Sống trong bụi mịn

Chất lượng không khí rất kém

Sáng 13-12, theo ghi nhận tại nhiều trạm quan trắc, chỉ số AQI trên 220, ở mức rất xấu. Đây là ngày thứ ba liên tiếp chỉ số duy trì ngưỡng này, trở thành đợt ô nhiễm nghiêm trọng nhất từ đầu mùa đông tại Hà Nội. Các chuyên gia cho biết, bụi mịn đến từ nhiều nguồn: Giao thông dày đặc, công trình xây dựng không che chắn, hoạt động sản xuất vùng ven, đốt rơm rạ theo mùa, nguồn phát thải từ tỉnh ngoài và cả ngoài biên giới. Những nguyên nhân ấy không mới. Điều mới là mức độ nghiêm trọng ngày một rõ hơn.

Ghi nhận của phóng viên, dọc đại lộ Thăng Long có hàng chục nhà xưởng, công trình xây dựng không được rào chắn đúng quy định. Mỗi lần có xe tải hạng nặng đi qua, bụi từ hai bên đường bay mù mịt, ảnh hưởng đến tầm nhìn, sức khỏe người đi đường. Tương tự, tại đường Trần Phú (phường Hà Đông) và đường Đê La Thành (phường Ô Chợ Dừa), không ít dự án đào đường, cải tạo vỉa hè chỉ quây tạm bằng vài tấm tôn, phần còn lại để lộ đất đá, vật liệu nằm tràn ra sát khu dân cư.

Hoạt động cải tạo hạ tầng như cắt xén dải phân cách, đào xới vỉa hè lại tập trung dày đặc vào dịp cuối năm khiến tình trạng ô nhiễm không khí thêm trầm trọng. Dù được yêu cầu phải che chắn khi thi công, nhưng nhiều công trình vẫn làm qua loa, để bụi và vật liệu phát tán ra môi trường, gây ảnh hưởng trực tiếp đến người dân.

Khi các giải pháp vẫn chắp vá, trách nhiệm bị chia nhỏ, thì hậu quả lại được phân bổ đều cho hàng triệu lá phổi. Bụi mịn xâm nhập sâu vào phổi và máu, gây hen suyễn, tim mạch, ung thư phổi, làm suy giảm tuổi thọ và chất lượng sống, đặc biệt nguy hiểm với trẻ em và người già. Tình trạng viêm đường thở, ho kéo dài, sức đề kháng giảm... trở nên phổ biến, khiến nhiều gia đình lo lắng.

Không chỉ ảnh hưởng đến hệ hô hấp, ô nhiễm không khí còn làm gia tăng các triệu chứng toàn thân như mệt mỏi, đau đầu, giảm khả năng tập trung và rối loạn giấc ngủ. Theo phản ánh của người dân, những ngày mức độ ô nhiễm không khí chuyển từ màu đỏ, rồi lên màu tím, khiến họ làm việc kém hiệu quả, khó thở và mất ngủ vào buổi tối. Với người có bệnh nền như tim mạch, huyết áp cao hay hen suyễn, mức độ ảnh hưởng còn nghiêm trọng hơn, thậm chí gây trầm trọng hóa bệnh.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng - thành viên Hội Y học Oxy cao áp và Y học dưới nước - cho biết, khi chỉ số AQI vượt mức 100, nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng đã trở nên đáng kể, đặc biệt đối với nhóm nhạy cảm. Theo bác sĩ, tác nhân nguy hiểm nhất nằm ở bụi mịn PM2.5 (những hạt bụi có kích thước chỉ bằng 1/20 đến 1/25 đường kính sợi tóc). Với đặc tính siêu nhỏ, bụi mịn dễ dàng đi sâu vào phế nang và thậm chí thâm nhập vào máu, mang theo kim loại nặng và nhiều chất độc hại khác. Quá trình này gây stress oxy hóa, làm tăng phản ứng viêm, thúc đẩy sự hình thành các bệnh không lây nhiễm và tổn thương mạch máu. “Tác hại của bụi mịn không chỉ dừng lại ở nhiễm độc hay nhiễm khuẩn mà còn phá vỡ cơ chế bảo vệ tự nhiên của cơ thể” - Bác sĩ Hoàng nhấn mạnh.

Khẩn trương triển khai các biện pháp giảm ô nhiễm không khí

Trước tình trạng không khí ô nhiễm nghiêm trọng những ngày gần đây, TP. Hà Nội triển khai hàng loạt biện pháp cấp bách để kiểm soát ô nhiễm. Cụ thể, Ủy ban nhân dân thành phố giao Sở Nông nghiệp và Môi trường kiểm tra toàn bộ các khu xử lý chất thải rắn; yêu cầu các đơn vị bảo đảm vận hành liên tục, không để phát tán bụi, mùi; giám sát các gói thầu duy trì vệ sinh môi trường theo phân cấp bảo đảm chất lượng vệ sinh tại các tuyến trọng điểm; chỉ đạo các đơn vị vệ sinh môi trường tăng cường phun sương dập bụi, tưới nước rửa đường...

Sở Xây dựng có trách nhiệm yêu cầu 100% các công trường thi công xây dựng phải có biện pháp kiểm soát bụi nghiêm ngặt; phế thải xây dựng dạng rời phải được bao phủ, che kín bảo đảm không phát tán bụi ra môi trường; xây dựng hệ thống giám sát bụi tại 100% công trình có quy mô trên 1ha; hướng dẫn chủ đầu tư, nhà thầu các công trình xây dựng bố trí hệ thống phun sương cố định giảm bụi tại khu dân cư tập trung.

Công an TP. Hà Nội sẽ tổ chức đợt cao điểm kiểm tra, xử lý các trường hợp vi phạm như chở vật liệu xây dựng không che chắn, làm rơi vãi vật liệu; các hành vi đốt chất thải rắn công nghiệp, đốt rác thải sinh hoạt trái phép; sớm đồng bộ hạ tầng kỹ thuật với hệ thống camera an ninh, camera giám sát giao thông tích hợp AI để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát và phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm.

Ủy ban nhân dân TP. Hà Nội cũng yêu cầu các cơ sở sản xuất có lưu lượng xả bụi, khí thải lớn rà soát, bảo đảm các hệ thống xử lý khí thải được vận hành, hoạt động hiệu quả tuyệt đối không xả thải chưa qua xử lý ra môi trường; hoàn thành trước ngày 31-12-2025. Các cơ sở sản xuất căn cứ tình hình thực tiễn về mức độ ô nhiễm không khí, có phương án điều chỉnh giảm công suất hoạt động hoặc dời lịch các công đoạn sản xuất phát sinh nhiều bụi, khí thải sang thời điểm điều kiện thời tiết, khí hậu thuận lợi hơn.