Vỏ bọc “Xếp Giao” và bao chiến công thầm lặng

Vỏ bọc “Xếp Giao”

Cuốn sách “Lịch sử đảng bộ xã Kim Bình (1930 - 2005)” được Ban Chấp hành Đảng bộ xã và Sở Thông tin và Truyền thông tỉnh Hà Nam tổ chức xuất bản tháng 12-2008 có đoạn viết: “Ở Phù Lão - Kim Bình từng có “ông Trương Ngọc Giao (Xếp Giao) ở trong hàng ngũ địch, nhưng có tinh thần chống Pháp, đã cấm binh lính không lùng sục, bắt bớ nhân dân, Việt Minh. Năm 1945, ông đã tham gia lực lượng cách mạng chống Pháp và hy sinh”.

Theo hồi ức của các đồng chí lão thành cách mạng tỉnh Hà Nam (cũ) thì hành trình cách mạng của Liệt sĩ Trương Ngọc Giao bắt đầu từ những năm tháng sục sôi của cao trào Mặt trận Dân chủ Đông Dương (1936 - 1939). Lúc bấy giờ, Chi bộ Mễ Tràng (Phủ Lý) chủ trương đưa người thâm nhập vào bộ máy hành chính và an ninh của thực dân Pháp và đồng chí Trương Ngọc Giao được lựa chọn. Trương Ngọc Giao đi lính cho Pháp, làm việc ở Sở Cảnh sát Phủ Lý rồi trở về bám trụ quê hương Phù Lão (Kim Bình, Kim Bảng, Hà Nam, nay thuộc phường Phù Vân, tỉnh Ninh Bình), trở thành chỉ huy lính tuần địa phương.

Đồng chí Lưu Quốc Ấn (tức Lưu Ngọc Thêm), đảng viên năm 1930, quê ở xã Lam Hạ, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam (cũ) xác nhận: “Năm 1936, Phong trào Mặt trận dân chủ Đông Dương - lúc này tôi ở nhà tù về, tôi đã tuyên truyền giác ngộ giới thiệu đồng chí Giao vào hoạt động cách mạng cho Đảng. Dưới sự chỉ đạo của Bí thư Nguyễn Đức Quỳ, đồng chí Trương Ngọc Giao cùng các ông Nguyễn Văn Dốc, Bùi Tinh Hoa đã xây dựng nên một tổ nội ứng nhạy bén... Đồng chí Trương Ngọc Giao trong thời gian hoạt động rất tích cực và trung thành với Đảng”.

Lợi dụng vỏ bọc hợp pháp, tổ nội ứng đã báo trước nhiều kế hoạch vây ráp của mật thám, bảo vệ an toàn cho cơ sở in ấn, tài liệu của Đảng tại hiệu sách Việt Dân và hiệu đồng hồ Vĩnh Long. Đặc biệt, năm 1938, tổ nội ứng đã tham gia đắc lực vào cuộc vận động bầu cử Viện Dân biểu Bắc Kỳ, tuyên truyền dồn phiếu cho ứng cử viên Nguyễn Bá Ương do Đảng ta cử ra, góp phần thức tỉnh tinh thần đấu tranh của quần chúng.

Dưới vỏ bọc “Xếp Giao”, đồng chí Trương Ngọc Giao đã ngăn chặn hoạt động đàn áp của tay sai địa phương, che chở an toàn cho cơ sở cách mạng suốt những năm đen tối trước khởi nghĩa.

Thành viên của tổ “công tác đặc biệt”

Khi địch khủng bố gắt gao, vỏ bọc “Xếp Giao” bị lộ, đồng chí Trương Ngọc Giao ra Hà Nội tiếp tục hoạt động cách mạng.

Ông Chu Khắc Tín, cán bộ lão thành cách mạng, hoạt động cùng thời với ông Giao cho biết: Năm 1945, ông được ông Giao giới thiệu vào tổ công tác đặc biệt (tình báo quân sự) ở Hà Nội. Tổ làm nhiệm vụ lấy tin tức về “tụi Pháp” còn lẩn trốn và hoạt động của các đảng phái đối lập như Việt Nam Quốc dân Đảng.

Ông Trần Văn Nhu cũng là lão thành cách mạng, hoạt động trước Cách mạng Tháng Tám kể rằng: Trước Cách mạng Tháng Tám, gia đình ông Giao ở xóm đầm làng Kim Liên (Hà Nội, gần đình Kim Liên, phường Kim Liên hiện nay - PV). Thời điểm này, ông Giao hoạt động bí mật trong tổ chức cách mạng.

Cách mạng Tháng Tám thành công, đồng chí Trương Ngọc Giao lập tức tham gia lực lượng vũ trang bảo vệ chính quyền. Tháng 9-1945, ông gia nhập Đội tự vệ thành Hà Nội (đội cảm tử quân). Đến tháng 10-1945, ông cùng Trung đội trưởng Trần Văn Nhu được cử đi huấn luyện quân sự và tham gia Ban Quản trị Chiến khu Yên Thế, Bắc Giang (nay thuộc tỉnh Bắc Ninh).

