Hạt nhân đưa chủ trương chuyển đổi số vào đời sống nhân dân

Để hiện thực hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, chuyển đổi số không thể dừng ở tầm chiến lược mà cần thấm sâu vào từng cộng đồng dân cư, từng người dân. Từ thực tiễn đó, mô hình “Tổ công nghệ số cộng đồng” đã khẳng định vai trò là “cánh tay nối dài” đưa công nghệ đến gần cuộc sống, góp phần hình thành công dân số, thu hẹp khoảng cách số và tạo nền tảng vững chắc cho xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số từ cơ sở.

Từ chủ trương lớn đến yêu cầu thực tiễn của chuyển đổi số

Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt ra những mục tiêu đầy tham vọng: Nâng cao tiềm lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo lên mức tiên tiến; đưa Việt Nam vào nhóm dẫn đầu khu vực Đông Nam Á về năng lực cạnh tranh số, phát triển trí tuệ nhân tạo; xây dựng kinh tế số chiếm tỷ trọng lớn trong GDP; phổ cập dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt trong toàn xã hội.

Những mục tiêu ấy đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, từ Trung ương đến địa phương. Nhưng thực tiễn cho thấy, nếu không có một lực lượng đủ gần dân, hiểu dân và có khả năng “dịch” công nghệ thành những hành động cụ thể, thì khoảng cách giữa chính sách và đời sống sẽ khó được rút ngắn.

Chuyển đổi số, xét đến cùng, không thể thành công nếu người dân đứng ngoài cuộc. Người dân phải là chủ thể, vừa tham gia vừa thụ hưởng. Và để làm được điều đó, cần có những “cầu nối” ở cơ sở - những lực lượng trực tiếp hướng dẫn, hỗ trợ, đồng hành cùng người dân trong quá trình tiếp cận công nghệ.

“Tổ công nghệ số cộng đồng” ra đời trong bối cảnh đó, như một sáng kiến mang đậm tính thực tiễn. Không phải là một mô hình mang tính hành chính đơn thuần, các tổ này được tổ chức ngay tại thôn, tổ dân phố, khu dân cư - nơi gần nhất với đời sống người dân.

Thành phần của “Tổ công nghệ số cộng đồng” khá đa dạng: Đoàn viên thanh niên, cán bộ cơ sở, Công an khu vực, giáo viên, các đoàn thể và đặc biệt là sự tham gia tích cực của lực lượng CCB. Chính sự kết hợp này tạo nên một tập thể vừa năng động, vừa có uy tín, vừa am hiểu công nghệ, vừa gần gũi với nhân dân. Ở đó, những đoàn viên trẻ mang đến sự nhanh nhạy, khả năng tiếp cận công nghệ mới; trong khi các CCB - với uy tín và kinh nghiệm - lại đóng vai trò quan trọng trong việc vận động, thuyết phục, tạo niềm tin cho người dân, nhất là người cao tuổi. Sự kết hợp giữa “sức trẻ” và “trải nghiệm” đã tạo nên một mô hình có tính lan tỏa mạnh mẽ và bền vững.

Với phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người”, các “Tổ công nghệ số cộng đồng” đã đưa chuyển đổi số ra khỏi phạm vi của các hội nghị, văn bản để trở thành những hành động cụ thể trong đời sống. Từ việc cài đặt ứng dụng định danh điện tử, hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến, đến thanh toán không dùng tiền mặt, mua bán trên sàn thương mại điện tử - tất cả đều được thực hiện ngay tại địa bàn dân cư.

Lan tỏa từ những mô hình cụ thể

Thực tiễn triển khai cho thấy, mô hình “Tổ công nghệ số cộng đồng” đã mang lại những kết quả rõ rệt. Hàng chục nghìn tổ đã được thành lập trên cả nước, với hàng trăm nghìn thành viên tham gia. Điều quan trọng hơn là sự thay đổi trong nhận thức và hành vi của người dân; tạo sự chuyển biến từ “biết” sang “làm được”.

Ở nhiều địa phương, người dân đã bắt đầu quen với việc nộp hồ sơ trực tuyến thay vì phải đến cơ quan hành chính; thanh toán điện, nước, viện phí qua điện thoại thay vì dùng tiền mặt; tra cứu thông tin, tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục thông qua các nền tảng số. Đáng chú ý, mô hình này đã góp phần thu hẹp khoảng cách số giữa các nhóm dân cư. Nếu trước đây, người cao tuổi hay người ở vùng nông thôn thường gặp khó khăn khi tiếp cận công nghệ, thì nay, nhờ sự hỗ trợ trực tiếp của các “Tổ công nghệ số cộng đồng”, họ đã dần làm quen và sử dụng thành thạo các ứng dụng cơ bản.

