Những đột phá trong điều trị bệnh bạch biến

PV: Thưa bác sĩ, bệnh bạch biến là gì và nguyên nhân, yếu tố nguy cơ nào gây ra bệnh bạch biến?

PGS.TS.BS. ĐỖ THỊ THU HIỀN: Bạch biến là bệnh mất sắc tố mắc phải ở da và niêm mạc, đặc trưng bởi sự xuất hiện các dát hoặc mảng mất sắc tố ranh giới rõ, không có vảy, không đau, không ngứa nhưng ảnh hưởng nhiều đến tâm sinh lý và thẩm mỹ của người bệnh.

Về nguyên nhân gây bệnh, bệnh bạch biến là bệnh có cơ chế tự miễn, trong đó hệ miễn dịch tấn công chính các tế bào sắc tố của cơ thể. Các yếu tố nguy cơ gây bệnh bạch biến bao gồm: yếu tố di truyền, stress kéo dài, tiếp xúc với hoá chất độc hại hoặc đồng mắc một số bệnh tự miễn khác. Do liên quan đến cơ chế tự miễn dịch nên bệnh vẫn có thể có nguy cơ tái phát ngay cả sau khi đã điều trị phục hồi sắc tố hoàn toàn.

PV: Xin bác sĩ cho biết những dấu hiệu nhận biết sớm của bệnh bạch biến là gì? Người dân cần lưu ý ra sao để tránh nhầm lẫn với các bệnh da liễu khác?

PGS.TS.BS. ĐỖ THỊ THU HIỀN: Dấu hiệu khởi phát sớm nhất của bạch biến là sự xuất hiện của các dát màu trắng nhạt hoặc mất sắc tố hoàn toàn (trắng như phấn hoặc như giấy), có giới hạn rõ ràng với vùng da lành xung quanh. Vùng da bị tổn thương hoàn toàn mịn màng, không có vảy, không teo da, không đau và thường không ngứa.

Để tránh nhầm lẫn với các bệnh về da thông thường, người dân cần lưu ý phân biệt với một số bệnh lý hoặc tình trạng da có giảm sắc tố như: bệnh giảm sắc tố bẩm sinh; bệnh lang ben các đám da giảm sắc tố thường có vảy mịn và ngứa khi ra mồ hôi; giảm sắc tố sau viêm: người bệnh thường có tiền sử tổn thương da trước và sắc tố sẽ tự phục hồi dần; bệnh phong vùng da giảm sắc tố sẽ bị mất hoặc giảm cảm giác (đau, nóng, lạnh); hoặc giảm sắc tố sau một số bệnh ung thư ở da như Mycosis fongoide...

Khi thấy có đốm trắng bất thường, người dân nên đến các cơ sở chuyên khoa Da liễu để được thăm khám, soi đèn Wood, chụp dermoscopy hoặc sinh thiết da nhằm chẩn đoán chính xác, vì giảm mất sắc tố do các bệnh khác nhau sẽ có tiên lượng và hướng điều trị khác nhau.

PV: Thưa bác sĩ, nếu người bệnh chủ quan, không thăm khám và điều trị kịp thời thì bạch biến có thể gây ra những hậu quả như thế nào?

PGS.TS.BS. ĐỖ THỊ THU HIỀN: Bạch biến thường không gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng hay chức năng các cơ quan. Tuy nhiên, nếu không được theo dõi và điều trị sớm, các mảng mất sắc tố có thể lan rộng, ảnh hưởng đáng kể đến thẩm mỹ. Điều này có thể làm người bệnh mất tự tin, giảm chất lượng cuộc sống và gặp khó khăn trong giao tiếp xã hội. Điều trị ở giai đoạn sớm cũng thường mang lại khả năng phục hồi sắc tố tốt hơn so với khi bệnh đã tiến triển lâu năm.

