THỰC HIỆN CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG HAI CẤP- QUYẾT SÁCH CHIẾN LƯỢC CỦA ĐẢNG HỢP LÒNG DÂN

 Thực tiễn, nước ta đã thực hiện tinh giản bộ máy trong hệ thống chính trị theo Quyết định số 176-HĐBT ngày 09/10/1989 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng “Về sắp xếp lại lao động trong các đơn vị kinh tế quốc doanh”. Đâyđược xem là cuộc cách mạng tinh giản biên chế lần thứ nhất, nhằm thay đổi tư duy quản lý sang nâng cao hiệu quả bộ máy. Trong cuộc cách mạng này, về mặt thành công cũng nhiều, nhưng chưa thành công cũng không nhỏ: tinh giản một cách cơ học, chưa tính kĩ đến đội ngũ tinh giản ra khỏi hệ thống chính trị để chảy máu “chất xám”. Về cá nhân, một số cán bộ, đảng viên, công chức, nhân viên... còn chịu thiệt thòi. Cuộc “cách mạng tinh giản tổ chức, bộ máy” lần này - có thể gọi “lần thứ hai”, Đảng ta đã có những bước đi rất chắc chắn; làm từng bước, từng ngành, từng cơ quan. Cùng với đó, nghiên cứu kĩ mô hình của một số nước phát triển trên thế giới, rồi lựa chọn ngành, cơ quan, đơn vị làm điểm ở cấp vi mô trước (mỗi cơ quan, đơn vị, tổ chức giảm 10%), sau là cấp vĩ mô, lấy Bộ Công an thực hiện bỏ công an cấp huyện, để ngành Công an còn ba cấp: bộ, tỉnh, xã...

Trước đó, Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương khoá XII đã ban hành Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017“Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả”. Sau một thời gian dài thực hiện tinh giản, vừa nghiên cứu, rút kinh nghiệm, vừa tiếp thu ý kiến phản hồi của Nhân dân, nhất là đánh giá kết quả phụng sự Nhân dân, đồng thời trước đòi hỏi khách quan và sự phát triển nhanh chóng, mạnh mẽ của khoa học công nghệ, nhất là công nghệ AI, công nghệ số, điện toán đám mây, công nghệ chuỗi khối... Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIII đã ban hành Kết luận số 121-KL/TW, ngày 24/01/2025 “Về tổng kết Nghị quyết số 18-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XII”. Ngay sau đó, Bộ Chính trị, Ban Bí thư ban hành 02 kết luận: Kết luận số 126-KL/TW ngày 14/02/2025, “Về một số nội dung, nhiệm vụ tiếp tục sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị năm 2025”; Kết luận số 127-KL/TW ngày 28/02/2025, “Về triển khai nghiên cứu, đề xuất tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị”. Trong Kết luận số 127 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư xác định rõ việc sắp xếp, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp: “Nghiên cứu định hướng sáp nhập một số đơn vị cấp tỉnh, không tổ chức cấp huyện, sáp nhập một số đơn vị cấp xã; thực hiện mô hình địa phương 2 cấp (tổ chức đảng, chính quyền, đoàn thể) bảo đảm tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả”[1]. Thực hiện các kết luận của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Quốc hội khoá XV đã họp và thông qua Nghị quyết số 203/2025/QH15 ngày 16 tháng 6 năm 2025 “sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam”. Các điều được sửa đổi, bổ sung có liên quan đến chủ trương “tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị”.

Như vậy, đây là thời điểm chín muồi, để Đảng, Nhà nước Việt Nam quyết định triển khai thực hiện và từng bước hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025, bước đi mang tính đột phá trong “cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức, bộ máy”, thể hiện quyết tâm chính trị của Đảng, Nhà nước trong đổi mới tổ chức, bộ máy theo hướng “tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả”, nhằm phục vụ Nhân dân tốt hơn.

Cuộc cách mạng nào cũng có khó khăn, thách thức phía trước, nhưng do Đảng ta nắm vững quy luật vận động khách quan, có bài học kinh nghiệm quý báu trong lần trước và quá trình vừa làm, vừa rút kinh nghiệm từ năm 2017 đến nay, như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh:“thực hiện cuộc cách mạng tinh giản bộ máy hệ thống chính trị lần này, chúng ta phải vừa chạy, vừa xếp hàng, từng bước hoàn thiện mô hình”. Quá trình thực hiện, Đảng và Nhà nước liên tục ban hành bổ sung một số văn bản làm cơ sở để cho các cấp, các ngành, địa phương thực hiện, bảo đảm cho các đối tượng được hưởng một số chính sách trước khi nghỉ, thôi việc trong bộ máy hệ thống chính trị, như Kết luận 177-KL/TW, ngày 11/7/2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư “về tiếp tục xây dựng tổ chức, hoạt động của đơn vị hành chính 2 cấp bảo đảm thông suốt, hiệu quả”, Kết luận 178-KL/TW, ngày 17/7/2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về tiếp tục triển khai các nhiệm vụ bảo đảm tổ chức bộ máy của đơn vị hành chính 2 cấp hoạt động thông suốt hiệu quả. Do vậy, cuộc cách mạng tinh giản lần này, được triển khai khẩn trương, quyết liệt và đồng bộ, được Nhân dân đồng tình ủng hộ.