Tại Hà Nội, xã Phú Xuyên là một trong những địa phương triển khai bài bản, có định hướng rõ ràng. Ngay từ đầu năm 2026, chính quyền xã đã ban hành kế hoạch cụ thể nhằm phát huy vai trò của các “Tổ công nghệ số cộng đồng”. Điểm nổi bật là cách tổ chức lực lượng theo hướng liên kết đa thành phần: Đoàn viên thanh niên, công an, cán bộ thôn, giáo viên, cùng với sự tham gia của CCB. Nhờ đó, hoạt động của các tổ không dừng ở việc tuyên truyền mà đi sâu vào hướng dẫn thực hành. Người dân được hỗ trợ tạo tài khoản dịch vụ công, thực hiện hồ sơ trực tuyến, kích hoạt sổ sức khỏe điện tử, sử dụng thanh toán không dùng tiền mặt.

Tại Ninh Bình, mô hình được triển khai đồng bộ đến 100% thôn, tổ dân phố sau sáp nhập đơn vị hành chính. Điều đáng chú ý là sự kết hợp giữa hỗ trợ hành chính và thúc đẩy kinh tế số. Các “Tổ công nghệ số cộng đồng” không chỉ giúp người dân thực hiện thủ tục trực tuyến mà còn hướng dẫn hộ kinh doanh đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, sử dụng nền tảng số để quảng bá và bán hàng. Ở nhiều địa bàn, nông sản địa phương đã có thêm kênh tiêu thụ mới, mở rộng thị trường vượt ra ngoài phạm vi truyền thống.

Tây Ninh lại cho thấy một cách làm năng động, gắn với các phong trào cụ thể. Các “Tổ công nghệ số cộng đồng” tại đây đã triển khai nhiều sáng kiến như “tuyến đường không tiền mặt”, “chợ dân sinh số” hay áp dụng mã QR tại các điểm dịch vụ công cộng. Đặc biệt, trong quá trình triển khai Đề án 06, lực lượng này đóng vai trò nòng cốt trong việc hướng dẫn người dân sử dụng định danh điện tử, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ.

Tại Thanh Hóa, mô hình được triển khai sâu tới các bản làng, khu vực miền núi với đặc thù dân cư phân tán. Các “Tổ công nghệ số cộng đồng” tại xã Tam Thanh đã lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt: Tổ chức tập huấn vào buổi tối, cuối tuần; kết hợp hướng dẫn tập trung với hỗ trợ trực tiếp tại từng hộ. Nhờ đó, người dân từng bước làm quen với các tiện ích số như thanh toán điện tử, đăng ký khám chữa bệnh trực tuyến, tra cứu thông tin.

Ở Phú Thọ, xã Lâm Thao đã xây dựng mạng lưới “Tổ công nghệ số cộng đồng” phủ kín các khu dân cư, gắn với phong trào “bình dân học vụ số”. Điểm sáng tại đây là phương pháp “cầm tay chỉ việc” được thực hiện một cách kiên trì, bài bản. Người dân không chỉ được hướng dẫn lý thuyết mà trực tiếp thực hành trên thiết bị cá nhân. Việc bố trí máy tính, thiết bị tại nhà văn hóa khu dân cư giúp người dân có điều kiện tiếp cận thường xuyên, không bị phụ thuộc vào điều kiện cá nhân. Nhờ đó, khoảng cách thông tin từng bước được thu hẹp, đặc biệt với người cao tuổi và những người ít có cơ hội tiếp xúc với công nghệ.

Tại các tỉnh Tây Nguyên như Đắk Lắk, mô hình “Tổ công nghệ số cộng đồng” được triển khai gắn với đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Các thành viên trong tổ, bao gồm cả già làng, người có uy tín và CCB, đã đóng vai trò quan trọng trong việc truyền đạt thông tin bằng ngôn ngữ, cách thức phù hợp với tập quán địa phương. Nhờ đó, người dân từng bước tiếp cận các dịch vụ số, từ đăng ký giấy tờ đến thanh toán điện tử, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống.

Có thể khẳng định, “Tổ công nghệ số cộng đồng” là một mắt xích quan trọng trong quá trình hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết số 57-NQ/TW. Chuyển đổi số sẽ chỉ thực sự thành công khi bắt đầu từ những điều giản dị nhất - từ một chiếc điện thoại thông minh, một giao dịch điện tử, một lần nộp hồ sơ trực tuyến. Và phía sau những thay đổi ấy là sự đóng góp thầm lặng nhưng bền bỉ của các “Tổ công nghệ số cộng đồng”.

Đưa chuyển đổi số đến với từng người dân là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và đồng bộ. Trong hành trình đó, “Tổ công nghệ số cộng đồng” chính là lực lượng tiên phong, là “cánh tay nối dài” của chuyển đổi số quốc gia, góp phần đưa những chủ trương lớn của Đảng trở thành hiện thực sinh động trong đời sống xã hội.