“Ngọn hải đăng hợp tác” SCO

Hội nghị Thiên Tân mới đây được hy vọng tạo động lực thúc đẩy hợp tác an ninh, kinh tế và chiến lược của khu vực Á - Âu trong bối cảnh SCO ngày càng được xem là đối trọng với các liên minh phương Tây.

Được thành lập tại Thượng Hải vào năm 2001 với ban đầu chỉ có 6 thành viên gồm Nga, Trung Quốc, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan và Uzbekistan, SCO đã phát triển nhanh chóng trong thập kỷ qua. Ấn Độ và Pakistan gia nhập năm 2017, Iran năm 2023 và Belarus năm 2024. Ngoài 10 quốc gia thành viên, SCO còn 2 quan sát viên là Afghanistan và Mông Cổ cùng 14 đối tác đối thoại gồm Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Armenia và Azerbaijan, một số quốc gia vùng Vịnh và một số quốc gia châu Á khác.

Trong tầm nhìn của SCO, thế giới đang hướng tới một “trật tự quốc tế đa cực mới”, đa trung tâm nhưng phi phương Tây. Nhấn mạnh đến mục tiêu chống lại cơ chế bá quyền và thúc đẩy sự đa dạng mô hình phát triển, SCO cho rằng đa cực không chỉ là phân bổ quyền lực giữa các cường quốc mà còn là thiết lập chuẩn mực quan hệ quốc tế dựa trên nguyên tắc tự quyết. Theo hướng này, SCO trở thành nền tảng thử nghiệm cho việc hợp thức hóa tư tưởng đa dạng hóa phát triển như trụ cột hợp tác khu vực.

Với tổng cộng 24 văn kiện được thông qua, trong đó nổi bật là Tuyên bố Thiên Tân và Chiến lược phát triển 2026 - 2035, Hội nghị Thiên Tân đã vượt qua tính biểu tượng, tiến một bước dài trong thể chế hóa, mở rộng từ hợp tác an ninh sang kinh tế, văn hóa - xã hội và công nghệ, đồng thời củng cố bộ máy nhằm nâng cao hiệu lực vận hành. Đây là minh chứng cho sự dịch chuyển quyền lực quốc tế đang diễn ra, mở đường cho những thảo luận sâu hơn về an ninh phi phương Tây, liên kết tài chính phi USD và chiến lược quyền lực đa cực.

Dấu ấn của Thiên Tân 2025 trước hết nằm ở quy mô và tầm ảnh hưởng của SCO. Lần đầu tiên, Hội nghị quy tụ hơn 20 quốc gia, trong đó có các lãnh đạo từ Nam Á, Đông Nam Á, Trung Đông và Trung Á, cho thấy SCO không còn là một cơ chế khu vực thuần túy, mà đang dần trở thành một điểm hẹn chiến lược, nơi quy tụ các tiếng nói thúc đẩy trật tự đa cực, ít phụ thuộc vào sức ép phương Tây. Từ một diễn đàn hợp tác an ninh khu vực, SCO đã trở thành diễn đàn chính trị chiến lược toàn cầu, nơi giao thoa lợi ích giữa nhiều trung tâm quyền lực.

Hội nghị Thiên Tân còn tạo một diễn đàn hiếm hoi, nơi các quốc gia Nam bán cầu có thể tìm kiếm sự cân bằng và giảm phụ thuộc vào cấu trúc quốc tế do Mỹ và phương Tây chi phối. Trái ngược với các kỳ họp trước thiên về tuyên bố biểu tượng, lần này SCO gửi đi thông điệp chính trị rõ ràng rằng, trong khi phương Tây gia tăng củng cố các mô hình hợp tác như NATO, QUAD hay AUKUS, thì SCO lựa chọn một con đường khác không đối đầu trực diện nhưng cũng vượt ra ngoài trung lập.

Nhìn vào điểm này của SCO, có thể thấy bóng dáng của Nhóm các nền kinh tế mới nổi (BRICS) với những cốt lõi có thể gọi là tương đồng. Chúng không tái tạo mô hình đã có, mà xây dựng cấu trúc mới phù hợp với lợi ích và vị thế của các nước ngoài phương Tây. Tại Hội nghị Thiên Tân, Chủ tịch Trung Quốc - Tập Cận Bình khẳng định: “Chúng ta cần thúc đẩy thế giới đa cực theo hướng bình đẳng, toàn cầu hóa kinh tế bao trùm, đồng thời xây dựng một hệ thống quản trị toàn cầu công bằng và hợp lý hơn”.

Về tầm nhìn tương lai, Chiến lược phát triển SCO giai đoạn 2026 - 2035 được Hội nghị Thiên Tân thông qua đóng vai trò như một “bản đồ chỉ đường” cho tiến trình hội nhập dài hạn. Văn kiện này xác định mở rộng khái niệm an ninh sang lĩnh vực mạng, dữ liệu và quản lý khủng hoảng, cùng lúc thúc đẩy liên kết kinh tế - tài chính thông qua thương mại nội khối và thanh toán bằng đồng nội tệ hướng tới thành lập Ngân hàng Phát triển SCO, tăng cường hợp tác văn hóa - xã hội đặc biệt trong giáo dục và công nghệ mới và xây dựng thể chế linh hoạt sẵn sàng mở rộng quan hệ đối tác.

Giữa những biến động toàn cầu, SCO đang nổi lên như “ngọn hải đăng hợp tác”. Sức hút ngày càng tăng của SCO đã mở ra khả năng tái định hình cán cân quốc tế, khi nhiều quốc gia mong muốn một lựa chọn hợp tác ngoài quỹ đạo phương Tây. Các thỏa thuận và định hướng được đưa ra tại Hội nghị thượng đỉnh Thiên Tân đã trở thành những chỉ báo quan trọng cho tương lai hợp tác Á - Âu.