Bên cạnh quá trình ban hành quyết sách chiến lược, cơ sở lý luận để Đảng ta triển khai thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp là:trong suốt quá trình cách mạng, Đảng ta luôn kiên định, vận dụng, phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đây là nền tảng tư tưởng của Đảng. Quá trình tổng kết 40 năm đổi mới, đúc kết được “những bài học kinh nghiệm quý báu mang tầm lý luận, có giá trị định hướng cho sự nghiệp cách mạng của đất nước trong kỷ nguyên mới”[2].Theo đó, tại Đại hội XIV, Đảng ta bổ sung “lý luận về đường lối đổi mới” vào nền tảng tư tưởng. Thực tế cho thấy, từ khi Đảng ta ra đời đến nay, nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là kim chỉ nam cho hành động, mà còn là cơ sở lý luận vững chắc để hoạch định những quyết sách chiến lược trênmọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có chủ trương “tinh gọn tổ chức, bộ máy của hệ thống chính trị”. Chủ trương này vừa kế thừa quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, vừa vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chi Minh.

Theo V.I. Lênin, để thiết lập chuyên chính vô sản, cần tổ chức bộ máy tinh, gọn với con người trong bộ máy có đủ phẩm chất, năng lực vận hành, nhằm nâng cao hiệu quả thực thi quyền làm chủ của Nhân dân theo tinh thần “thà ít mà tốt”. Kế thừa, phát triển quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh, yêu cầu: “Cần chỉnh đốn và kiện toàn bộ máy từ trên xuống dưới làm cho nó gọn gàng, hợp lý, ít tốn người tốn của mà làm được nhiều việc ích lợi cho Nhân dân”[3]. Người còn nhấn mạnh yêu cầu “đảm bảo các quyền tự do dân chủ, thực hiện chính quyền mạnh mẽ của Nhân dân”[4], và bộ máy nhà nước phải như cấu tạo của chiếc đồng hồ, nghĩa là “gọn, nhẹ, hiệu quả, gần dân, hiểu dân và phục vụ Nhân dân”. Các chỉ dẫn này của Người hoàn toàn phù hợp với chủ trương xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp - giảm tầng nấc trung gian, nâng cao tính chủ động và trách nhiệm của chính quyền cơ sở.Trên cơ sở đó, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp chính là bước đi tất yếu trong “tinh gọn tổ chức, bộ máy”, vì mô hình này hệ thống chính quyền chỉ còn 3 cấp: trung ương, tỉnh, xã, trong đó, cấp xã là cấp gần gũi và sát với Nhân dân, trực tiếp giải quyết mọi vấn đề của Nhân dân theo thẩm quyền, đúng pháp luật, Nhân dân không còn phải đi xa, mất thời gian, thậm chí có những công việc được giải quyết ngay tại nhà thông qua nền tảng số.

Thực tiễn cho thấy, mô hình chính quyền địa phương ba cấp trước đây đã bộc lộ nhiều hạn chế, như: bộ máy cồng kềnh, chồng chéo chức năng, nhiệm vụ, kéo dài thời gian giải quyết công việc, làm giảm hiệu quả phục vụ Nhân dân... Vì vậy, việc chuyển sang mô hình hai cấp và tiếp tục sáp nhập thôn, tổ dân phố theo Quyết định 758-QĐ/TTg, ngày 14/4/2025 của Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Nội vụ nghiên cứu, hoàn thành trước 31/5/2026, góp phần “tinh gọn tổ chức, bộ máy”; giảm chi phí hành chính, ngân sách, tăng cường phân cấp, phân quyền; nâng cao tính tự chủ và trách nhiệm của chính quyền cơ sở theo tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”[5]; thu hẹp khoảng cách giữa chính quyền với Nhân dân.

Mặt khác, từ thực tế thực hiện mô hình này gần 1 năm qua cho thấy, đây là xu hướng phù hợp với chính quyền hiện đại, nâng cao năng lực quản trị, hiệu quả kiến tạo và phục vụ Nhân dân; đồng thời cũng là yêu cầu khách quan “Tiếp tục đẩy mạnh xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam...”[6]. Tuy vậy, quá trình triển khai mô hình này, không tránh khỏi những bất cập, như: chưa đồng bộ về thể chế, cơ sở hạ tầng, năng lực cán bộ, công chức chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ; đặc biệt là sự chống phá của các thế lực thù địch. Với âm mưu hạ thấp, phủ nhận quyết sách này, các thế lực thù địch tìm cách lợi dụng một số bất cập ban đầu khi vận hành mô hình này để chống phá Đảng, Nhà nước. Âm mưu của họ không chỉ gây nhiễu loạn thông tin, mà còn trực tiếp tác động đến nhận thức, tư tưởng của cán bộ, đảng viên và Nhân dân; qua đó kích động tâm lý băn khoăn, hoài nghi trong xã hội.

