc sống của chính những người đang chịu tác động trực tiếp của bom mìn, vật nổ hay các nguy cơ an ninh mới.

Thông qua hoạt động phản biện xã hội đối với Dự án Pháp lệnh Khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ sau chiến tranh và Dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, Hội CCB Việt Nam đã phát huy vai trò là cầu nối giữa thực tiễn và chính sách, giữa yêu cầu quản lý nhà nước với nguyện vọng chính đáng của nhân dân. Những ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của các đại biểu góp phần hoàn thiện nội dung các dự thảo văn bản quy phạm pháp luật và bổ sung những luận cứ khoa học và thực tiễn quan trọng giúp cơ quan soạn thảo xây dựng các quy định sát thực tiễn, khả thi và hiệu quả hơn.

Trong giai đoạn mới, khi yêu cầu xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ngày càng đặt ra những nhiệm vụ cao hơn, Hội CCB Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò là lực lượng chính trị tin cậy của Đảng, Nhà nước và nhân dân; là chỗ dựa vững chắc trong công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật; tham gia giám sát, phản biện xã hội; đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; góp phần giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đó là trách nhiệm và sự tiếp nối bản chất, truyền thống cao đẹp của Bộ đội Cụ Hồ trong thời bình, tiếp tục cống hiến trí tuệ, kinh nghiệm và bản lĩnh cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Trong hành trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mỗi đạo luật được ban hành là sự kết tinh của ý chí chính trị, trí tuệ tập thể và khát vọng phát triển của dân tộc.