Bên cạnh đó, do vùng da bạch biến bị mất hoàn toàn lớp hắc tố melanin bảo vệ, da sẽ trở nên cực kỳ nhạy cảm với tia cực tím (UV) từ ánh nắng mặt trời. Điều này dẫn đến hậu quả dễ bị bỏng nắng, viêm da kích ứng và làm tăng nguy cơ tổn thương cấu trúc da theo thời gian.

Người bệnh bạch biến có nguy cơ cao mắc kèm các bệnh lý nội tiết tự miễn, phổ biến nhất là viêm tuyến giáp Hashimoto, bệnh Graves, bệnh suy tuyến thượng thận (Addison) hoặc bệnh tiểu đường tuýp 1. Bên cạnh đó, do hệ thống hắc tố ở tai trong và mắt cũng có thể bị ảnh hưởng, một số bệnh nhân có thể gặp biến chứng viêm màng bồ đào hoặc giảm thính lực nhẹ. Vì vậy, việc thăm khám định kỳ không chỉ để điều trị da mà còn để tầm soát sớm các bất thường miễn dịch hệ thống và vấn đề tâm lý của người bệnh.

PV: Nhiều người cho rằng bạch biến là bệnh có thể lây nhiễm, quan niệm này có đúng không thưa bác sĩ?

PGS.TS.BS. ĐỖ THỊ THU HIỀN: Đây là một quan niệm hoàn toàn sai lầm. Bạch biến là bệnh liên quan đến yếu tố tự miễn, không phải là bệnh nhiễm trùng, không do vi khuẩn, virus hay nấm gây ra nên không thể lây từ người này sang người khác qua tiếp xúc, ăn uống hay sinh hoạt chung. Người bệnh bạch biến hoàn toàn có thể học tập, làm việc và sinh hoạt bình thường mà không gây nguy cơ lây bệnh cho những người xung quanh.

Bạch biến gây ra những tác động tâm lý nặng nề và làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống của người bệnh, đôi khi còn đáng sợ hơn cả những tổn thương thể chất. Nhiều nghiên cứu cho thấy, gánh nặng tâm lý của bệnh nhân bạch biến tương đương với các bệnh lý ác tính, làm ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội học tập, việc làm và hạnh phúc cá nhân. Vì vậy, hàng năm nhân ngày Bạch biến thế giới 25-6, chúng tôi đã tổ chức ngày hội Bạch biến để các bệnh nhân bạch biến có thể gặp gỡ trao đổi, cùng đồng cảm và tự tin hơn trong cuộc sống, cùng nhau lan toả thông tin về bệnh, hạn chế sự kì thị, phân biệt của cộng đồng đối với người bệnh.

PV: Thưa bác sĩ, bệnh bạch biến có thể điều trị khỏi hoàn toàn không? Những phương pháp điều trị nào đang được áp dụng hiệu quả tại Bệnh viện Da liễu Trung ương?

PGS.TS.BS. ĐỖ THỊ THU HIỀN: Hiện nay, y học vẫn chưa có phương pháp điều trị giúp khỏi hoàn toàn bệnh bạch biến, tức là không thể cam kết bệnh không bao giờ tái phát do bệnh có yếu tố tự miễn. Tuy nhiên, các phác đồ điều trị hiện đại đột phá mới đây đã giúp kiểm soát rất tốt, làm ngừng tiến triển của bệnh và phục hồi sắc tố lên đến 70-100% trên vùng da tổn thương và hạn chế tái phát.

Bệnh viện Da liễu Trung ương hiện đang áp dụng một số phương pháp điều trị bệnh bạch biến mang lại hiệu quả như: Điều trị bằng thuốc bôi tại chỗ, bôi khi vùng tổn thương nhỏ khu trú với cơ chế điều hoà và ức chế miễn dịch tại chỗ (Corticosteroid, ức chế Calcineurin); thuốc uống ức chế miễn dịch và thuốc chống oxy hoá khi bệnh tiến triển nhanh và lan rộng, giúp bệnh nhân ổn định bệnh nhanh hơn; Liệu pháp ánh sáng (chiếu tia UVB dải hẹp, Laser Excimer 308nm - đây là phương pháp điều trị chủ đạo cho bạch biến), cho hiệu quả tái tạo sắc tố rất cao.

