KHI CÁI LỆCH CHUẨN “ĐI TÌM CHỖ ĐỨNG” TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG

Trong thời đại số, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của Internet và mạng xã hội, không gian mạng đã trở thành một phần không thể tách rời của đời sống xã hội. Đây là môi trường kết nối tri thức, lan tỏa giá trị tích cực và mở ra nhiều cơ hội phát triển cho mỗi cá nhân, mỗi quốc gia. Tuy nhiên, đi cùng những lợi ích to lớn ấy là sự xuất hiện ngày càng tinh vi của các biểu hiện lệch chuẩn về nhận thức, hành vi và giá trị sống. Cái sai hôm nay không còn bộc lộ một cách thô sơ, dễ nhận biết, mà thường được che đậy dưới vỏ bọc của sự khách quan, tự do ngôn luận hay những mảnh ghép nửa đúng nửa sai, khiến người tiếp nhận dễ ngộ nhận và bị dẫn dắt.

Lệch chuẩn có thể hiểu là những hành vi, quan điểm, cách ứng xử đi ngược hoặc không phù hợp với các chuẩn mực đạo đức, pháp luật, văn hóa và lợi ích chung của xã hội. Trên không gian mạng, đó là tình trạng tung tin giả, bóp méo sự thật, công kích cá nhân, cổ súy lối sống thực dụng, lan truyền tư tưởng cực đoan hoặc gieo rắc tâm lý hoài nghi, mất niềm tin. Những biểu hiện ấy nếu không được nhận diện và ngăn chặn kịp thời sẽ từng bước làm nhiễu loạn môi trường thông tin, xói mòn niềm tin xã hội và tác động tiêu cực đến thế hệ trẻ.

Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ cơ bản, thường xuyên và có ý nghĩa sống còn đối với sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước. Trong bối cảnh đó, việc nhận diện đúng bản chất của cái lệch chuẩn đang “đi tìm chỗ đứng” trên không gian mạng không chỉ là yêu cầu cấp thiết về mặt lý luận, mà còn là đòi hỏi từ thực tiễn nhằm giữ vững trận địa tư tưởng, củng cố niềm tin của nhân dân và bảo vệ những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong kỷ nguyên phát triển mới.

Nhận diện cái sai mượn danh sự thật

Một thực tế cần nhìn nhận thẳng thắn là trong môi trường số ngày nay, thông tin không phải lúc nào cũng được lựa chọn bởi giá trị đúng - sai, mà thường được chú ý bởi mức độ hấp dẫn và khả năng kích thích cảm xúc. Những nội dung giật gân, gây tranh cãi, đánh vào tâm lý tò mò thường lan truyền nhanh hơn nhiều so với thông tin chuẩn xác nhưng khô khan. Vì thế, không ít biểu hiện lệch chuẩn lại có cơ hội phủ sóng rộng, tác động mạnh đến nhận thức xã hội và dẫn dắt dư luận theo chiều hướng tiêu cực.

Không gian mạng vốn là môi trường mở, không biên giới, nơi mọi thông tin có thể được đăng tải, chia sẻ và lan đi chỉ trong thời gian rất ngắn. Chỉ cần vài phút, một tin đồn chưa kiểm chứng cũng có thể tiếp cận hàng nghìn người. Trong khi đó, cơ chế vận hành của nhiều nền tảng số thường ưu tiên những nội dung có lượng tương tác cao, càng gây chú ý càng dễ được hiển thị rộng rãi. Điều đó khiến những thông tin sai lệch, cực đoan hoặc cảm tính nhiều khi có lợi thế hơn so với tin chính thống vốn đòi hỏi quy trình kiểm chứng chặt chẽ.

 Lợi dụng đặc điểm ấy, các thế lực thù địch và phần tử cơ hội ngày càng gia tăng hoạt động chống phá trên không gian mạng với phương thức tinh vi hơn trước. Họ không còn sử dụng cách phủ nhận trắng trợn, mà thường lựa chọn ngôn ngữ gần gũi, lập luận tưởng như khách quan, xen cài một phần sự thật để tạo niềm tin rồi từng bước cài cắm nội dung sai trái. Cách thức “đúng ít, sai nhiều” ấy khiến người đọc dễ mất cảnh giác, nhất là khi thông tin được trình bày dưới hình thức hấp dẫn, có vẻ khoa học và hợp lý.

