Một di tích lịch sử quốc gia đặc biệt

Khu di tích mộ cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc được khởi công xây dựng vào tháng 8-1975 và khánh thành vào tháng 12-1977. Với diện tích 3,6ha, khu di tích được chia thành ba khu vực chính gồm: Khu lăng mộ cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, Nhà sàn Bác Hồ và Ao sen.

Ngôi mộ cụ Phó bảng quay về hướng Đông, có mái hình cánh sen cách điệu giống hình dáng bàn tay xòe úp xuống; trên mái đắp nổi tượng chín con rồng, tượng trưng cho các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long luôn che chở và bảo vệ ngôi mộ người chí sĩ yêu nước. Đặc biệt là sắc thái riêng của nhân dân Đồng Tháp với cánh Sen “Tháp Mười đẹp nhất bông sen...” quyết tâm gìn giữ, tôn tạo ngôi mộ cụ an toàn...

Mộ được ốp bằng đá hoa cương, nền mộ bằng đá mài hình lục giác không đều, mở rộng dần ra hai bên và phía trước. Trên mộ có một đỉnh trầm bằng đá Ngũ Hành Sơn, ngày đêm khói hương thơm ngát.

Khuôn viên lăng mộ có nhiều loại cây cảnh, hoa trái quý hiếm được bà con khắp cả nước mang về trồng lưu niệm, đặc biệt là cây khế gần 300 tuổi (nằm bên trái mộ) và cây sộp hơn 300 tuổi (nằm bên phải mộ). Phía trước là ao sen hình ngôi sao 5 cánh, chính giữa sừng sững một đài sen trắng cách điệu cao gần 7 mét, tượng trưng cho cuộc đời thanh bạch, lương tâm trong sáng của cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc.

Bên trong nhà truyền thống trưng bày những dấu ấn về cuộc đời hoạt động của cụ Phó bảng theo chủ đề: “Kỷ vật của cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc” nhằm giới thiệu thân thế, sự nghiệp cụ Phó bảng với nhiều hình ảnh, tư liệu mang tính khoa học và những chi tiết đầy đủ về lý lịch và gia đình. Nhất là căn cứ “Nhất triều đăng khoa lục” xác minh rõ cụ thi đỗ Phó bảng năm Thành Thái thứ 16. Cụ vào Huế làm Tri huyện từ tháng 10-1909 đến tháng 1-1910 rồi vào Sài Gòn năm 1911, đến năm 1920 cụ trở ra Phan Thiết... và cuối cùng cư trú tại Cao Lãnh và mất năm Kỷ Tỵ (1929), an táng cách thị xã Cao Lãnh gần 1km. Thời Pháp thuộc, mặc dù giặc theo dõi gắt gao nhưng dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân địa phương thường xuyên chăm sóc mộ cụ một cách chu đáo.

Trong thời kỳ kháng chiến chống đế quốc Mỹ, địch luôn rình rập những người lui tới khu vực này. Trong những dịp lễ lớn, thanh minh, ngày tết... bọn giặc luôn luân phiên canh gác suốt ngày đêm. Song, khi mặt trời vừa ló dạng là chúng phải giật mình ngạc nhiên và khiếp đảm vì ngôi mộ đã được quét vôi mới trắng tinh, thể hiện lòng thành kính, biết ơn vô bờ của con dân nước Việt với vị thân sinh ra lãnh tụ Hồ Chí Minh...

Ngày hội để tưởng nhớ và thể hiện lòng tôn kính:

Hiện nay, trong khuôn viên Lăng mộ cụ Phó bảng, khách viếng thăm còn được chiêm ngưỡng ngôi nhà sàn Bác Hồ được xây dựng theo nguyên mẫu nhà sàn Bác Hồ ở Hà Nội, cả về kiến trúc và kích thước...

Còn nhớ, kỷ niệm 81 năm, ngày giỗ lần thứ 81 của cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, ngày 2-12-2010, Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp đã tổ chức Lễ khánh thành công trình bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị khu di tích mộ cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc trên diện tích 91.126m2. Trong đó, nổi bật là việc phục dựng lại một góc làng Hòa An xưa - nơi lần đầu tiên cụ Nguyễn Sinh Sắc đến hoạt động cách mạng và tái hiện lại một góc hình ảnh hoạt động đặc trưng của làng quê Nam Bộ, với những ngôi nhà gỗ có kiến trúc cổ truyền thống, được xây dựng tỷ lệ 1/1 như: nhà chữ Đinh, nhà bát dần, nhà nọc ngựa, nhà sàn... Năm 2025, khu di tích tiếp tục được đầu tư kinh phí 172 tỷ đồng để thực hiện hoàn thành công trình bảo tồn, tôn tạo, phát huy giá trị lịch sử.

Vào những dịp lễ, tết, giỗ chạp... có hàng chục nghìn lượt khách hành hương đến viếng thăm Lăng mộ cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc. Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp đã quyết định nâng ngày giỗ Cụ hằng năm lên thành Lễ hội với quy mô tổ chức thật đa dạng, phong phú, sinh động, hấp dẫn, độc đáo và trang trọng.

Ngày 16-12-2025, tỉnh Đồng Tháp trọng thể tổ chức Lễ đón nhận Bằng di tích Quốc gia đặc biệt Khu di tích lịch sử mộ cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc và chuỗi sự kiện lễ, hội quy mô cấp tỉnh thể hiện tấm lòng tôn kính, biết ơn sâu sắc của nhân dân đối với công lao, đạo đức, nhân cách cao cả của thân sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh trong sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước.