Phó Giám đốc Bệnh viện Tim Hà Nội: Hướng dẫn cách phòng tránh bệnh nhồi máu cơ tim

PV: Thưa bác sĩ, bệnh nhồi máu cơ tim là gì và nguyên nhân nào gây nhồi máu cơ tim?

TS.BS. Hoàng Văn: Nhồi máu cơ tim cấp là tình trạng hoại tử tế bào cơ tim do hẹp nặng hoặc tắc hoàn toàn, đột ngột mạch vành nuôi cơ tim. Khi mạch vành tắc sẽ làm tế bào cơ tim thiếu máu, hoại tử, biểu hiện lâm sàng là tình trạng đau nghẹt ngực trái hoặc đau sau xương ức, kèm theo khó thở, vã mồ hôi, thậm trí có trường hợp tử vong.

Phần lớn nguyên nhân chính của nhồi máu cơ tim cấp là do mạch máu bị xơ vữa rồi tiến triển dần gây tắc mạch vành. Ngoài ra, còn một số trường hợp nhồi máu cơ tim tuýp 2, tuýp 3, tuýp 4 và tuýp 5 thì do nguyên nhân khác như huyết khối ở tim bắn vào mạch vành, mất cung cầu oxy cơ tim do loạn nhịp kéo dài..., những trường hợp này hiếm gặp hơn.

PV: Thưa bác sĩ, nhồi máu cơ tim thường có dấu hiệu cảnh báo sớm, những dấu hiệu cảnh báo nào nhiều người thường bỏ qua?

TS.BS. Hoàng Văn: Phần lớn các trường hợp nhồi máu cơ tim cấp thường xảy ra đột ngột do tắc nghẽn mạch vành đột ngột, ở những bệnh nhân có nguy cơ tim mạch cao như: Thừa cân, béo phì, hút thuốc lá nặng, tiểu đường không kiểm soát, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, lối sống ít vận động... Đặc biệt đối với người trẻ có nguy cơ tim mạch cao, nhồi máu cơ tim thường xảy ra không báo trước, hay xuất hiện sau một cuộc nhậu, một cuộc gắng sức, hoặc sau một stress nào đó. Đối với người có tuổi, quá trình xơ vữa tiến triển dần dần, gây hẹp lòng mạch vành, nhiều người có dấu hiệu báo trước như đau ngực khi gắng sức, như đi bộ hoặc đi lên cầu thang thấy đau ngực, nghỉ lại hết đau ngực. Bênh cạnh đó, ở người cao tuổi, người bị đái tháo đường, đôi khi có dấu hiệu đau ngực không rõ ràng, chỉ tự nhiên thấy mệt, tụt huyết áp, đây có thể là dấu hiệu của bệnh mạch vành. Cũng có không ít trường hợp bệnh nhân bị tụt huyết áp, thấy mệt đến viện chúng tôi thì đã bị nhồi máu cơ tim rồi nhưng không thấy đau ngực.

Như vậy, dấu hiệu đau nghẹt ngực trái, mệt, tụt huyết áp ở người cao tuổi, người tiểu đường, hoặc dấu hiệu đau ngực trái khi gắng sức là những gợi ý bị nhồi máu cơ tim hoặc nguy cơ nhồi máu cơ tim. Những bệnh nhân có dấu hiện này cần đến viện kiểm tra ngay.

PV: Thưa bác sĩ, người dân rất hoang mang khi bị đau ngực, vậy những dấu hiệu nào giúp nhận biết sớm nhồi máu cơ tim để không chẫm trễ cấp cứu?

TS.BS. Hoàng Văn: Các dấu hiệu cảnh báo nhồi máu cơ tim không phải lúc nào cũng đột ngột mà có thể diễn tiến âm thầm. Đau tức ngực là triệu chứng phổ biến nhất, thường cảm giác như bị đè ép, bóp nghẹt hoặc nóng rát ngay giữa ngực, kéo dài vài phút rồi giảm đi hoặc tái diễn. Cơn đau có thể lan tới cánh tay, lưng, cổ, hàm hoặc dạ dày. Cảm giác khó thở có thể xảy ra cùng lúc hoặc xuất hiện trước khi đau ngực. Nhiều người còn có các triệu chứng “lạ” như buồn nôn, nôn ói, đổ mồ hôi lạnh, mệt mỏi hoặc choáng váng; ở phụ nữ, người lớn tuổi và người mắc bệnh tiểu đường, những dấu hiệu này có thể nổi trội hơn so với đau ngực. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu này và hành động nhanh chóng là yếu tố quyết định để cứu sống cơ tim và giảm thiểu biến chứng.