Bên cạnh đó, một bộ phận người dùng mạng, đặc biệt là thanh thiếu niên, vẫn còn hạn chế về kỹ năng tiếp nhận và kiểm chứng thông tin. Thói quen đọc nhanh, xem ngắn, tiếp cận thông tin qua tiêu đề hoặc vài dòng tóm tắt khiến nhiều người dễ bị cảm xúc chi phối hơn là suy xét lý trí. Khi thiếu kiến thức nền về lịch sử, chính trị, pháp luật và các vấn đề xã hội, khả năng nhận diện luận điệu xuyên tạc càng trở nên khó khăn.

  Cũng cần thấy rằng trong quá trình phát triển, đất nước ta vẫn còn những khó khăn, bất cập ở một số lĩnh vực. Đây là điều bình thường trong tiến trình đổi mới và cũng là những vấn đề Đảng, Nhà nước đang tập trung giải quyết. Tuy nhiên, các đối tượng xấu thường lợi dụng những tồn tại đó để thổi phồng khuyết điểm, bóp méo bản chất, phủ nhận nỗ lực và thành tựu chung, từ đó gieo rắc tâm lý hoài nghi, bi quan trong xã hội.

Ở một vài thời điểm, công tác thông tin, tuyên truyền chưa theo kịp diễn biến thực tiễn. Có lúc thông tin chính thống đến chậm, cách thể hiện chưa thật sự gần gũi với thói quen tiếp nhận mới của công chúng, khiến sức lan tỏa còn hạn chế. Khi xuất hiện khoảng trống thông tin, những nguồn tin thiếu kiểm chứng hoặc mang động cơ xấu rất dễ chen vào chỗ trống ấy.

Tất cả những yếu tố trên đan xen với nhau đã tạo điều kiện để cái sai khoác lên mình dáng vẻ của cái đúng, còn những biểu hiện lệch chuẩn dần tìm được chỗ đứng trong đời sống số. Vì vậy, muốn đấu tranh hiệu quả, trước hết phải nhận diện đúng bản chất vấn đề, nâng cao nhận thức và chủ động giữ vững trận địa tư tưởng ngay từ không gian mạng hôm nay.

Hệ lụy nguy hiểm, hậu quả lâu dài

Hiện tượng cái sai, cái lệch chuẩn núp bóng cái đúng không chỉ gây tác hại trước mắt mà nguy hiểm hơn ở chỗ nó âm thầm len lỏi vào đời sống tinh thần xã hội. Sự nguy hại của nó không phải lúc nào cũng biểu hiện tức thời, nhưng nếu để kéo dài sẽ từng bước làm lệch nhận thức và tạo ra những hệ lụy xấu đối với nền tảng tư tưởng của Đảng cũng như sự ổn định của đất nước. Nhiều khi, tác động của nó không đến từ một thông tin đơn lẻ, mà từ quá trình lặp đi lặp lại, từng ngày, cái sai dần trở nên quen thuộc, cái lệch lạc dần bị xem là bình thường.

 Trước hết, hậu quả dễ nhận thấy nhất là sự xói mòn niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ. Khi thông tin sai lệch được ngụy trang tinh vi dưới vỏ bọc khách quan hoặc xen lẫn một phần sự thật, người tiếp nhận rất dễ từ dao động nhất thời chuyển sang hoài nghi lâu dài. Nếu không được định hướng, sự nghi ngờ ấy có thể lan rộng thành tâm lý thiếu tin tưởng vào chủ trương, chính sách của Đảng. Một khi niềm tin bị ảnh hưởng, việc khôi phục sẽ cần nhiều thời gian, công sức và sự đồng lòng của cả hệ thống chính trị.

