Lạm phát... giỏi

Không tin lời cháu nói, tôi vào cổng thông tin điện tử của trường, quả là đúng như vậy. Khóa này, nhà trường có hơn 4.600 sinh viên tốt nghiệp, trong đó có gần 2.300 em tốt nghiệp loại xuất sắc, chiếm gần 50%, số sinh viên tốt nghiệp; loại giỏi chiếm khoảng 36%, chỉ có 14% sinh viên tốt nghiệp loại khá và trung bình.

Nhìn ra các trường đại học khác của Việt Nam, trường có tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp giỏi và xuất sắc lên đến hơn 80% không phải là hiếm.

Lý giải tình trạng lạm phát bằng cử nhân giỏi và xuất sắc, có nhà giáo bình luận chua chát rằng: “Do học sinh ở bậc phổ thông “quá giỏi”. Ông hãy nhìn lại xem tỷ lệ học sinh giỏi và xuất sắc ở các trường phổ thông hiện nay, phần lớn đều trên 80%, có trường đến 95% học sinh giỏi và xuất sắc”.

Nhà giáo này phân tích thêm: Thực tế hiện nay, nhiều trường cần “thành tích đẹp” về tỷ lệ học sinh, sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc để làm vừa lòng phụ huynh và học sinh, sinh viên. Để có “thành tích đẹp” thì cách ra đề thi phải dễ để người học đạt điểm cao. Khi học sinh, sinh viên đạt điểm cao thì nhà trường vui, phụ huynh vui, người học vui và phần lớn giáo viên cũng vui. Thế nhưng xã hội lại phải gánh chịu hậu quả vì thành tích ảo. Người học mất động lực cố gắng, vì không cần nỗ lực vẫn dễ dàng có tấm bằng “đẹp”. Phụ huynh ảo tưởng con mình giỏi thật và nhà trường sẽ mất dần uy tín vì sinh viên giỏi mà làm việc không ra gì.

Nhìn ra các trường đại học danh tiếng trên thế giới, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại giỏi rất thấp. Đại học Kỹ thuật Munich (TUM) của Đức - trường đứng thứ 22 toàn cầu theo QS Rankings và thứ 13 thế giới về xếp hạng của nhà tuyển dụng - tỷ lệ sinh viên đạt điểm giỏi chỉ khoảng 10-20%. Tại Đại học Quốc gia Singapore (NUS), chỉ khoảng 5-10% sinh viên đạt loại xuất sắc, 20-30% đạt loại giỏi...

Nhớ lại thời điểm cách đây gần 20 năm, vào năm 2006, ngành giáo dục đã mở cuộc vận động “2 không” (nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục). Năm đầu tiên thực hiện cuộc vận động này, tỷ lệ đỗ tốt nghiệp Trung học phổ thông nhiều địa phương sụt giảm đột ngột, có trường chưa đạt 15%. Thế nhưng chỉ vài năm sau đó, tỷ lệ tốt nghiệp Trung học phổ thông lại dâng lên mức phổ biến hơn 90%. Ở một số tỉnh, thành phố có tới 99% học sinh tốt nghiệp. Phải chăng do học sinh “học giỏi đột biến” hay “bệnh thành tích” trong giáo dục lại tái phát?