PV: Thưa bác sĩ, trong thực tế cấp cứu bệnh nhân nhồi máu cơ tim tại viện thì điều gì khiến “thời gian vàng” của bệnh nhân bị đánh mất nhiều nhất?

TS.BS. Hoàng Văn: Để đánh giá “thời gian vàng” cấp cứu bệnh nhân nhồi máu cơ tim thì phải đánh giá theo hai hướng. Thứ nhất là tại bệnh viện có khả năng can thiệp nhưng nếu quy trình không chuẩn sẽ kéo dài thời gian khám của bệnh nhân gây mất “thời gian vàng” cứu bệnh nhân, nhất là bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp ST chênh lên (chỉ cần chẩn đoán lâm sàng và điện tim) là đủ chẩn đoán để đưa bệnh nhân đi can thiệp luôn được. Như vậy sẽ không bị mất thời gian vàng cứu bệnh nhân. Trường hợp thứ hai là khi bệnh nhân bị nhồi máu cơ tim nhưng được đưa đến bệnh viện không có khả năng can thiệp, mà bệnh viện vẫn chậm trễ trong quá trình chuyển viện sẽ làm mất “thời gian vàng” cứu sống bệnh nhân.

Để tránh mất thời gian vàng, bệnh nhân bị đau ngực nhiều cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115 để sơ cứu và chuyển thẳng đến bệnh viện có khả năng can thiệp động mạch vành.

PV: Những năm gần đây, bệnh nhân nhồi máu cơ tim có dấu hiệu trẻ hoá, theo bác sĩ nguy cơ nào cộng đồng đang đánh giá thấp?

TS.BS. Hoàng Văn: Chúng ta thường nghĩ nhồi máu cơ tim thường xảy ra ở người béo phì, người rối loạn mỡ máu nhưng thực tế chúng tôi đã tiếp nhận có bệnh nhân rất trẻ là nam giới chỉ mới 21 tuổi bị nhồi máu cơ tim nhưng không béo phì.

Có rất nhiều yếu tố nguy cơ gây nhồi máu cơ tim như: Hút thuốc lá nhiều, rối loạn mỡ máu, tiểu đường, tăng huyết áp, béo phì, yếu tố gia đình..., ở một người càng có nhiều yếu tố nguy cơ thì nguy cơ bị nhồi máu cơ tim tích luỹ càng cao. Vì thế chúng ta không thể đánh giá thấp bất cứ nguy cơ tim mạch nào.

PV: Thưa bác sĩ, nhiều bệnh nhân nghĩ đặt Stent là sẽ khỏi bệnh, quan điểm này có đúng không và nguy cơ tái nhồi máu cơ tim thường đến từ những sai lầm nào?

TS.BS. Hoàng Văn: Khi đặt Stent chỉ giúp tái thông mạch vành, bệnh mạch vành là do xơ vữa toàn thân, trong đó có xơ vữa mạch vành gây nhồi máu cơ tim. Việc đặt Stent chỉ là ống cơ học làm thông mạch vành, bệnh nhân bị nhồi máu cơ tim sau khi đặt Stent thông mạch vành thì vẫn bắt buộc phải dùng thuốc, các thuốc để bảo vệ Stent, thuốc giúp chống tái hẹp lại, thuốc giúp xơ vữa không tiến triển và các thuốc kiểm soát nguy cơ như đái tháo đường và tăng huyết áp. Nếu bệnh nhân sau phẫu thuật, sau đặt Stent thấy hết đau mà tự ý bỏ các thuốc thì toàn bộ công lao của bác sĩ và bệnh nhân coi như bỏ đi hết bởi vì mạch vành và Stent sẽ bị tắc lại, việc tắc lại này còn nguy hiểm hơn.

Các bệnh nhân đã đặt Stent tuyệt đối không bao giờ được tự ý bỏ thuốc, trong quá trình sử dụng thuốc nếu có bất thường thì phải đến khám bác sĩ chuyên khoa tim mạch ngay để bác sĩ kiểm tra, điều chỉnh thuốc. Bệnh nhân tự ý bỏ thuốc là tác nhân nguy hiểm nhất gây tái nhồi máu cơ tim.