Cùng với đó, môi trường thông tin xã hội bị nhiễu loạn nghiêm trọng. Khi thật - giả lẫn lộn, đúng - sai bị đánh tráo, người dân khó xác định đâu là nguồn tin chính xác. Từ chỗ tiếp nhận thông tin để hiểu biết, nhiều người rơi vào trạng thái hoang mang, thậm chí thờ ơ trước những vấn đề chung của xã hội. Trong bối cảnh ấy, dư luận rất dễ bị dẫn dắt bởi cảm xúc nhất thời thay vì lý trí và trách nhiệm công dân.

Nguy hiểm hơn, những nội dung sai trái nếu xuất hiện thường xuyên có thể từng bước làm biến dạng nhận thức chính trị, tư tưởng của một bộ phận cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân. Từ chỗ nghe quen, xem nhẹ, đến tiếp nhận rồi tin theo là một khoảng cách không xa. Khi nhận thức đã lệch lạc, thái độ cũng dễ tiêu cực, từ đó nảy sinh tâm lý bất mãn, phủ nhận thành quả cách mạng hoặc phản đối những chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước. Đối với cán bộ, đảng viên, đây chính là nguy cơ dẫn đến “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” từ bên trong- mối nguy nội sinh đặc biệt cần cảnh giác.

Không dừng lại ở lĩnh vực tư tưởng, tác động của hiện tượng này còn ảnh hưởng trực tiếp đến ổn định chính trị - xã hội. Khi tin đồn thất thiệt lan rộng, tâm lý đám đông bị kích động và niềm tin bị suy giảm, rất dễ phát sinh những hành vi cực đoan như chia sẻ thông tin sai sự thật, tụ tập trái phép, gây mất an ninh trật tự ở địa phương và cộng đồng. Thực tế cho thấy nhiều vụ việc phức tạp đã bắt nguồn từ những thông tin chưa kiểm chứng lan truyền trên mạng xã hội.

Một hệ lụy khác không thể xem nhẹ là sự suy giảm tư tưởng của xã hội. Nếu con người hình thành thói quen tiếp nhận thông tin một cách thụ động, lười kiểm chứng, ngại suy nghĩ phản biện, lâu dần sẽ mất khả năng phân biệt đúng sai và thiếu bản lĩnh trước các luồng quan điểm trái chiều. Khi đó, cái sai sẽ có thêm cơ hội len lỏi, còn cái đúng lại khó được bảo vệ đến cùng.

Đáng lo hơn, nếu thế hệ trẻ lớn lên trong môi trường thông tin thiếu lành mạnh, thường xuyên tiếp xúc với quan điểm cực đoan, lối sống thực dụng hoặc xuyên tạc lịch sử, thì việc hình thành nhân cách, lý tưởng sống và trách nhiệm công dân sẽ bị tác động tiêu cực. Đây là hậu quả lâu dài, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực và tương lai phát triển của đất nước.

Bởi vậy, đấu tranh với cái lệch chuẩn trên không gian mạng không chỉ là xử lý một vài thông tin sai trái hay ngăn chặn một vài tài khoản xấu, mà sâu xa hơn là bảo vệ niềm tin xã hội, giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và bảo đảm môi trường ổn định để đất nước phát triển nhanh, bền vững trong thời kỳ mới.

 Nhận diện đúng, đấu tranh hiệu quả

Để đấu tranh hiệu quả với hiện tượng cái lệch chuẩn đang “đi tìm chỗ đứng” trên không gian mạng, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp thiết thực, trong đó con người giữ vai trò trung tâm. Trước hết, phải chú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, ý thức công dân và trách nhiệm xã hội cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân. Đây chính là “lá chắn” quan trọng giúp mỗi người đủ tỉnh táo để nhận diện, phân tích và sàng lọc thông tin trước những luồng dư luận đa chiều, phức tạp.