Để mô hình này ngày càng hoàn thiện, đồng thời làm thất bại âm mưu, thủ đoạn xuyên tạc của các thế lực thù địch, việc tiếp tục quán triệt, triển khai thực hiện quyết liệt trong thực tiễn vận hành chính là kiên định bảo vệ quyết sách này. Đây là mệnh lệnh từ trái tim của mỗi cán bộ, đảng viên và toàn dân. Theo đó, cần tăng cường giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên và các tầng lớp Nhân dân. Cán bộ, đảng viên cần được nghiên cứu, học tập nắm vững các tri thức cơ bản về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới, nhất là quyết sách thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp của Đảng, Nhà nước. Qua đó, làm cho cán bộ, đảng viên có khả năng “tự miễn dịch” trước các luận điệu sai trái, thù địch. Đặc biệt, cần làm rõ tính tất yếu khách quan và đúng đắn của chủ trương thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, giúp cán bộ, đảng viên và các tầng lớp Nhân dân hiểu đúng, tin tưởng và đồng thuận.

Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của cán bộ, đảng viên bảo vệ quyết sách này, vì đội ngũ cán bộ, đảng viên trong hệ thống chính trị là lực lượng nắm chắc chủ trương, đường lối của Đảng, có đủ lý luận và thực tiễn không những đấu tranh phòng, chống các quan điểm sai trái, mà còn định hướng dư luận. Theo đó, mỗi cán bộ, đảng viên cần nêu cao tinh thần trách nhiệm, gương mẫu trong thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; chủ động, tích cực đấu tranh với các thông tin sai trái; thực hiện tốt phương châm “gần dân, học dân, hiểu dân, lắng nghe, giải đáp tâm tư, nguyện vọng chính đáng của Nhân dân”; lan toả các giá trị tích cực trong cuộc cách mạng “tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị”, củng cố niềm tin của Nhân dân vào Đảng và Nhà nước. Cùng với đó, trong kỷ nguyên số, mỗi cán bộ, đảng viên cần trở thành người chiến sĩ tiên phong trên mặt trận tư tưởng, lý luận, nhất là trên không gian mạng, qua đó góp phần bảo vệ Đảng, Nhà nước và chế độ.

Cơ quan chức năng các cấp cần chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời về quá trình hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp, nhất là tổng kết thực tiễn, rút kinh nghiệm để phát huy những kết quả đạt được và khắc phục những bất cập, tránh tạo “khoảng trống thông tin” để các thế lực thù địch khai thác, chống phá. Đồng thời, phát huy hiệu quả của báo chí, truyền thông, mạng xã hội, các ứng dụng của ngành Tuyên giáo và Dân vận, ứng dụng VNeID, VTVgo… để lan toả thông tin tích cực, phản bác kịp thời các luận điệu sai trái.

Mặt khác, cần tiếp tục hoàn thiện các “thể chế phát triển”, bảo đảm đồng bộ, toàn diện. Hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp muốn đạt hiệu quả cao, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế thực thi, bảo đảm rõ về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và mối quan hệ công tác của từng cấp. Khắc phục tình trạng chồng chéo hoặc khoảng trống trong công tác quản lý nhà nước. Khi thể chế rõ ràng, minh bạch sẽ nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và hạn chế những sơ sở mà các thế lực thù địch có thể lợi dụng để xuyên tạc.

Thực hiệnmô hình chính quyền địa phương hai cấp đòi hỏi rất cao về năng lực, phẩm chất của đội ngũ cán bộ, công chức, nhất là ở cấp xã. Cán bộ, công chức, viên chức không chỉ giỏi về chuyên môn, mà còn phải vững vàng về bản lĩnh chính trị, kiên định lập trường, có khả năng đấu tranh với các quan điểm sai trái. Vì vậy, cấp ủy các cấp cần quan tâm đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, sử dụng, đãi ngộ cán bộ, công chức, viên chức phù hợp với tổ chức bộ máy cấp xã, tỉnh trong bối cảnh mới.

Tóm lại, triển khai thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp là bước ngoặt căn bản, khẳng định tính khoa học, cách mạng trong quyết sách chiến lược của Đảng, Nhà nước, được thực hiện đúng thời cơ, hợp lòng dân. Kết quả bước đầu thực hiện mô hình này được Nhân dân ghi nhận, đánh giá cao. Những cơ sở này là minh chứng rõ ràng, sinh động nhất để đập tan âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch, phản động./.

[1] - Ban Chấp hành Trung ương (2025), Kết luận số 127-KL/TW, ngày 28/02/2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư “Về triển khai nghiên cứu, đề xuất tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị”, Hà Nội, tr. 1.

[2]- Đảng Cộng sản Việt Nam (2026),Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV,Tập I, NxbChính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập I, tr. 73.

[3]- Hồ Chí Minh (2011),Toàn tập, NxbChính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 8, tr. 155.

[4]- Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Sđd, tập 12, tr.366.

[5] - ĐCSVN-Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV,Tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.128.

[6]- ĐCSVN – Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập II, NxbChính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr. 382.