PV: Thưa bác sĩ, vì sao có người được cấp cứu rất nhanh vẫn để lại biến chứng nặng sau nhồi máu cơ tim, và yếu tố nào quyết định khả năng hồi phục?

TS.BS. Hoàng Văn: Nhanh chóng đưa bệnh nhân bị nhồi máu cơ tim tới bệnh viện không phải lúc nào cũng ngăn được biến chứng nặng. Kết cục phụ thuộc vào diện tích cơ tim hoại tử, vị trí tắc nghẽn, mức độ bệnh mạch vành nền và khả năng tuần hoàn bàng hệ. Nếu vùng nhồi máu lớn hoặc nằm ở thành trước, bệnh nhân có thể bị suy tim, rối loạn nhịp, sốc tim hoặc thủng vách tim dù tái thông mạch nhanh.

Tuổi cao, tăng huyết áp, đái tháo đường, suy thận, thói quen hút thuốc và rối loạn lipid máu làm quá trình lành thương chậm hơn. Khả năng hồi phục được quyết định bởi thời gian từ lúc đau ngực đến tái thông mạch, mức độ tổn thương cơ tim, chức năng bơm của tim (phân suất tống máu), sự tuân thủ điều trị, tham gia chương trình phục hồi chức năng tim và thay đổi lối sống. Phát hiện sớm, gọi cấp cứu kịp thời và kiểm soát các yếu tố nguy cơ là chìa khóa để cải thiện tiên lượng.

PV: Thưa bác sĩ, mỗi năm Bệnh viện Tim Hà Nội tiếp nhận bao nhiêu ca nhồi máu cơ tim cấp và cộng đồng cần phải làm gì để phòng tránh bệnh?

TS.BS. Hoàng Văn: Về can thiệp nói chung và bệnh mạch vành nói riêng thì hiện tại Bệnh viện Tim Hà Nội là một trong những bệnh viện đứng đầu toàn quốc cả về số lượng và chất lượng, trong đó có điều trị nhồi máu cơ tim cấp. Mỗi năm bệnh viện điều trị can thiệp cho khoảng 1.000 đến 1.500 ca nhồi máu cơ tim cấp trong tổng số ca can thiệp các loại. Năm 2025, tổng số ca can thiệp các loại tại bệnh viện tim Hà Nội là gần 14.000 ca.

Để phòng tránh bệnh nhồi máu cơ tim mọi người cần làm cho tình trạng xơ vữa mạch vành ổn định, cần giảm yếu tố nguy cơ gây gia tăng xơ vữa. Có 2 nhóm nguy cơ, một nhóm có thể thay đổi, tác động được và một nhóm không tác động được. Ở nhóm không thay đổi tác động được là yếu tố tuổi tác, yếu tố gia đình là gen và giới tính. Với nhóm yếu tố nguy cơ có thể thay đổi, tác động được để phòng tránh bệnh nhồi máu cơ tim là không hút thuốc lá, kiểm soát cân nặng, kiểm soát huyết áp, kiểm soát tốt bệnh đái tháo đường và kiểm soát tốt tình trạng rối loạn mỡ máu.

 Bên cạnh đó, mọi người nên ăn thực phẩm lành mạnh như ăn nhiều rau xanh, giảm chất béo, đặc biệt là giảm chất béo động vật, giảm tối đa chất kích thích như rượu bia. Tập luyện thể dục đều đặn hàng ngày phù hợp thể lực, tập khoảng ít nhất 30 phút/ngày, với 5 ngày/tuần. Bệnh nhân sau phẫu thuật, can thiệp tim mạch cần hoạt động thể lực theo khả năng như đi bộ, đạp xe, đi bơi.... sẽ giúp cho tim hoạt động tốt hơn. Mọi người cần đặc biệt lưu ý, nếu có dấu hiệu đau ngực phải đi khám bác sĩ chuyên khoa tim mạch ngay, khi phát hiện bị bệnh mạch vành thì cần điều trị sớm sẽ tránh được bệnh nhồi máu cơ tim.

PV: Xin trân trọng cảm ơn bác sĩ!