Cùng với đó, việc trang bị kỹ năng “miễn dịch thông tin” cho cộng đồng là yêu cầu cấp thiết. Mỗi người cần hình thành thói quen kiểm chứng nguồn tin, đối chiếu thông tin từ nhiều kênh, biết phân biệt giữa phản biện mang tính xây dựng với xuyên tạc có chủ đích. Khi người tiếp nhận thông tin có hiểu biết và bản lĩnh, cái sai sẽ khó có cơ hội lan rộng.

Công tác tuyên truyền, định hướng dư luận cũng cần được đổi mới mạnh mẽ. Thông tin chính thống không chỉ đúng và kịp thời mà còn phải gần gũi, phù hợp với cách tiếp cận của người dân trong thời đại số. Việc tận dụng hiệu quả mạng xã hội để lan tỏa thông tin tích cực, gương người tốt việc tốt, những giá trị nhân văn tốt đẹp sẽ góp phần thu hẹp “khoảng trống thông tin”, hạn chế đất sống của các nguồn tin xấu độc.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý không gian mạng, tăng cường chế tài xử lý các hành vi tung tin giả, xuyên tạc, xúc phạm tổ chức và cá nhân. Đồng thời, phát huy vai trò phối hợp giữa các cơ quan chức năng, nhà trường, gia đình và các tổ chức xã hội trong việc giáo dục, định hướng và bảo vệ người dân, nhất là thanh thiếu niên trước tác động tiêu cực của môi trường số.

 Đặc biệt, phải kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”. “Xây” là bồi đắp niềm tin, lan tỏa điều tích cực, hình thành hệ giá trị đúng đắn; “chống” là kịp thời đấu tranh, phản bác những quan điểm sai trái, thù địch. Hai nhiệm vụ này cần được tiến hành thường xuyên, kiên trì và đồng bộ để tạo sức mạnh bền vững trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

 Cuối cùng, yếu tố quyết định vẫn là thực tiễn đời sống xã hội. Khi công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng được đẩy mạnh; bộ máy Nhà nước hoạt động hiệu quả; tiêu cực được kiên quyết xử lý; đời sống nhân dân ngày càng nâng cao thì niềm tin xã hội sẽ được củng cố vững chắc. Khi đó, các luận điệu xuyên tạc dù tinh vi đến đâu cũng khó có thể tác động đến mọi người.  

 Bản thân là một giáo viên, tôi nhận thức rõ rằng bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số không phải việc xa vời, mà bắt đầu từ chính mái trường, lớp học và từng bài giảng hằng ngày. Với người giáo viên, đó là tráchnhiệm gieo những hạt mầm tốt đẹp vào tâm hồn học sinh, giúp các em hình thành nhân cách, biết yêu quê hương đất nước, kính trọng thầy cô, đoàn kết với bạn bè.

 Trong quá trình giảng dạy, mỗi thầy cô cần là tấm gương về đạo đức, lối sống và cách ứng xử trên không gian mạng; đồng thời chủ động lồng ghép giáo dục kỹ năng sử dụng Internet an toàn, văn minh cho học sinh. Chỉ một lời nhắc đúng lúc, một bài học nhỏ về cách kiểm chứng thông tin, về lòng trung thực hay tinh thần trách nhiệm cũng có thể giúp các em hình thành “sức đề kháng” trước những nội dung tiêu cực sau này.

Khi mỗi giáo viên là một điểm tựa niềm tin, mỗi lớp học là một môi trường tích cực, mỗi học sinh là một mầm xanh được nuôi dưỡng đúng hướng, thì cái sai sẽ khó bén rễ. Không gian mạng khi ấy sẽ không còn là nơi lệch chuẩn ẩn mình, mà trở thành môi trường lan tỏa tri thức, điều tốt đẹp và khát vọng cống hiến.

Cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng là nhiệm vụ lâu dài, phức tạp nhưng nhất định thắng lợi nếu toàn xã hội cùng chung tay. Với người giáo viên, tham gia vào “trận tuyến không tiếng súng” ấy chính là dạy chữ đi đôi với dạy người, vun đắp thế hệ tương lai có trí tuệ, có đạo đức, có bản lĩnh và có niềm tin vững chắc vào con đường phát triển của dân tộc.