Đến tháng 10 - 1946, hai ông trở về Thủ đô, không khí chuẩn bị kháng chiến sục sôi trên từng con phố. Theo xác nhận của CCB Trần Văn Nhu, lực lượng quyết tử đã ngày đêm lao vào nhiệm vụ: “Đục thông tường từ nhà này qua nhà khác trên các dãy phố thuộc đường Nam Bộ, Kim Liên, khu vực Chợ Hôm... đắp ụ đất, chặt cây làm chướng ngại vật trên các đường giao thông chính; rải truyền đơn, dán áp phích, vẽ bản đồ, lấy tin tức tại các sở chuyển ra ngoài”. Nhờ những giao thông hào xuyên tường nhà ấy, bộ binh địch với xe tăng và hỏa lực mạnh đã bị chặn đứng trong những ngày đầu kháng chiến.

 Cùng với nhiệm vụ vũ trang, đồng chí Trương Ngọc Giao còn phụ trách một tổ trinh sát biệt động nội thành. Theo xác nhận của người chiến sĩ tình báo Chu Khắc Tín (nguyên cán bộ Công an Hà Nội), tháng 10-1946, ông Tín được đưa vào hoạt động bí mật tại Thành pháo thủ Pháp. Sau khi điều tra, vẽ bản đồ và lấy quân số, ông Tín đã tìm cách chuyển giao tài liệu mật này cho đồng chí Trương Ngọc Giao tại một cơ sở bí mật ở ngõ Hàng Hương (cạnh phố Lý Nam Đế ngày nay). Tấm sơ đồ quý giá đó đã giúp cấp chỉ huy nắm rõ bố phòng của địch.

 Đúng 20 giờ 03 phút ngày 19-12-1946, Pháo đài Láng nổ súng phát lệnh Toàn quốc kháng chiến. Đồng chí Trương Ngọc Giao cùng các chiến sĩ tự vệ lập tức nổ súng đánh địch tại trận địa Nhà Dầu Khâm Thiên. Trong mưa bom bão đạn, ông cùng đồng đội cơ động chiến đấu qua các tuyến đường đục thông tường ngầm để chặn kích địch. Người chiến sĩ biệt động quả cảm ấy đã anh dũng ngã xuống tại mặt trận Chợ Hôm, ngay trên tuyến đường gần Nhà thương Đau Mắt - vốn là nơi tổ công tác của ông thường xuyên thực hiện nhiệm vụ giao dịch, liên lạc bí mật.

Sự hy sinh oanh liệt đó được chép lại trang trọng trong Sổ quản lý hồ sơ liệt sĩ gốc (dòng G 48/B) tại Trung ương: “Trương Ngọc Giao chiến sĩ biệt động... hy sinh 19-12-1946 tại mặt trận chợ Hôm, cạnh Nhà thương Đau Mắt, trường hợp chiến đấu chống Pháp bảo vệ Thủ đô”.

Thi hài Liệt sĩ Trương Ngọc Giao được an táng tại khu mộ tập thể bên cạnh Tòa án Hà Nội, trước kia con đường có khu mộ này được đặt tên là 19-12. Qua nhiều năm, nơi đây mọc lên một khu chợ, thường gọi là Chợ Âm Phủ, nay đã trở thành Phố sách Hà Nội.

Nghĩa tình và nguyện vọng của những người đồng đội cũ

Gần 80 năm đã trôi qua kể từ cái giờ khắc thiêng liêng Ngày Toàn quốc kháng chiến. Những tờ giấy chứng nhận ố vàng của các cán bộ lão thành Lưu Quốc Ấn, Trần Văn Nhu, Chu Khắc Tín gửi lại cho đời không đơn thuần là nguồn sử liệu, mà ở đó chất chứa máu thịt, là nghĩa tình đồng đội thiêng liêng không thể phai nhòa.

Nguyện vọng của những người đồng đội cũ của ông Giao là phải công nhận ông Giao là “Người hoạt động cách mạng trước ngày 1-1-1945”. Bởi lẽ ông Giao trên thực tế hoạt động cách mạng từ năm 1936, nhưng do hoạt động bí mật nên một số tư liệu, sử sách thời đó ghi không đầy đủ hoặc sai tên, sai họ.

Được biết, ngày 29-11-2023, Đảng ủy xã Kim Bình đã có công văn gửi Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Hà Nam, Ban Tuyên giáo TP. Phủ Lý, Ban Chỉ đạo và Biên soạn cuốn sách “Lịch sử Đảng bộ TP. Phủ Lý” 1930 - 2020, đề nghị thẩm định và công nhận quá trình hoạt động cách mạng trước 1-1-1945 cho Liệt sĩ Trương Ngọc Giao; hiệu đính và bổ sung đầy đủ họ tên người trong sách. Đến nay công việc này vẫn đang chờ được thực hiện.

Ông Trương Ngọc Ngoạn, năm nay 84 tuổi, con trai của Liệt sĩ Trương Ngọc Giao bày tỏ: “Xuất phát từ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, chỉ mong sao hương hồn cha tôi nơi chín suối được thanh thản vì trọn vẹn nghĩa nước non và con cháu mai sau mãi tự hào noi theo truyền thống cách mạng vẻ vang của cha ông”.