NÂNG TẦM CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG TRONG KỶ NGUYÊN SỐ: TỪ “ĐỊNH HƯỚNG DƯ LUẬN” ĐẾN “QUẢN TRỊ NIỀM TIN XÃ HỘI”

Chiều ngày 05/5/2026, tại Hà Nội, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phối hợp với Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hội đồng Lý luận Trung ương tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Chiến lược công tác tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số” nhằm nghiên cứu, thảo luận về nội dung chiến lược công tác tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số, các giải pháp đột phá mang tầm chiến lược, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Qua nghiên cứu cho thấy Dự thảo “Chiến lược công tác tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” đã thể hiện sự chuẩn bị công phu, tiếp cận hệ thống, bám sát tinh thần Văn kiện Đại hội XIV của Đảng. Tuy nhiên, từ thực tiễn triển khai trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, vẫn còn một số vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện để nâng cao tính chiến lược và khả năng tổ chức thực hiện.

Trước hết, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng ở “chuyển đổi số công tác tư tưởng” mà cần nâng lên một tầm cao mới – đó là quản trị niềm tin xã hội trong kỷ nguyên số. Nếu trước đây, công tác tư tưởng chủ yếu tập trung vào tuyên truyền, định hướng dư luận, thì hiện nay, thách thức lớn hơn nằm ở sự cạnh tranh về nhận thức, niềm tin và hệ giá trị trong xã hội. Không gian số đã trở thành môi trường hình thành nhận thức chủ yếu, đòi hỏi công tác tư tưởng phải chuyển mạnh sang mô hình “dẫn dắt – tương tác – phản hồi – điều chỉnh”, trong đó dữ liệu lớn và phân tích xã hội theo thời gian thực đóng vai trò nền tảng.

Cùng với đó, việc tổ chức hệ thống nhiệm vụ, giải pháp cần được cấu trúc lại theo các trục chiến lược rõ ràng để tránh dàn trải. Một cách tiếp cận phù hợp là xoay quanh ba trục chính: dữ liệu – nền tảng – công nghệ; nội dung – truyền thông – ảnh hưởng xã hội; con người – tổ chức – thể chế. Cách tiếp cận này không chỉ giúp tập trung nguồn lực mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa, nâng cao hiệu quả tổng thể của chiến lược.

Một điểm đáng chú ý khác là hệ thống chỉ tiêu đánh giá. Hiện nay, các chỉ tiêu chủ yếu mang tính kỹ thuật như tốc độ phản ứng, tỷ lệ nội dung tích cực hay mức độ đào tạo cán bộ. Tuy nhiên, mục tiêu cốt lõi của công tác tư tưởng là củng cố niềm tin, tạo đồng thuận xã hội và giữ vững ổn định chính trị - xã hội. Vì vậy, cần bổ sung các chỉ tiêu phản ánh trực tiếp kết quả chính trị - xã hội, như mức độ đồng thuận đối với các chủ trương lớn, khả năng kiểm soát khủng hoảng thông tin, hay độ ổn định dư luận trong các thời điểm nhạy cảm.

Ở góc độ tổ chức thực hiện, một trong những “điểm nghẽn” hiện nay là cơ chế vận hành và phối hợp liên ngành. Việc phân tán dữ liệu, thiếu thống nhất trong thẩm quyền phản ứng khiến nhiều tình huống chưa được xử lý kịp thời. Đề án cần làm rõ hơn các vấn đề cốt lõi: chủ thể chịu trách nhiệm phát ngôn trong “giờ vàng”, cơ chế phối hợp giữa cơ quan Đảng – cơ quan quản lý Nhà nước – cơ quan báo chí – nền tảng số, cũng như trách nhiệm của người đứng đầu trong xử lý các tình huống tư tưởng phức tạp. Nếu không giải quyết triệt để, mục tiêu “phản ứng nhanh, định hướng sớm” khó đạt được trong thực tế.

Đặc biệt, cần nhìn nhận đầy đủ và đúng tầm vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội. Công tác tư tưởng ngày nay không chỉ diễn ra trong hệ thống chính trị mà chủ yếu trong xã hội, trong cộng đồng dân cư và trên không gian mạng – chính là địa bàn hoạt động đặc thù của Mặt trận. Do đó, các tổ chức này không chỉ là lực lượng phối hợp mà cần được xác định là lực lượng tổ chức, dẫn dắt và chuyển hóa nhận thức xã hội. Thông qua mạng lưới đoàn viên, hội viên rộng khắp, Mặt trận có thể xây dựng các mạng lưới xã hội có tổ chức trên không gian số, góp phần lan tỏa thông tin chính thống, phát hiện sớm vấn đề và phản ánh kịp thời tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân.

Trong bối cảnh mới, việc gắn kết chặt chẽ công tác tư tưởng với công tác dân vận trở thành yêu cầu tất yếu. Sự hợp nhất hai lĩnh vực này đòi hỏi phải hình thành cách tiếp cận mới – “dân vận số”. Thực chất, công tác tư tưởng trên không gian mạng chính là quá trình tương tác trực tiếp giữa Đảng và Nhân dân – đây chính là nội dung chính của công tác dân vận. Mặt trận Tổ quốc cần đóng vai trò trung tâm trong kết nối, điều phối và tổ chức các hoạt động dân vận trên môi trường số.

Một nội dung quan trọng cần bổ sung trong dự thảo Đề án là cơ chế phản hồi xã hội hai chiều một cách có hệ thống. Trong xã hội số, thông tin từ người dân không chỉ là nguồn tham khảo mà phải trở thành một thành tố trong quá trình hoạch định chính sách. Việc thiết lập cơ chế tiếp nhận, xử lý và phản hồi ý kiến Nhân dân một cách bài bản không chỉ nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng mà còn góp phần củng cố niềm tin và sự đồng thuận xã hội.

Có thể thấy, công tác tư tưởng trong kỷ nguyên số đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi mang tính lịch sử. Từ “định hướng dư luận”, cần tiến tới “dẫn dắt nhận thức và quản trị niềm tin xã hội”. Từ phạm vi trong hệ thống, phải mở rộng ra toàn xã hội với sự tham gia chủ động của Nhân dân. Trong tiến trình đó, phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội chính là yếu tố then chốt, góp phần xây dựng “thế trận lòng dân trên không gian mạng”, tạo nền tảng vững chắc cho ổn định và phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

TS. Nguyễn Minh Chung - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể Trung ương