Đối với các trường hợp bệnh ổn định tối thiểu 6-12 tháng không lan rộng, các kỹ thuật ngoại khoa tiên tiến như ghép da thượng bì, ghép tế bào hắc tố tự thân (không qua nuôi cấy), ghép nang tóc tự thân đang mang lại kết quả thẩm mỹ đột phá.

Thời gian gần đây, một số thuốc mới trong điều trị bạch biến đã được áp dụng trên thế giới như các thuốc ức chế Jinus Kinase đường bôi và đường uống. Đây là những thuốc điều trị trúng đích, hoạt động như một nút thắt thông minh, ngăn chặn sự phá huỷ tế bào sắc tố. Các thuốc này bao gồm thuốc bôi Ruxolitinib, đã được FDA phê duyệt từ tháng 7-2022 cho điều trị bạch biến từ 12 tuổi trở lên; và một số thuốc uống khác (Tofacitinib, Barcitinib...), tuy chưa được phê duyệt chính thức nhưng được Hội Da liễu Hoa Kỳ và Viện Da liễu châu Âu khuyến cáo mạnh mẽ trong các đồng thuận và hướng dẫn thực hành cho điều trị bạch biến tiến triển nhanh, diện tích rộng, kháng trị hoặc chống chỉ định với Corticoid toàn thân.

Thêm vào đó, dù lựa chọn phương pháp nào thì việc phối hợp nhiều phương pháp điều trị trong bạch biến có thể mang lại lợi ích rất lớn cho bệnh nhân, giúp bệnh nhân ổn định nhanh hơn, tăng hiệu quả điều trị và rút ngắn thời gian điều trị. Ngoài ra, việc kết hợp các phương pháp còn giúp giảm tác dụng phụ, giảm tái phát tổn thương cũ.

PV: Trong quá trình điều trị bạch biến, người bệnh cần lưu ý gì? Bác sĩ có lời khuyên gì cho cộng đồng?

PGS.TS.BS. ĐỖ THỊ THU HIỀN: Đến nay, chưa có biện pháp nào phòng ngừa hoàn toàn được bệnh bạch biến vì đây là bệnh tự miễn do di truyền hoặc rối loạn hệ miễn dịch. Tuy nhiên, người dân có thể giảm tối đa nguy cơ khởi phát hoặc ngăn bệnh lan rộng bằng các biện pháp như: Trong quá trình điều trị, người bệnh cần tuân thủ tuyệt đối phác đồ của bác sĩ, không tự ý sử dụng các loại thuốc bôi không rõ nguồn gốc gây biến chứng teo da, nhiễm trùng, viêm da tiếp xúc; Cần bảo vệ da nghiêm ngặt bằng cách bôi kem chống nắng phổ rộng và mặc quần áo che chắn khi ra ngoài để tránh bỏng nắng và tránh các chấn thương cơ học trên da; Duy trì lối sống lành mạnh, hạn chế căng thẳng tâm lý, tránh chà xát hay cào gãi mạnh lên da; Tránh tiếp xúc với hoá chất độc hại, bổ sung vitamin, hạn chế chất kích thích, không ăn đồ chế biến sẵn chứa nhiều chất bảo quản; Quản lý tốt các bệnh tự miễn, tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ để giữ hệ miễn dịch luôn ở trạng thái cân bằng.

Chúng ta cần hiểu đúng rằng bạch biến không lây, không gây nguy hiểm cho người xung quanh, từ đó trao đi sự thấu hiểu, sẻ chia và ngừng mọi hành vi kỳ thị để giúp người bệnh có thêm động lực hòa nhập cộng đồng, điều trị ổn định.

PV: Xin trân trọng cảm ơn bác sĩ!